مشاغل معاف از مالیات کارتخوان؛ قانون، شرایط و مثال عددی ۱۴۰۵
فهرست مطالب۱۰ بخش
- مالیات کارتخوان یعنی چه؟
- کدام مشاغل معاف از مالیات کارتخوان هستند؟
- سقف معافیت ۲۸۰ میلیون تومانی یعنی چه؟
- یک مثال عددی: مالیات کارتخوان چطور حساب میشود؟
- همهی واریزیهای کارتخوان درآمد حساب میشوند؟
- چهار اشتباه رایج صاحبکسبوکارها
- برای مالیات کارتخوان در عمل چه کنیم؟
- مالیات کسبوکار با مالیات سرمایهگذاری فرق دارد
- سوالات متداول
- جمعبندی

مشاغل معاف از مالیات کارتخوان یعنی کسبوکارهایی که درآمدشان طبق قانون مالیاتی ندارد یا زیر سقف معافیت میماند. اما «مالیات کارتخوان» اصلا مالیات جدایی نیست. کارتخوان فقط فروش شما را شفاف میکند و مالیات همان مالیات بر درآمد است. برای عملکرد ۱۴۰۵، سقف معافیت اشخاص حقیقی ۲٬۸۰۰ میلیون ریال، یعنی ۲۸۰ میلیون تومان در سال است.
خیلیها میپرسند: «من مغازه دارم و کارتخوان گرفتهام. حالا باید مالیات بدهم؟» جواب کوتاه این است: بستگی دارد. هم به نوع شغل، هم به سودتان، هم به اینکه کارهایتان را سر وقت انجام داده باشید. بیایید قدمبهقدم با هم حساب کنیم.
مالیات کارتخوان یعنی چه؟
کارتخوان مثل یک دفتر فروشِ بیاشتباه است. هر بار مشتری کارت میکشد، مبلغ به حساب شما میرود و سازمان امور مالیاتی هم میبیند. قبلا فروش نقدی را کسی نمیدید. حالا بخش بزرگی از فروش ثبت میشود.
مهمترین نکته این است: مالیات روی دستگاه نیست، روی سودِ کسبوکار است. یعنی اگر شغلتان طبق قانون معاف باشد، داشتنِ کارتخوان معافیت را از بین نمیبرد. و اگر معاف نباشید، کارتخوان نداشتن هم شما را از مالیات نجات نمیدهد؛ فقط درآمدتان را سختتر ثابت میکند.
پس چند چیز را از هم جدا کنیم، چون اغلب با هم قاطی میشوند:
- مالیات بر درآمد: روی سودِ سالانهی شما حساب میشود.
- مالیات بر ارزش افزوده: همان ۱۰٪ که مشتری روی فاکتور میدهد و شما به دولت میرسانید؛ بیشتر دربارهی آن را در مقالهی مالیات بر ارزش افزوده نوشتهام.
- کارمزد کارتخوان: پولی که بانک یا شرکت پرداخت از هر تراکنش برمیدارد. این اصلا مالیات نیست.
کدام مشاغل معاف از مالیات کارتخوان هستند؟
اینجا باید صادق باشم: یک فهرست واحد و رسمی که برای ۱۴۰۵ همهجا یکسان باشد پیدا نکردم. سایتهای مشاورهی مالیاتی هرکدام کمی متفاوت مینویسند. چیزی که تقریبا همه روی آن همنظرند، در جدول زیر آمده است. به آن به چشم «راهنما» نگاه کنید، نه حکم.
| گروه | مثال | نکتهی مهم |
|---|---|---|
| فعالیت کشاورزی و دامی | کشاورزی، دامداری، پرورش طیور | معافیت جدا و بر پایهی ماده ۸۱ قانون مالیاتهای مستقیم؛ باید فعالیت واقعا کشاورزی باشد |
| آموزش و فرهنگ | مدارس غیرانتفاعی، آموزشگاهها، نشر و کتاب | معمولا مجوز معتبر لازم است |
| خیریه و عامالمنفعه | موسسههای خیریهی دارای مجوز | شرط، ثبت و مجوز رسمی است |
| صنایع دستی | فرش دستباف، کارگاههای صنایع دستی | برای تولید و فروش همان محصول |
| شرکتهای دانشبنیان | شرکتهای دارای تاییدیه | فقط در حدود همان تاییدیه |
| خدمات روزمره | نانوایی، داروخانه، جایگاه سوخت، تاکسی | بیشتر برای اشخاص حقیقی؛ شرکتها شرایط جدا دارند |
یک تفاوت مهم را از قلم نیندازید. بعضی از اینها «معافیت کامل» دارند و بعضی دیگر فقط مشمول همان سقف معافیت سالانهاند که پایینتر توضیح میدهم. اگر شغلتان توی جدول نیست، لزوما مالیات زیادی نمیدهید؛ ممکن است سودتان زیر سقف بماند.
پیش از اینکه به فهرست یک سایت اعتماد کنید، شغل و کد فعالیت خودتان را در پروندهی مالیاتی ببینید. معافیت به همین کد و مجوز وصل است، نه به حرفِ همسایه.
سقف معافیت ۲۸۰ میلیون تومانی یعنی چه؟
طبق ماده ۱۰۱ قانون مالیاتهای مستقیم، هر صاحبکسبوکارِ شخص حقیقی هر سال مقداری از سودش مالیات ندارد. برای عملکرد ۱۴۰۵، منابع مالیاتی این سقف را ۲٬۸۰۰ میلیون ریال مینویسند؛ یعنی ۲۸۰ میلیون تومان. (ریال را به تومان تبدیل کردهام: یک صفر کمتر.)
سه نکتهای که زیاد اشتباه میشود:
- این سقف روی سود است، نه فروش. اگر ۲ میلیارد تومان فروش داشته باشید، لزوما ۲ میلیارد تومان درآمد مشمول مالیات ندارید.
- برای اینکه از معافیت بهره ببرید، باید اظهارنامه را در مهلت قانونی بدهید. فکر کردن به اینکه «معافم، پس اظهارنامه لازم نیست» اشتباه است.
- این معافیت برای اشخاص حقیقی است. شرکتها (اشخاص حقوقی) آن را ندارند و نرخ ثابتشان معمولا ۲۵٪ است.
یک هشدار هم دارم. عددهای قدیمیتری مثل ۳۵ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان یا ۲۰۰ میلیون تومان هنوز در وب میچرخند. آنها مال سالهای قبلاند. سقف هر سال را از اطلاعیهی سازمان امور مالیاتی کشور یا حسابدارتان بپرسید، چون با بودجهی هر سال میتواند عوض شود.
یک مثال عددی: مالیات کارتخوان چطور حساب میشود؟
فرض کنید یک فروشگاه لوازمالتحریر داریم. همهی عددها مثال و گردند؛ ضریب سودِ واقعی هر صنف را باید از جدول «نسبت سود فعالیتها»ی سازمان مالیاتی ببینید.
- فروش سالانه از کارتخوان: ۲ میلیارد تومان.
- سود فرضی: فرض کنیم سازمان برای این صنف ۸٪ سود حساب کند. میشود ۲ میلیارد × ۸٪ = ۱۶۰ میلیون تومان.
- کسر معافیت: ۱۶۰ میلیون از ۲۸۰ میلیون کمتر است. مالیات میشود صفر.
حالا همان فروشگاه را بزرگتر کنید:
- فروش سالانه: ۴ میلیارد تومان.
- سود فرضی: ۴ میلیارد × ۸٪ = ۳۲۰ میلیون تومان.
- کسر معافیت: ۳۲۰ − ۲۸۰ = ۴۰ میلیون تومان مشمول مالیات.
- نرخ: این مبلغ در پلهی اولِ نرخهای پلکانی ماده ۱۳۱ میافتد که ۱۵٪ است. ۴۰ میلیون × ۱۵٪ = ۶ میلیون تومان مالیات.
میبینید؟ فروشِ دو برابر شد، ولی مالیات از صفر فقط به ۶ میلیون تومان رسید، یعنی حدودِ ۰٫۱۵٪ فروش. معافیت ۲۸۰ میلیونی برای کسبوکارهای کوچک و متوسط خیلی مهم است. بالاتر، پلهها ۲۰٪ و ۲۵٪ میشوند؛ مرزِ دقیق پلهها را هم از اطلاعیهی همان سال بپرسید.
اگر دفتر و سند دارید، بهجای ضریب، با سود واقعی حساب میشود: فروش منهای هزینههای قابل قبول. برای همین نگهداشتن فاکتورهای خرید به نفع خودتان است. اگر با اصطلاحهایی مثل «بهای تمامشده» و «تحقق درآمد» غریبهاید، اصول حسابداری به زبان ساده کمک میکند.
همهی واریزیهای کارتخوان درآمد حساب میشوند؟
نه الزاما. سازمان مالیاتی تراکنشها را میبیند، ولی هر پولی که وارد حساب شده، درآمد کسبوکار نیست. مثل این است که کسی پول خرج مهمانیاش را به شما کارتبهکارت کند؛ این فروش نیست.
این موارد را معمولا میشود با سند ثابت کرد که درآمد نبودهاند:
- انتقال پول بین حسابهای شخصی خودتان
- برگشت وجه به مشتری
- وامی که به حساب آمده
- پولی که برای دوست یا آشنا کشیدهاید و بعد به او دادهاید
شرطش «سند» است. اگر فقط بگویید «این درآمد نبود»، کافی نیست. رسید، پیامک بانک و سابقهی انتقال را نگه دارید. اگر میخواهید بدانید مبلغها دقیقا چطور وارد حساب میشوند، توضیح کارت بانکی را ببینید.
چهار اشتباه رایج صاحبکسبوکارها
- «کارتخوان نگیرم که مالیات ندهم.» نقدی هم بدون ثبت نمیماند و بانکها و سامانهها اطلاعات میدهند. بدتر اینکه بدون کارتخوان ممکن است جریمه شوید.
- کارتخوان به نام دیگری. تراکنشها به نام صاحب دستگاه ثبت میشود، نه کسی که فروخته. اگر دستگاه را قرض میگیرید یا قرض میدهید، حواستان به این باشد.
- اظهارنامه ندادن چون «معافم». معافیت یعنی مالیات صفر شود، نه اینکه اظهارنامه لازم نباشد.
- قاطیکردن حساب شخصی و کاری. هرچه حسابها جدا باشد، اثباتِ «این درآمد نبود» سادهتر است.
برای مالیات کارتخوان در عمل چه کنیم؟
- دستگاه را روی پروندهی درست ثبت کنید. در درگاه سازمان امور مالیاتی ببینید چه دستگاههایی به نام شما ثبت شده و آنها را به پروندهی فعالیت خودتان وصل کنید.
- نوع شغل و کد فعالیت را بررسی کنید. ببینید معافیت خاصی دارید یا فقط سقف ماده ۱۰۱ را دارید.
- اسناد را نگه دارید: فاکتور فروش، فاکتور خرید، رسید برگشت و جابهجاییهای شخصی.
- اظهارنامه را در مهلت بدهید. مهلت معمولا در بهار سال بعد است؛ تاریخ دقیق را هر سال از اطلاعیهی سازمان بپرسید.
- اگر برگ تشخیص مالیات آمد، سریع اعتراض کنید. مهلت اعتراض معمولا ۳۰ روز از زمان ابلاغ است. این مهلت را از دست ندهید.
اگر شک دارید، یک جلسهی کوتاه با حسابدار رسمی بیشتر از هر مقالهای (از جمله همین مقاله) به شما کمک میکند. ارزشِ حسابدار خوب از مالیاتی که صرفهجویی میکند بیشتر است.
مالیات کسبوکار با مالیات سرمایهگذاری فرق دارد
اگر علاوه بر مغازه، سهام یا طلا هم دارید، حواستان باشد قاعدهها یکی نیست. مالیات خرید و فروش سهام جدا حساب میشود؛ محاسبهی سود و زیان بورس با مالیات را ببینید و برای تفاوتِ انواع سود سود سرمایهای و وضعیت مالیات عایدی را. طلافروشها و کسانی که طلا میخرند هم مالیات طلا و اجرت ساخت را بخوانند. دارندگان ارز دیجیتال نیز راهنمای مالیات ارزهای دیجیتال را ببینند. و برای مقایسهی بازدهِ پولی که از کسبوکار بیرون میآید، ماشینحساب سود بانکی کار را راحت میکند.
سوالات متداول
آیا مشاغل معاف از مالیات کارتخوان نیاز به ثبت کارتخوان دارند؟
بله. معافیت یعنی مالیات صفر شود، نه اینکه دستگاه ثبت نشود. کارتخوان باید به پروندهی مالیاتی صاحب فعالیت وصل باشد؛ دستگاه ثبتنشده ممکن است محدودیت و جریمه داشته باشد.
سقف معافیت مالیاتی کارتخوان در ۱۴۰۵ چقدر است؟
برای اشخاص حقیقی، منابع مالیاتی سقف ماده ۱۰۱ را برای عملکرد ۱۴۰۵ حدود ۲٬۸۰۰ میلیون ریال، یعنی ۲۸۰ میلیون تومان سود در سال مینویسند. پیش از تصمیم، اطلاعیهی رسمی سازمان امور مالیاتی را ببینید.
نانوایی و داروخانه از مالیات کارتخوان معاف است؟
در بیشتر فهرستها نانوایی، داروخانه، جایگاه سوخت و تاکسی معاف یا مشمول سقف معافیت آمدهاند، ولی معافیت به نوع فعالیت، مجوز و شخص حقیقی بودن بستگی دارد. وضعیت خودتان را در پروندهی مالیاتی بررسی کنید.
مالیات کارتخوان از فروش حساب میشود یا از سود؟
از سود. فروش ثبت میشود، ولی مالیات روی درآمد مشمول مالیات است. معمولا فروش را در ضریب سود صنف ضرب میکنند یا اگر دفتر دارید، با هزینههای قابل قبول سود واقعی را میسنجند.
اگر کارتخوان داشته باشم ولی مالیاتم صفر شود، باید اظهارنامه بدهم؟
بله. استفاده از معافیت ماده ۱۰۱ به دادن اظهارنامه در مهلت قانونی وابسته است. حتی اگر مالیات نهایی صفر شود، اظهارنامه را نادیده نگیرید، وگرنه ممکن است معافیت را از دست بدهید.
پولهای کارتبهکارت شخصی که روی کارتخوان میآید مالیات دارد؟
اگر ثابت کنید ربطی به فروش نداشتهاند، مثل انتقال بین حسابهای خودتان یا برگشت وجه، درآمد حساب نمیشوند. اما اثبات با سند است: رسید، پیامک بانک و سابقهی تراکنش را نگه دارید.
اگر مالیات کارتخوان را زیاد تشخیص بدهند چطور اعتراض کنم؟
معمولا تا ۳۰ روز پس از ابلاغ برگ تشخیص میتوانید اعتراض کنید. اسناد فروش، هزینه و تراکنشهای غیرکاری را آماده کنید و درخواست را از راه سامانهی مالیاتی یا مشاور مالیاتی ثبت کنید.
مالیات بر ارزش افزوده هم برای مشاغل معاف از مالیات کارتخوان لازم است؟
معافیت از مالیات بر درآمد با ارزش افزوده یکی نیست. اگر کالا یا خدمتتان مشمول ارزش افزوده باشد، حتی با معافیت درآمد هم ممکن است جمعآوری و پرداخت ۱۰٪ لازم شود. وضعیت خودتان را بپرسید.
جمعبندی
پس برای مالیات کارتخوان سه چیز را یادتان بماند: مالیات روی سود است نه دستگاه؛ سقف معافیت اشخاص حقیقی ۲۸۰ میلیون تومان در سال است و با اظهارنامه به دست میآید؛ و هر واریزی لزوما درآمد نیست، به شرط اینکه سند داشته باشید. فردا اول کارتان این است: پروندهی مالیاتیتان را باز کنید و ببینید کارتخوان روی چه نامی ثبت شده. تصمیمِ نهایی با خودتان و حسابدارتان.
