کالابرگ چیست؟ مبلغ، مشمولان و نحوهٔ خرید با کالابرگ الکترونیکی

خیلی‌ها این روزها می‌پرسند: «پیامک آمده که کالابرگم شارژ شده؛ یعنی پول به حسابم آمده؟» نه دقیقاً.

کالابرگ چیست؟ کالابرگ یک اعتبارِ خرید است که دولت روی کارتِ بانکیِ سرپرستِ خانوار می‌گذارد. با آن فقط می‌شود کالاهای اساسی مثلِ برنج، روغن، مرغ و لبنیات را از فروشگاه‌های طرفِ قرارداد خرید. این پول نقد نیست؛ نه از خودپرداز درمی‌آید و نه می‌شود آن را به حسابِ دیگری فرستاد.

در این نوشته با هم می‌بینیم کالابرگ از کجا آمد، چه کسانی آن را می‌گیرند، چطور موجودی‌اش را ببینیم و با آن خرید کنیم. آخرش هم یک حسابِ ساده می‌کنیم تا ببینیم این اعتبار در برابرِ تورم چه سرنوشتی دارد.

کالابرگ الکترونیکی به زبانِ ساده

قدیمی‌ترها «کوپن» را یادشان هست. دفترچه‌ای که با آن برنج و روغن و قند را به قیمتِ دولتی می‌گرفتیم. کالابرگ الکترونیکی همان فکر است، فقط بی‌کاغذ. به‌جای برگهٔ کوپن، یک عدد روی کارتِ بانکیِ شما می‌نشیند.

تفاوتِ مهمش با یارانهٔ نقدی همین است. یارانهٔ نقدی پول است و هر جا خواستید خرجش می‌کنید. کالابرگ یارانهٔ کالایی است، یعنی کمکی که فقط برای خریدِ خوراکیِ مشخص به کار می‌آید. دولت با این کار مطمئن می‌شود که کمک صرفِ سفرهٔ خانواده می‌شود.

یک تشبیهِ ساده: یارانهٔ نقدی مثلِ پولی است که پدربزرگ عیدی کفِ دستِ نوه می‌گذارد. کالابرگ مثلِ کارتِ هدیهٔ یک فروشگاه است؛ ارزش دارد، ولی فقط همان‌جا و فقط برای همان چیزها.

کالابرگ از کجا آمد؟ از کوپن تا حذفِ ارزِ ترجیحی

طرحِ کالابرگ الکترونیکی چند سال است که اجرا می‌شود، ولی شکلش چند بار عوض شده. دانستنِ این تاریخچه کمک می‌کند خبرهای ضدونقیضِ فضای مجازی را بهتر بفهمیم.

1. اجرای آزمایشی (از ۱۴۰۱): طرح اول در استانِ هرمزگان و بعد در چند استانِ دیگر امتحان شد. مشمولان بیشتر خانواده‌های دهک‌های پایین بودند.
2. توقف و اجرای دوباره (۱۴۰۳): طرح مدتی متوقف شد و از اواخرِ ۱۴۰۳ دوباره، باز هم برای دهک‌های پایین‌تر، به راه افتاد.
3. حذفِ ارزِ ترجیحی (دی ۱۴۰۴): دولت دلارِ ۲۸٬۵۰۰ تومانی را که برای واردکردنِ کالاهای اساسی می‌داد، حذف کرد. به‌جایش اعلام کرد به هر نفر ماهی یک میلیون تومان اعتبارِ کالابرگ می‌دهد. از اینجا کالابرگ از یک طرحِ محدود به یک طرحِ تقریباً همگانی تبدیل شد.

ارزِ ترجیحی یعنی دلارِ ارزانی که دولت به واردکنندهٔ کالای اساسی می‌داد تا کالا ارزان به دستِ مردم برسد. مشکل این بود که بخشی از این ارزانی در میانهٔ راه گم می‌شد. فکرِ طرحِ تازه این بود که کمک، به‌جای ابتدای زنجیره، مستقیم به دستِ مصرف‌کننده برسد. اگر می‌خواهید بدانید چرا در ایران چند نرخِ دلار داریم، نوشتهٔ قیمت دلار و تنوع نرخ ارز در ایران را ببینید. اثرِ این تصمیم بر بازارِ ارز را هم در عوامل مؤثر بر قیمت دلار توضیح داده‌ام.

پس کالابرگِ امروز دیگر همان کالابرگِ چند سالِ پیش نیست. جدول‌ها و دهک‌بندی‌های قدیمی را با وضعیتِ ۱۴۰۵ قاطی نکنید.

چه کسانی کالابرگ می‌گیرند؟

طبقِ اطلاعیه‌های دولت از دی ۱۴۰۴، تقریباً همهٔ کسانی که یارانهٔ نقدی می‌گیرند، کالابرگ هم می‌گیرند. در آن زمان گفته شد حدودِ ۸۰ میلیون نفر زیرِ پوششِ طرح‌اند. یعنی بیشترِ مردم، نه فقط دهک‌های پایین.

دهک یعنی اگر همهٔ خانواده‌های کشور را از کم‌درآمدترین تا پردرآمدترین در یک صف بچینیم و صف را ده قسمت کنیم، هر قسمت یک دهک است. دهکِ یک کم‌درآمدترین است و دهکِ ده پردرآمدترین. دهک‌بندیِ یارانه را وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی از روی اطلاعاتِ بانکی، خودرو، ملک و سفر انجام می‌دهد.

چند نکتهٔ مهم دربارهٔ مشمولان:

• اعتبار به نامِ سرپرستِ خانوار شارژ می‌شود، ولی به اندازهٔ همهٔ اعضای خانواده.
• خانواده‌های تحتِ پوششِ کمیتهٔ امداد و بهزیستی معمولاً در اولین نوبت شارژ می‌شوند.
• کارمندان و بازنشستگانی که یارانه می‌گیرند هم مشمول‌اند.
• کسانی که از یارانهٔ نقدی انصراف داده‌اند یا حذف شده‌اند، معمولاً کالابرگ هم نمی‌گیرند.
• در ماه‌های گذشته بارها پیشنهادِ حذفِ دهک‌های پردرآمد مطرح شده است. ملاک، اطلاعیهٔ رسمیِ هر مرحله است، نه شایعه.

پس اگر یارانهٔ نقدی‌تان واریز می‌شود، به احتمالِ زیاد کالابرگ هم دارید. اگر ندارید، پایین‌تر گفته‌ام چه کنید.

مبلغِ کالابرگ چقدر است؟

از دی ۱۴۰۴ مبلغِ اعلام‌شده یک میلیون تومان برای هر نفر در ماه بوده است. تا مهر ۱۴۰۵ هم همین عدد واریز شده. حسابش ساده است: تعدادِ اعضای خانواده را در یک میلیون ضرب کنید.

اعتبارِ ماهانهٔ کالابرگ بر پایهٔ یک میلیون تومان برای هر نفر (تا مهر ۱۴۰۵)

تعدادِ اعضای خانوار	اعتبارِ ماهانه	در سه ماه
۱ نفر	۱ میلیون تومان	۳ میلیون تومان
۲ نفر	۲ میلیون تومان	۶ میلیون تومان
۳ نفر	۳ میلیون تومان	۹ میلیون تومان
۴ نفر	۴ میلیون تومان	۱۲ میلیون تومان
۵ نفر	۵ میلیون تومان	۱۵ میلیون تومان

این جدول با مبلغِ تا مهر ۱۴۰۵ حساب شده است. در خبرها از افزایشِ مبلغ هم زیاد گفته‌اند و عددهای مختلفی دست‌به‌دست می‌شود. تا اطلاعیهٔ رسمیِ وزارت رفاه نیامده، روی عددِ تازه حساب باز نکنید.

زمانِ شارژِ کالابرگ و نوبتِ کدِ ملی

کالابرگ برای همه در یک روز شارژ نمی‌شود. برای اینکه فروشگاه‌ها شلوغ نشوند و سامانه از کار نیفتد، خانواده‌ها را بر اساسِ رقمِ آخرِ کدِ ملیِ سرپرستِ خانوار چند گروه می‌کنند. در مرحله‌های ۱۴۰۵ معمولاً سه گروه بوده است:

1. گروهِ اول: مددجویانِ کمیتهٔ امداد و بهزیستی و سرپرستانی که کدِ ملی‌شان به ۰، ۱ یا ۲ ختم می‌شود.
2. گروهِ دوم: رقمِ آخرِ ۳، ۴، ۵ یا ۶.
3. گروهِ سوم: رقمِ آخرِ ۷، ۸ یا ۹.

فاصلهٔ گروه‌ها معمولاً چند روز تا ده روز است و تاریخِ دقیق در هر مرحله عوض می‌شود. پس به جدولی که در گروه‌های پیام‌رسان می‌چرخد بسنده نکنید. پیامکِ رسمی یا اطلاعیهٔ وزارت رفاه ملاک است.

موجودیِ کالابرگ را از کجا ببینیم؟

پیش از رفتن به فروشگاه، اول ببینید اعتبار شارژ شده یا نه. راه‌های رسمی این‌هاست:

• پیامکِ وزارت رفاه: پیامکِ رسمی با سرشمارهٔ V.Refah می‌آید و طبقِ اطلاعیهٔ وزارتخانه پیوند ندارد.
• بازوی کالابرگ در پیام‌رسانِ بله: با شمارهٔ همراهِ به نامِ سرپرستِ خانوار وارد می‌شوید و مانده را می‌بینید.
• اپلیکیشن و کدِ دستوریِ رسمی: وزارت رفاه برای هر مرحله راه‌های استعلام را اعلام می‌کند. نشانی و کد را فقط از سایتِ خودِ وزارتخانه یا خبرگزاری‌های رسمی بردارید.
• کارت‌خوانِ فروشگاه: فروشگاهِ طرفِ قرارداد هم می‌تواند پیش از خرید مانده را نشان بدهد.

یک هشدارِ جدی: هر پیامکی که پیوند دارد و می‌گوید «برای فعال‌سازی کالابرگ وارد شوید»، به احتمالِ زیاد کلاه‌برداری است. برای گرفتنِ کالابرگ نه پولی لازم است، نه واردکردنِ رمزِ کارت در سایتِ ناشناس.

اعتبارِ کالابرگ را چطور استفاده کنیم؟

خرید با کالابرگ از خریدِ معمولی سخت‌تر نیست. فقط باید ترتیبش را بدانید:

1. شارژ را چک کنید. مطمئن شوید نوبتِ کدِ ملی‌تان رسیده و مانده را دیده‌اید.
2. فروشگاهِ طرفِ قرارداد پیدا کنید. طبقِ اعلامِ وزارت رفاه، بیش از ۲۶۰ هزار فروشگاهِ کوچک و بزرگ و چند فروشگاهِ زنجیره‌ای به طرح وصل‌اند. از سوپرمارکتِ محل بپرسید.
3. کالاهای مشمول را بردارید. فقط همان اقلامِ فهرست از اعتبار کم می‌شود.
4. به فروشنده بگویید «با کالابرگ». این مهم‌ترین قدم است. خرید باید در کارت‌خوان به‌عنوانِ کالابرگ ثبت شود، نه خریدِ معمولی.
5. کارتِ بانکیِ سرپرستِ خانوار را بکشید. لازم نیست کارتِ تازه بگیرید؛ کارت‌های بانکیِ خودِ سرپرست کار می‌کند.
6. رسید را نگه دارید. بعد از خرید، مانده را دوباره نگاه کنید.

لازم نیست همهٔ اعتبار را یک‌جا خرج کنید. می‌توانید چند بار خرید کنید و مانده تا آخرِ مهلت سرِ جایش می‌ماند. اگر خریدتان از اعتبار بیشتر شد، اضافه‌اش را خودتان از حسابِ کارت می‌پردازید.

با کالابرگ چه چیزهایی می‌شود خرید؟

سبدِ پایهٔ کالابرگ از دی ۱۴۰۴، یازده قلم کالای اساسی بوده است. محدودیتِ برند ندارد؛ یعنی هر مارکِ برنج یا روغن را که خواستید می‌توانید بردارید.

سبدِ پایهٔ کالاهای مشمولِ کالابرگ

گروه	اقلام
خواربار	برنج، روغن، ماکارونی، حبوبات، قند و شکر
لبنیات	شیر، ماست، پنیر
پروتئین	گوشتِ قرمز، مرغ، تخم‌مرغ

در بعضی مرحله‌ها اقلامی مثلِ سیب‌زمینی، پیاز، گوجه‌فرنگی یا خرما هم به فهرست اضافه شده است. ولی بودنِ یک کالا در قفسهٔ فروشگاه یعنی تضمین نیست که از کالابرگ کم شود. اگر شک دارید، پیش از حساب‌کردن از فروشنده بپرسید.

مهلتِ استفاده از کالابرگ

اعتبارِ هر مرحله تاریخِ انقضا دارد. در مرحله‌های ۱۴۰۵ این مهلت معمولاً بین چند هفته تا حدودِ دو ماه بوده است؛ برای نمونه، اعتبارِ مهر طبقِ اعلامِ رسمی تا پایانِ آذر فرصتِ مصرف دارد. مهلتِ هر مرحله را در پیامک یا اطلاعیه ببینید و خرید را به روزهای آخر نیندازید. روزهای آخر هم فروشگاه‌ها شلوغ‌ترند و هم سامانه کندتر.

چک‌لیستِ پیش از رفتن به فروشگاه

این چند خط را یادداشت کنید یا عکسش را در گوشی نگه دارید:

• مانده را دیده‌ام و می‌دانم چقدر اعتبار دارم.
• کارتِ بانکیِ سرپرستِ خانوار همراهم است (یا خودِ سرپرست با من است).
• از فروشگاه پرسیده‌ام که به طرح وصل است.
• فهرستِ خریدم فقط از اقلامِ مشمول است.
• قیمتِ کالا را با فروشگاهِ دیگر مقایسه کرده‌ام. کالابرگ دلیلی برای گران خریدن نیست.
• به فروشنده گفته‌ام که خرید را «با کالابرگ» ثبت کند.
• بعد از خرید رسید را گرفته‌ام و مانده را چک کرده‌ام.

یک نکته از جنسِ بازار: بعضی فروشنده‌ها می‌دانند خریدار اعتباری دارد که باید خرجش کند، و قیمت را کمی بالاتر می‌گیرند. حواسمان باشد. اعتبارِ کالابرگ هم پولِ خودِ ماست و باید با همان دقتی خرجش کنیم که پولِ نقد را.

اگر کالابرگ شارژ نشد چه کنیم؟

اول صبر کنید تا نوبتِ کدِ ملی‌تان برسد. خیلی از «شارژ نشده»ها فقط زود پرسیده‌اند. اگر نوبتتان گذشت و باز چیزی نبود، این‌ها را نگاه کنید:

• یارانهٔ نقدی‌تان واریز می‌شود؟ اگر نه، اول باید تکلیفِ یارانه روشن شود.
• سرپرستِ خانوار عوض شده؟ مثلاً پس از ازدواج، جدایی یا فوتِ سرپرست. در این حالت ممکن است اعتبار هنوز به نامِ نفرِ قبلی باشد.
• شمارهٔ همراه به نامِ خودِ سرپرست است؟ برای ورود به سامانه‌ها این لازم است.

اگر شرایط را دارید و اعتبار نیامده، از راهِ ثبتِ اعتراض در سامانهٔ رسمیِ وزارت رفاه پیگیری کنید. هیچ‌وقت برای «پیگیری» به کسی که تلفنی یا در پیام‌رسان قول می‌دهد کارتان را درست کند، پول یا رمز ندهید.

کالابرگ و تورم: این یک میلیون تومان چقدر می‌ارزد؟

اینجا جایی است که پای حسابِ پول وسط می‌آید. یک میلیون تومان امروز با یک میلیون تومانِ شش ماه بعد یکی نیست. تورم یعنی بالا رفتنِ عمومیِ قیمت‌ها؛ وقتی قیمت‌ها بالا می‌رود، با همان پول کالای کمتری می‌شود خرید.

بیایید با یک مثالِ ساده حساب کنیم. عددها فرضی‌اند:

1. فرض کنید امروز با یک میلیون تومان بشود ۱۰ کیلو از یک قلم خوراکی خرید.
2. اگر تورمِ خوراکی سالی ۵۰٪ باشد، سالِ بعد همان ۱۰ کیلو یک میلیون و پانصد هزار تومان می‌شود.
3. اگر مبلغِ کالابرگ همان یک میلیون بماند، سالِ بعد با آن فقط حدودِ ۶٫۷ کیلو می‌شود خرید.
4. یعنی حدودِ یک‌سوم از قدرتِ خریدِ این کمک، بی‌صدا آب رفته است.

آیا یک میلیون تومان کم شده؟ نه. ولی چیزی که با آن می‌خریم کم شده است. مثلِ لیوانِ شیری که کسی نصفش را آب کرده؛ لیوان همان لیوان است، ولی شیرش کمتر است. برای همین است که در خبرها دائم بحثِ افزایشِ مبلغِ کالابرگ و نسبتش با تورم مطرح است.

این درس برای پس‌اندازِ خودمان هم هست. پولی که بی‌حرکت در خانه یا حساب می‌ماند، همین سرنوشت را دارد. اگر می‌خواهید بدانید چطور می‌شود جلوی آب رفتنِ پس‌انداز را گرفت، نوشتهٔ پس‌انداز چیست و بهترین راه پس‌انداز ماهانه را بخوانید. اگر هم کنجکاوید تورم در بدترین حالت به کجا می‌رسد، تجربهٔ کشورها در ابرتورم چیست خواندنی است.

کالابرگ، یارانهٔ نقدی و سهام عدالت چه فرقی دارند؟

این سه را زیاد با هم اشتباه می‌گیرند. هر سه کمکِ دولت به خانواده‌ها هستند، ولی سازوکارشان فرق دارد:

مقایسهٔ کالابرگ، یارانهٔ نقدی و سهام عدالت

ویژگی	کالابرگ	یارانهٔ نقدی	سهام عدالت
شکلِ کمک	اعتبارِ خرید روی کارت	پولِ نقد در حساب	سهمِ شرکت‌های بورسی
کجا خرج می‌شود	فقط کالاهای اساسیِ مشمول	هر جا که بخواهید	سودش نقدی است؛ خودش را می‌شود فروخت
برداشت از خودپرداز	نمی‌شود	می‌شود	پس از فروش، پولش به حساب می‌آید
تاریخِ انقضا	دارد	ندارد	ندارد
مبنای مشمول‌بودن	دهک‌بندیِ امروزِ یارانه	دهک‌بندیِ امروزِ یارانه	اطلاعاتِ دههٔ ۸۰

پس کالابرگ از همه محدودتر است، ولی مطمئن‌تر به سفره می‌رسد. سهام عدالت برعکس، یک دارایی است که ارزشش با بازار بالا و پایین می‌رود. برای جزئیاتِ سهام عدالت، نوشتهٔ سهام عدالت ۱۴۰۵: استعلام ارزش روز، سود و فروش را ببینید. اگر هم سهام عدالت ندارید و فکر می‌کنید حقتان بوده، ثبت‌نام جاماندگان سهام عدالت را بخوانید.

چند اشتباهِ رایج دربارهٔ کالابرگ

• «کالابرگ جای یارانهٔ نقدی را گرفته.» نه. طبقِ اعلامِ دولت، یارانهٔ نقدی جداگانه ادامه دارد.
• «اعتبار را می‌شود به کسی فروخت.» نه. اعتبار به کارتِ سرپرست بسته است و فروشِ آن خلافِ قاعدهٔ طرح است.
• «باید همهٔ یازده قلم را بخرم.» نه. هر کدام را که لازم دارید بخرید.
• «مانده به ماهِ بعد منتقل می‌شود.» همیشه نه. هر مرحله مهلتِ خودش را دارد.
• «با پیامکِ پیوندداری که آمده، کالابرگ را فعال کنم.» هرگز. پیامکِ رسمی پیوند ندارد.

سوالات متداول

جمع‌بندی

کالابرگ یک کارتِ هدیهٔ دولتی برای سفرهٔ خانواده است: یک میلیون تومان برای هر نفر در ماه، فقط برای کالاهای اساسی، فقط در فروشگاه‌های طرفِ قرارداد و با تاریخِ انقضا. قاعده‌اش ساده است، ولی جزئیاتش در هر مرحله کمی عوض می‌شود.

پس دفعهٔ بعد که پیامکِ کالابرگ آمد، سه کار کنید: مانده را از راهِ رسمی ببینید، مهلت را یادداشت کنید و موقعِ خرید بگویید «با کالابرگ». و یادتان باشد که تورم از این اعتبار هم مثلِ پس‌اندازِ ما می‌خورد؛ برای همین خرید را عقب نیندازید و قیمت‌ها را مقایسه کنید.