تحلیل تکنیکال چیست؟ آموزش تحلیل تکنیکال بورس از صفر

«آقا این سهم بالا می‌رود یا پایین؟» این پرسشی است که سال‌هاست زیاد می‌شنوم. تحلیل تکنیکال یکی از دو راهِ اصلیِ جواب دادن به همین پرسش است. یعنی نمودارِ قیمت و حجمِ معاملاتِ گذشته را می‌خوانیم تا بفهمیم الان خریدارها زورشان بیشتر است یا فروشنده‌ها، و قیمت احتمالاً به کدام طرف می‌رود.

من بیش از ۲۰ سال است که در بازار سرمایه نمودار می‌خوانم و آموزش می‌دهم. این صفحه قدمِ اولِ آموزش تحلیل تکنیکال در سایت است. با هم می‌بینیم تحلیل تکنیکال چیست، روی چه اصولی بنا شده، ابزارهایش کدام‌اند، در بورس ایران چه فرقی دارد و از کجا و به چه ترتیبی یادش بگیریم.

تحلیل تکنیکال چیست؟ به زبان ساده

هر بار که کسی سهمی را می‌خرد یا می‌فروشد، ردِ پایش روی نمودار می‌ماند. قیمت بالا و پایین می‌رود، حجمِ معامله کم و زیاد می‌شود و سقف‌ها و کف‌ها شکل می‌گیرند. تحلیل تکنیکال یعنی خواندنِ همین ردپاها.

مثلِ میوه‌فروشیِ سرِ کوچه است. اگر ببینید جلوی مغازه صف بسته‌اند و میوه‌فروش مدام قیمت را بالا می‌برد، لازم نیست بدانید چرا. همین که می‌بینید تقاضا زیاد است، حدس می‌زنید قیمت فعلاً پایین نمی‌آید. تحلیلگرِ تکنیکال هم همین کار را با نمودار می‌کند.

سؤالِ تحلیلگرِ تکنیکال این نیست که «این شرکت واقعاً چقدر می‌ارزد؟». آن کارِ تحلیل بنیادی است. سؤالِ او این است: «مردم الان با این سهم چه می‌کنند و قیمت به کدام سمت تمایل دارد؟»

پیشگویی نیست؛ مثلِ هواشناسی است

بعضی‌ها خیال می‌کنند تحلیل تکنیکال یعنی فال گرفتن. این‌طور نیست. من همیشه مثالِ هواشناسی را می‌زنم. کارشناسی که می‌گوید «فردا تهران بارانی است» فردا را نمی‌بیند. داده‌های گذشته را با حساب و کتاب بررسی می‌کند و یک احتمال می‌دهد.

گاهی هم برخلافِ پیش‌بینی، فردا آفتابی می‌شود. آیا این علمِ هواشناسی را زیر سؤال می‌برد؟ نه. تحلیل تکنیکال هم همین است. سناریو می‌سازد، احتمال را می‌سنجد و برای وقتی که اشتباه از آب درآمد، از قبل برنامه دارد.

همیشه یادمان باشد که بازار قسم نخورده تحلیلِ ما را عمل کند. کارِ تحلیلگر پیدا کردنِ معامله‌هایی است که اگر درست شد، سودش بیشتر از زیانِ حالتِ اشتباه باشد.

از تاجرهای برنج تا وال‌استریت

نمودارخوانی قدمتِ زیادی دارد. در ژاپنِ قرنِ هجدهم، تاجرهای برنج قیمت‌ها را روزبه‌روز ثبت می‌کردند. از دلِ همین کار نمودار کندل یا شمعی بیرون آمد. شکلِ امروزیِ تحلیل تکنیکال اما با Charles Dow شروع شد. او از بنیان‌گذارانِ روزنامهٔ وال‌استریت ژورنال بود و یادداشت‌هایش بعدها «نظریه داو» نام گرفت.

اصول تحلیل تکنیکال: سه باورِ پایه

هر سبکی که بعدها یاد بگیرید، از کلاسیک تا پرایس اکشن و الیوت، روی سه باورِ ساده ساخته شده است. اگر این سه را قبول نداشته باشید، هیچ ابزارِ تکنیکالی برایتان معنا ندارد. پس اول این سه را خوب بفهمیم.

۱. قیمت همه‌چیز را در خودش دارد

هر خبر، گزارشِ مالی، امید و ترسی که به بازار می‌رسد، آخرش به شکلِ سفارشِ خرید یا فروش درمی‌آید. پس روی قیمت اثر می‌گذارد. تحلیلگرِ تکنیکال لازم نیست همهٔ دلیل‌ها را بداند؛ نتیجه‌شان را روی نمودار می‌بیند. برای همین در این رشته می‌گویند «نمودار دروغ نمی‌گوید».

۲. قیمت در روند حرکت می‌کند

قیمت مثلِ برگی نیست که باد هر طرف ببردش. وقتی روندی شروع شد، احتمالِ ادامه‌اش بیشتر از برگشتنِ ناگهانی است. مثلِ ماشینی که با سرعت در اتوبان می‌رود؛ یک‌دفعه دور نمی‌زند. پس کارِ اصلیِ تحلیلگر این است که روند را زود تشخیص بدهد و با آن همراه شود، نه اینکه سقف و کف را حدس بزند.

۳. تاریخ تکرار می‌شود

ترس، طمع، امید و پشیمانیِ آدم‌ها با گذشتِ زمان عوض نمی‌شود. برای همین وقتی شرایط شبیه هم باشد، رفتارِ جمعیِ مردم هم شبیه است و روی نمودار شکل‌های مشابه می‌سازد. نمودارِ بیت‌کوین در سال‌های ۲۰۱۴ و ۲۰۱۷ مثالِ خوبی است: هر دو بار یک صعودِ بزرگ، بعد سقوطی سنگین و چند سال اصلاح.

حواسمان باشد که «تکرار» یعنی شباهت، نه کپیِ دقیق. اندازه و مدتِ حرکت‌ها هر بار فرق می‌کند. همین است که مدیریتِ ریسک را واجب می‌کند.

نظریه داو در یک نگاه

این سه باور از نظریه داو آمده‌اند. نظریه داو شش اصل دارد و بیشترشان امروز هم بی‌تغییر به کار می‌روند:

• شاخص‌ها همه‌چیز را نشان می‌دهند: همان باورِ اولِ بالا.
• بازار سه روند دارد: روندِ اصلی (چند ماه تا چند سال)، روندِ اصلاحی (چند هفته تا چند ماه) و نوسان‌های کوتاهِ روزانه. مثلِ دریا که جزر و مد دارد، موج دارد و موجِ ریز.
• روندِ اصلی سه مرحله دارد: اول آگاه‌ترها آرام‌آرام می‌خرند. بعد بقیه هم وارد می‌شوند. آخرش هیجان بالا می‌گیرد و عمومِ مردم دیر از راه می‌رسند.
• شاخص‌ها باید هم‌دیگر را تأیید کنند: در زمانِ داو، شاخصِ صنعت و شاخصِ حمل‌ونقل.
• حجم باید روند را تأیید کند: در روندِ صعودیِ سالم، وقتی قیمت بالا می‌رود حجمِ معامله هم بیشتر است.
• روند ادامه دارد تا نشانهٔ روشنِ برگشت بیاید.

اگر کنجکاوید شاخصِ داو جونز امروز چطور ساخته می‌شود، مقالهٔ شاخص داو جونز را بخوانید.

اول بپرسید نمودارِ چیست: نکته‌ای که در کتاب‌ها نیست

یکی از درس‌هایی که در این سال‌ها یاد گرفته‌ام این است که هر دارایی را باید با توجه به جنسِ خودش تحلیل کرد. نمودارِ زیر را ببینید. به نظرتان قیمت همچنان ریزشی است یا صعودی؟

بعضی‌ها می‌گویند ریزشی، بعضی‌ها صعودی. جوابِ درست اما این است: تحلیلگرِ باتجربه تا نداند این نمودارِ چیست، نظر نمی‌دهد. نمودارِ یک رمزارز، دلار در بازارِ ایران، سهمِ یک پالایشگاه یا قیمتِ پیاز ظاهرِ شبیهی دارند. ولی چیزی که آن‌ها را بالا و پایین می‌برد کاملاً فرق می‌کند.

مثلِ هواشناسیِ زمین و مریخ است. با همان معیارهایی که هوای فردای تهران را پیش‌بینی می‌کنند، نمی‌شود هوای مریخ را گفت. دلارِ آزاد در ایران با تورم و سیاستِ ارزی حرکت می‌کند و روندِ بلندمدتِ صعودی‌اش با چند خطِ روند نمی‌شکند. سهمِ کالایی به قیمتِ جهانیِ محصولش وابسته است. رمزارز هم شبانه‌روز و بی سقفِ نوسانِ روزانه معامله می‌شود. پس ابزاری که برای تحلیل انتخاب می‌کنید باید با جنسِ دارایی جور باشد.

ابزارهای اصلی تحلیل تکنیکال

تا اینجا فهمیدیم تحلیل تکنیکال روی چه باورهایی ایستاده است. حالا ببینیم جعبه‌ابزارش چه دارد. هر ابزار را کوتاه معرفی می‌کنم و برای یادگیریِ کاملش به مقالهٔ مخصوصش پیوند داده‌ام.

نمودار قیمت: خطی، میله‌ای و کندل

نمودار دو محور دارد: محورِ افقی زمان است و محورِ عمودی قیمت. برای هر بازهٔ زمانی، مثلاً یک روز، چهار قیمت ثبت می‌شود: قیمتِ اولِ روز (Open)، بالاترین (High)، پایین‌ترین (Low) و قیمتِ آخرِ روز (Close). نمودارها در نشان دادنِ این چهار عدد با هم فرق دارند:

• نمودار خطی: فقط قیمت‌های آخرِ روز را به هم وصل می‌کند. ساده و تمیز است و تصویرِ کلی را خوب نشان می‌دهد.
• نمودار میله‌ای: هر چهار قیمت را با یک خطِ عمودی و دو زائدهٔ کوچکِ چپ و راست نشان می‌دهد.
• نمودار شمعی (کندل): همان چهار قیمت را با یک بدنه و دو سایه نشان می‌دهد، شبیهِ شمعی با فتیله. خواندنش از همه راحت‌تر است و برای همین پرکاربردترین نمودار است.

این نمودارِ خطیِ سادهٔ قیمتِ مرغ است. نشان می‌دهد تحلیل تکنیکال مخصوصِ بورس نیست؛ هر چیزی که با عرضه و تقاضا قیمت بخورد، نمودار دارد. برای یادگیریِ کاملِ کندل، اول مقالهٔ کندل چیست و بعد الگوهای شمعی مهم را بخوانید.

روند و خط روند

روند یعنی جهتِ کلیِ حرکتِ قیمت، و سه حالت دارد:

• صعودی: هر سقف از سقفِ قبلی بالاتر است و هر کف هم از کفِ قبلی. مثلِ کسی که از پله بالا می‌رود و گاهی یک پله عقب می‌آید، ولی در کل بالا می‌رود.
• نزولی: برعکس؛ سقف‌ها و کف‌ها هر بار پایین‌تر.
• خنثی یا رِنج: قیمت در یک محدوده بالا و پایین می‌رود و جای خاصی نمی‌رود.

خطِ روندِ صعودی را با وصل کردنِ دست‌کم دو کف می‌کشند و خطِ روندِ نزولی را با وصل کردنِ دست‌کم دو سقف.

هر چه قیمت بیشتر به یک خطِ روند بخورد و برگردد، آن خط معتبرتر است. خطی که از وسطِ بدنهٔ کندل‌ها رد شود به درد نمی‌خورد. جزئیاتِ رسمش را در خط روند چیست و کانال‌ها را در بخش دومِ سری گفته‌ام.

حمایت و مقاومت

حمایت قیمتی است که خریدارها آنجا زیاد می‌شوند و جلوی پایین‌تر رفتنِ قیمت را می‌گیرند؛ مثلِ کفِ اتاق برای توپی که می‌افتد. مقاومت برعکس است؛ قیمتی که فروشنده‌ها آنجا زیاد می‌شوند، مثلِ سقفِ اتاق.

دلیلش به رفتارِ آدم‌ها برمی‌گردد. فرض کنید کسی سهمی را ۱٬۲۰۰ تومان خریده و قیمت تا ۹۰۰ پایین آمده است. ماه‌ها غصه خورده. حالا قیمت دوباره به ۱٬۲۰۰ برگشته و او با خودش می‌گوید: «همین که سرِ به‌سر شدم، می‌فروشم.» وقتی خیلی‌ها همین فکر را بکنند، آن قیمت مقاومت می‌شود.

یک نکتهٔ مهم «عوض شدنِ نقش» است. مقاومتی که با قدرت و حجمِ بالا شکسته شود، معمولاً بعداً حمایت می‌شود. وقتی قیمت بعد از شکست کمی برمی‌گردد تا همان سطح را دوباره لمس کند، به این برگشت «پولبک» می‌گویند. حمایت و مقاومت را هم یک محدوده ببینید، نه یک عددِ دقیق. مقاله‌های نواحی حمایتی و مقاومتی و سطوح فیبوناچی این بحث را کامل می‌کنند.

حجم معاملات

حجم یعنی در یک روز چند سهم دست‌به‌دست شده است. حجم نشان می‌دهد پشتِ یک حرکت چقدر پول و اراده هست. شکستِ مقاومت با حجمِ چند برابرِ معمول جدی‌تر از شکستی با حجمِ کم است؛ مثلِ فرقِ یک نفر که در را هل می‌دهد با صد نفر.

در بورس ایران حجمِ امروز را همیشه با میانگین حجم ماه مقایسه کنید. اگر حجم ناگهان چند برابر شد، دنبالِ دلیلش هم بگردید. گاهی سازمان بورس خودش نماد را به خاطرِ حجم مشکوک زیرِ نظر می‌گیرد.

تایم فریم یا بازهٔ زمانی

تایم فریم یعنی هر کندل چه مدتی را نشان می‌دهد: یک دقیقه، یک ساعت، یک روز، یک هفته یا یک ماه. روندی که در نمودارِ روزانه نزولی است، ممکن است در نمودارِ ماهانه فقط یک عقب‌نشینیِ کوچک در دلِ یک روندِ صعودی باشد. قاعدهٔ من این است: تحلیل را از تایم فریمِ بزرگ (هفتگی یا ماهانه) شروع کنید و پله‌پله پایین بیایید.

بیایید با هم امتحان کنیم. به نمودارِ روزانهٔ زیر نگاه کنید. کدام خطِ روند درست است؟

همه‌شان درست‌اند. شکستنِ یک خطِ روندِ نزولی همیشه یعنی شروعِ روندِ صعودی نیست؛ گاهی فقط شیبِ نزول عوض می‌شود. وقتی چنین چیزی دیدید، یعنی روندِ اصلی در تایم فریمِ بزرگ‌تری است. پس باید سراغِ نمودارِ هفتگی یا ماهانه بروید:

بحثِ کاملِ این موضوع در مقالهٔ تایم فریم در تحلیل تکنیکال آمده است.

الگوهای قیمتی

الگوهای قیمتی شکل‌هایی‌اند که بارها روی نمودارها تکرار شده‌اند. دو دسته‌اند:

• الگوهای بازگشتی: هشدار می‌دهند که روند دارد تمام می‌شود، مثلِ سر و شانه و سقف و کف دوقلو.
• الگوهای ادامه‌دهنده: نشان می‌دهند روند فقط نفسی تازه می‌کند و بعد ادامه می‌دهد، مثلِ پرچم و الگوی مثلث.

یک الگو تا کامل نشده و خطِ مهمش نشکسته، فقط یک «احتمال» است. خیلی از ضررها از خریدن روی الگوهای نیمه‌کاره می‌آید. مثلِ این است که خانه‌ای را از روی نقشه کامل‌شده فرض کنید.

اندیکاتورها

اندیکاتور یعنی یک فرمول که از قیمت و حجم ساخته می‌شود و چیزی را نشان می‌دهد که با چشم سخت دیده می‌شود. بعضی جهتِ روند را نشان می‌دهند، مثلِ میانگین متحرک. بعضی دیگر می‌گویند قیمت زیادی بالا رفته یا زیادی پایین آمده؛ به این‌ها «اسیلاتور» می‌گویند، مثلِ RSI و استوکاستیک.

برای شروع مقالهٔ اندیکاتور چیست و ۸ اندیکاتور مهم را بخوانید. بعد سراغِ اندیکاتور RSI، اندیکاتور MACD و واگرایی بروید.

اشتباهِ رایجِ تازه‌کارها این است که پنج شش اندیکاتور را روی هم می‌گذارند. همه از یک قیمت ساخته می‌شوند و اغلب یک حرف را تکرار می‌کنند؛ مثلِ این است که یک خبر را از پنج نفر بشنوید و فکر کنید پنج خبر است. دو سه ابزارِ مکمل کافی است.

سبک‌های تحلیل تکنیکال

بعد از یاد گرفتنِ پایه‌ها، نوبتِ انتخابِ سبک است. هیچ سبکی «بهترین» نیست. سبکی خوب است که با اخلاق و وقتِ شما جور باشد:

• کلاسیک: روند، حمایت و مقاومت، الگوها و اندیکاتورها. پایهٔ همهٔ سبک‌ها.
• پرایس اکشن: خواندنِ رفتارِ خودِ قیمت، بدون اندیکاتور. پرایس اکشن چیست را ببینید.
• امواج الیوت: بازار را به شکلِ موج‌های پنج‌تایی و سه‌تایی می‌بیند. آموزش امواج الیوت.
• هارمونیک: شکل‌های هندسی بر پایهٔ نسبت‌های فیبوناچی. الگوهای هارمونیک.
• ایچیموکو و وایکوف: اولی یک سیستمِ کامل برای دیدنِ روند است و دومی مراحلِ جمع کردن و پخش کردنِ سهم به دستِ پول‌های بزرگ را می‌خواند. ایچیموکو و الگوی وایکوف.

پس جعبه‌ابزار شش چیز دارد: نمودار، روند، حمایت و مقاومت، حجم، تایم فریم، و الگو و اندیکاتور. سبک فقط ترکیبِ متفاوتی از همین‌هاست.

تکنیکال در بورس ایران چه فرقی دارد؟

بیشترِ کتاب‌های تحلیل تکنیکال برای بازارهای آزاد و پرمعامله نوشته شده‌اند. بورس تهران چند ویژگیِ خاص دارد که اگر ندانید، بهترین تحلیل هم ضرر می‌دهد:

• دامنهٔ نوسان: یعنی قیمتِ هر سهم در یک روز فقط تا حدِ مشخصی می‌تواند بالا و پایین برود. تا مهر ۱۴۰۵ این حد برای بیشترِ سهم‌های بورس و بازارهای اصلیِ فرابورس ۳٪ مثبت و منفی است. پس حرکتی که در بازارِ جهانی یک روزه تمام می‌شود، در ایران چند روز طول می‌کشد.
• صفِ خرید و فروش: وقتی قیمت به سقف یا کفِ دامنه می‌رسد، صف تشکیل می‌شود و ممکن است روزها نتوانید بخرید یا بفروشید. حد ضرری که گذاشته‌اید، در صفِ فروش عملاً اجرا نمی‌شود. صف خرید و صف فروش را حتماً بخوانید.
• نمودارِ تعدیل‌شده: بعد از تقسیمِ سود یا افزایشِ سرمایه، قیمتِ سهم یک‌دفعه پایین می‌آید، ولی سهام‌دار ضرری نکرده است. اگر نمودار را «تعدیل» یعنی اصلاح نکنید، این افت شبیهِ ریزش دیده می‌شود و خط‌های روند غلط درمی‌آیند. تفاوت نمودار تعدیل‌شده و بدون تعدیل را ببینید.
• سهم‌های کوچک و کم‌معامله: در سهمی که روزی چند ده میلیون تومان معامله می‌شود، چند خریدارِ درشت نمودار را می‌سازند. الگوهای چنین سهمی قابلِ اعتماد نیست.
• اثرِ تصمیم‌های کلان: نرخِ ارز، قیمت‌گذاریِ دستوری و خبرهای سیاسی گاهی همهٔ بازار را با هم جابه‌جا می‌کنند. پس پیش از تحلیلِ یک سهم، شاخص کل بورس و حالِ کلیِ بازار را ببینید.
• آمارِ حقیقی و حقوقی: در بورس ایران هر روز می‌شود دید پولِ مردمِ عادی (حقیقی) وارد سهم شده یا بیرون رفته است. این داده در خیلی از بازارهای دنیا نیست و کنارِ حجم، مکملِ خوبی برای نمودار است.

تحلیل تکنیکال در بورس ایران جواب می‌دهد؟

جوابِ کوتاه: بله، ولی نه به‌تنهایی و نه برای هر سهمی. در سهم‌های بزرگ و پرمعامله که آدم‌های زیادی خرید و فروش می‌کنند، روند و حمایت و مقاومت و حجم خوب کار می‌کنند. در سهم‌های کوچک و کم‌معامله، خبرهای پشتِ پرده و دستکاری نمودار را بی‌اعتبار می‌کند.

تجربهٔ من این است که تکنیکال در ایران برای «کی بخرم و کی بفروشم» عالی است. ولی برای «چه سهمی بخرم» باید کنارِ تحلیل بنیادی بنشیند.

تحلیل تکنیکال بهتر است یا بنیادی؟

این پرسش مثلِ این است که بپرسید چکش بهتر است یا پیچ‌گوشتی. دو ابزارند برای دو کارِ متفاوت. جدولِ زیر فرقشان را کنارِ هم گذاشته است:

مقایسهٔ تحلیل تکنیکال و تحلیل بنیادی

ویژگی	تحلیل تکنیکال	تحلیل بنیادی
پرسشِ اصلی	کی بخرم و کی بفروشم؟	چه بخرم و واقعاً چقدر می‌ارزد؟
با چه کار می‌کند	قیمت، حجم، زمان	گزارش‌های مالی، وضعِ صنعت، اقتصادِ کشور
مدتِ مناسب	کوتاه‌مدت تا میان‌مدت	میان‌مدت تا بلندمدت
سرعتِ تصمیم	بالا؛ با یک نگاه به نمودار	کند؛ باید گزارش‌ها را خواند
نقطهٔ ضعف	سیگنالِ غلط در سهم‌های کم‌معامله و خبری	سهمِ ارزان ممکن است مدت‌ها ارزان بماند
مناسبِ	معامله‌گر و نوسان‌گیر	سرمایه‌گذارِ صبور

پس دعوا سرِ «کدام بهتر است» بی‌فایده است. پیشنهادِ من ترکیبِ هر دوست: با تحلیل بنیادی سهم‌های سالم را جدا کنید و با تحلیل تکنیکال زمانِ خرید و حد ضرر را. برای شروعِ بخشِ بنیادی تحلیل بنیادی چیست و برای بحثِ کامل‌تر تکنیکال یا بنیادی را بخوانید.

چگونه بورس را تحلیل کنیم؟ روش تحلیل تکنیکال در ۷ گام

خیلی‌ها می‌پرسند وقتی یک نمودار را باز می‌کنید، دقیقاً چه کار می‌کنید. این همان روالی است که خودم هر بار طی می‌کنم:

1. حالِ کلِ بازار را ببینید: شاخص کل و شاخصِ آن صنعت رو به بالایند یا پایین؟ شنا کردن خلافِ جهتِ آب سخت است.
2. از تایم فریمِ بزرگ شروع کنید: نمودارِ هفتگی را باز کنید و روندِ اصلی را پیدا کنید.
3. جاهای مهم را علامت بزنید: حمایت‌ها، مقاومت‌ها و خط‌های روند.
4. به نمودارِ روزانه بروید: ببینید قیمت الان نزدیکِ کدام محدوده است و چه رفتاری دارد.
5. تأیید بگیرید: حجم، یک الگوی کندلی یا یک اندیکاتور که حرفِ نمودار را تأیید کند.
6. حد ضرر و هدف را از قبل بنویسید: حد ضرر یعنی قیمتی که اگر رسید، قبول می‌کنید اشتباه کرده‌اید و می‌فروشید. اگر سودِ احتمالی دست‌کم دو برابرِ زیانِ احتمالی نیست، وارد نشوید.
7. اندازهٔ خرید را حساب کنید: طوری بخرید که اگر حد ضرر خورد، بیشتر از ۱ تا ۲ درصدِ کلِ سرمایه‌تان از دست نرود.

با هم حساب کنیم: یک معاملهٔ فرضی

این عددها فرضی‌اند و فقط برای یاد گرفتنِ حساب و کتاب‌اند. فرض کنید سهمِ «الف» در نمودارِ هفتگی رو به بالاست. در نمودارِ روزانه به محدودهٔ حمایتیِ ۱٬۰۰۰ تا ۱٬۰۲۰ تومان برگشته و آنجا یک کندلِ چکش با حجمِ بالا ساخته است. کندلِ چکش یعنی کندلی با سایهٔ بلندِ پایین که نشان می‌دهد خریدارها قیمت را از پایین برگردانده‌اند. مقاومتِ بعدی ۱٬۲۵۰ تومان است. سرمایهٔ ما هم ۱۰۰ میلیون تومان است.

حساب و کتابِ یک معاملهٔ فرضی با سرمایهٔ ۱۰۰ میلیون تومانی

مورد	مقدار	توضیح
قیمتِ خرید	۱٬۰۴۰ تومان	بعد از تأییدِ کندلِ روزِ بعد
حد ضرر	۹۷۰ تومان	کمی زیرِ محدودهٔ حمایت
ریسکِ هر سهم	۷۰ تومان (حدودِ ۶٫۷٪)	۱٬۰۴۰ منهای ۹۷۰
هدف	۱٬۲۵۰ تومان	مقاومتِ بعدی
سودِ احتمالیِ هر سهم	۲۱۰ تومان	سه برابرِ زیانِ احتمالی
بیشترین زیانی که می‌پذیریم	۲ میلیون تومان	۲٪ از ۱۰۰ میلیون
تعدادِ سهم	حدودِ ۲۸٬۵۰۰ سهم	۲ میلیون تقسیم بر ۷۰؛ یعنی خریدی حدودِ ۲۹٫۷ میلیون تومانی

ببینید چه شد. با اینکه ۱۰۰ میلیون تومان داریم، فقط حدودِ ۳۰ میلیون از آن را وارد این سهم کردیم. چرا؟ چون اندازهٔ خرید را حد ضرر تعیین می‌کند، نه دلِ ما. اگر اشتباه کرده باشیم، ۲ میلیون تومان ضرر می‌کنیم و ۹۸ میلیون سرِ جایش است.

یک نکتهٔ ایرانی هم دارد. فاصلهٔ خرید تا حد ضرر حدودِ ۶٫۷٪ است؛ یعنی بیش از دو روزِ کاملِ دامنهٔ ۳ درصدی. اگر سهم صفِ فروش شود، ممکن است چند روز نتوانید بفروشید و زیانِ واقعی از ۶٫۷٪ بیشتر شود. پس در بورس ایران اندازهٔ خرید را محتاط‌تر از کتاب‌ها بگیرید. حسابِ دقیقش را در نسبت ریسک به ریوارد و مدیریت سرمایه و ریسک ببینید.

نقشهٔ راهِ آموزش تحلیل تکنیکال از صفر

«چگونه تحلیل تکنیکال یاد بگیریم؟» پرسشی است که بیش از هر چیز از من می‌پرسند. جوابم یک ترتیبِ مشخص است. مثلِ ساختنِ خانه است: اول پی، بعد دیوار، آخر رنگ. اگر از وسط شروع کنید و مستقیم سراغِ الیوت و هارمونیک بروید، پایه‌تان لنگ می‌ماند.

سری آموزشیِ «آشنایی با تحلیل تکنیکال» در سایت به همین ترتیب نوشته شده است. این صفحه بخشِ اولِ آن است. بقیه را به همین ترتیب بخوانید:

سری هشت‌بخشیِ آموزش تحلیل تکنیکال در سایت

بخش	موضوع	چه یاد می‌گیرید
۱ (همین صفحه)	مفهوم، اصول و ابزارها	تحلیل تکنیکال چیست، نمودار، روند و نقشهٔ راه
۲	کانال، حمایت و مقاومت	انواعِ کانال، رسمِ سطح‌ها و نقطه‌های پیوت
۳	اندیکاتورها	دسته‌بندیِ اندیکاتورها، حجم، میانگین متحرک، MACD و ADX
۴	الگوهای قیمتی (۱)	مثلث، پرچم و سقف و کفِ دوقلو
۵	الگوهای قیمتی (۲)	سر و شانه و الگوی کنج
۶	حرکت‌های قیمت	انواعِ معامله‌گر و اینکه چه کسی قیمت را تکان می‌دهد
۷	روانشناسیِ بازارِ صعودی	جریانِ سفارش‌ها و مرحله‌های روندِ صعودی
۸	روانشناسیِ بازارِ نزولی	مرحله‌های روندِ نزولی و روانشناسیِ الگوها

بعد از این سری، کار با ابزارِ نمودار را در آموزش سایت تریدینگ ویو یاد بگیرید. یک برنامه معاملاتی بنویسید و هر معامله را در ژورنال معاملاتی، یعنی دفترچهٔ ثبتِ معامله‌ها، یادداشت کنید. اگر دوست دارید این مسیر را با تمرین و زیرِ نظرِ مدرس طی کنید، سرفصل‌های دورهٔ آموزشی تحلیل تکنیکال را ببینید.

یادگیری تحلیل تکنیکال چقدر طول می‌کشد؟

یاد گرفتنِ مفهوم‌های پایه، با روزی یکی دو ساعت مطالعه، حدودِ دو تا سه ماه وقت می‌گیرد. ولی مهارت با خواندن نمی‌آید؛ با تمرین می‌آید. مثلِ رانندگی است: آیین‌نامه را در یک هفته می‌شود خواند، ولی راننده شدن وقت می‌خواهد.

پیشنهادِ من این است که دست‌کم چند ماه روی نمودارهای گذشته تمرین کنید. معامله‌های فرضی بنویسید و نتیجه‌شان را ثبت کنید. بعد با پولِ کم وارد شوید.

هفت اشتباهِ رایجِ تازه‌کارها در تحلیل تکنیکال

این‌ها اشتباه‌هایی است که بارها دیده‌ام و پولِ آدم‌ها را برده است:

• دنبالِ روشِ بی‌خطا گشتن: هیچ روشی همیشه درست نیست. کسی که سودِ هر معامله‌اش دو سه برابرِ زیانش باشد، حتی اگر فقط نصفِ معامله‌هایش درست دربیاید، در مجموع سود می‌کند.
• شلوغ کردنِ نمودار: ده خطِ روند و شش اندیکاتور فقط دودلی می‌سازد.
• معامله در تایم فریمِ خیلی کوچک: با دامنهٔ نوسانِ محدودِ بورس ایران، نمودارِ ۵ دقیقه‌ای بیشتر سروصداست تا اطلاعات.
• ندیدنِ روندِ بزرگ: خریدنِ یک کفِ کوچک در دلِ یک روندِ نزولیِ ماهانه.
• معامله بدون حد ضرر: یا عقب بردنِ حد ضرر وقتی قیمت به آن نزدیک شد، به امیدِ اینکه برمی‌گردد.
• فراموش کردنِ تعدیل و خبرها: تحلیلِ نمودارِ تعدیل‌نشده، یا ندیدنِ مجمع و افزایشِ سرمایهٔ نزدیک.
• تحلیل با دل: وقتی سهمی را خریده‌اید، نمودار را همان‌طور می‌بینید که دوست دارید. روانشناسی بازار را جدی بگیرید.

چک‌لیستِ پیش از هر معامله

پیش از هر خرید، این هفت جمله را از خودتان بپرسید. اگر جوابِ حتی یکی «نه» است، صبر کنید:

1. حالِ شاخص و صنعت را دیده‌ام.
2. روندِ اصلی را در نمودارِ هفتگی پیدا کرده‌ام.
3. نمودار تعدیل‌شده است و مجمع یا افزایشِ سرمایهٔ نزدیکی در کار نیست.
4. حجمِ معاملاتِ سهم آن‌قدر هست که راحت بخرم و راحت بفروشم.
5. دلیلِ خریدم را در یک جمله می‌توانم بنویسم.
6. حد ضرر و هدف را از قبل نوشته‌ام و سودِ احتمالی دست‌کم دو برابرِ زیانِ احتمالی است.
7. اگر حد ضرر بخورد، بیشتر از ۲٪ سرمایه‌ام از دست نمی‌رود.

سوالات متداول

جمع‌بندی

تحلیل تکنیکال زبانِ نمودار است. با آن می‌فهمید بازار الان چه می‌گوید، کجا وارد شوید و کجا اشتباهتان را بپذیرید. پایه‌اش سه باور است و ابزارهایش روند، حمایت و مقاومت، حجم، تایم فریم، الگوها و اندیکاتورها. در بورس ایران هم دامنهٔ نوسان، صف و تعدیلِ نمودار را باید کنارش دید.

پس از همین صفحه شروع کنید، سری هشت‌بخشی را به ترتیب بخوانید و هر روز روی یک نمودار تمرین کنید. تحلیل تکنیکال با خواندن یاد گرفته نمی‌شود؛ با تمرین و ثبتِ اشتباه‌ها ساخته می‌شود.