انواع افزایش سرمایه: افزایش سرمایه چیست و برای سهامدار خوب است یا بد؟
فهرست مطالب۱۱ بخش
- افزایش سرمایه چیست؟ با یک مثال تاکسی
- چرا شرکتها افزایش سرمایه می‌دهند؟
- انواع افزایش سرمایه: ۴ روش در بورس ایران
- ۱. افزایش سرمایه از محل سود انباشته و اندوخته‌ها (سهام جایزه)
- ۲. افزایش سرمایه از محل تجدید ارزیابی داراییها
- ۳. افزایش سرمایه از محل آورده نقدی و مطالبات حال‌شده
- ۴. افزایش سرمایه از محل صرف سهام
- مقایسهٔ روش‌های افزایش سرمایه در یک جدول
- محاسبهٔ قیمت سهم بعد از افزایش سرمایه
- وقتی پول تازه نیامده (سود انباشته و تجدید ارزیابی)
- وقتی پول تازه آمده (آورده نقدی)
- وقتی دو روش با هم ترکیب شده‌اند
- مراحل افزایش سرمایه در بورس، از پیشنهاد تا ثبت
- افزایش سرمایه در بورس خوب است یا بد؟
- آیا در افزایش سرمایه آورده نقدی شرکت کنیم؟
- نحوهٔ شرکت در افزایش سرمایه، قدم‌به‌قدم
- سوالات متداول
- جمع‌بندی
افزایش سرمایه یعنی شرکت سهم تازه منتشر میکند تا سرمایهٔ ثبتشدهاش بزرگتر شود. انواع افزایش سرمایه در بورس ایران چهار روش است: از محل سود انباشته، از محل تجدید ارزیابی داراییها، از محل آورده نقدی و مطالبات سهامداران، و از محل صرف سهام. در دو روش اول پولی وارد شرکت نمی‌شود و سهام جایزه می‌گیرید؛ در دو روش دوم پول تازه وارد شرکت میشود.
سهمی خریده‌اید و بعد از مجمع، نمادش با ۳۰ یا ۴۰ درصد افت باز شده است. دلتان هُری میریزد؛ ولی شاید هیچ ضرری نکرده باشید. یکی می‌گوید: «نگران نباش، شرکت افزایش سرمایه داده و تعداد سهم‌هایت بیشتر شده.» خیلی‌ها همین‌جا اولین بار می‌پرسند افزایش سرمایه چیست و خوب است یا بد.
در ادامه هر روش را با مثال عددی ساده باز می‌کنیم، قیمت سهم بعد از افزایش سرمایه را با هم حساب می‌کنیم و در آخر می‌رسیم به پرسش اصلی: آیا در افزایش سرمایه شرکت کنیم؟
افزایش سرمایه چیست؟ با یک مثال تاکسی
فرض کنید ۵۰ میلیون تومان می‌دهید و با دوستتان یک تاکسی می‌خرید. او کار میکند و سود را با هم قسمت می‌کنید. سرمایهٔ این شراکت ۵۰ میلیون تومان است. حالا سه اتفاق ممکن است بیفتد.
- سود را برنمی‌دارید. یک سال ۵۰ میلیون سود جمع شده. به‌جای اینکه آن را بین خودتان قسمت کنید، ماشین بزرگ‌تری می‌خرید. سرمایه شد ۱۰۰ میلیون، ولی هیچ‌کدام پول تازه‌ای از جیب نداده‌اید.
- ماشین گران شده. همان تاکسی را امروز ۱۰۰ میلیون می‌خرند. اگر دفترتان را با قیمت امروز درست کنید، سرمایه روی کاغذ ۱۰۰ میلیون میشود، باز هم بی پول تازه.
- پول تازه می‌گذارید. هر کدام ۲۵ میلیون دیگر می‌گذارید تا ماشین دوم بخرید. این بار واقعاً پول وارد کار شده است.
شرکت‌های بورسی هم دقیقاً همین راه‌ها را دارند. اولی همان افزایش سرمایه از محل سود انباشته است، دومی تجدید ارزیابی، و سومی آورده نقدی. فرقشان در یک پرسش ساده است: آیا پول تازه وارد شرکت میشود یا فقط عددهای دفتر عوض میشود؟
یک تشبیه دیگر هم کمک میکند. افزایش سرمایهٔ بدون پول تازه مثل این است که یک کیک را به تکه‌های بیشتری ببرید. تکه‌ها بیشتر و کوچک‌تر می‌شوند، ولی کیک بزرگتر نمی‌شود. فقط وقتی کیک بزرگتر میشود که آرد و شکر تازه به آن اضافه کنید. پس قبل از هر چیز بپرسید این افزایش سرمایه کیک را بزرگ میکند یا فقط تکه‌ها را بیشتر.
چرا شرکتها افزایش سرمایه می‌دهند؟
شرکت بی‌دلیل سهم تازه منتشر نمی‌کند. دلیلش را باید در اطلاعیهٔ خودش پیدا کنیم. مهم‌ترین دلیل‌ها این‌هاست:
- طرح توسعه: شرکت می‌خواهد خط تولید تازه بسازد، ظرفیت را بالا ببرد یا ماشین‌آلات را نو کند و پول لازم دارد.
- اصلاح ساختار مالی: بدهی شرکت زیاد شده و می‌خواهد سهم بدهی را در ترازنامه پایین بیاورد. ترازنامه یعنی فهرست داراییها و بدهی‌های شرکت در یک روز معین.
- بیرون آمدن از ماده ۱۴۱ قانون تجارت: اگر زیان انباشته به نصف سرمایه یا بیشتر برسد، هیئت‌مدیره باید مجمع را برای تصمیم دربارهٔ انحلال یا ادامهٔ کار دعوت کند. یکی از راه‌های نجات، بزرگ کردن سرمایه است.
- به‌روز کردن دفترها در برابر تورم: زمینی که شرکت ۲۰ سال پیش خریده، در دفتر هنوز با قیمت همان روز ثبت شده است.
- آوردن شریک تازه: گاهی شرکت می‌خواهد یک سرمایه‌گذار بزرگ را با پولش وارد کند.
پس افزایش سرمایه بهخودیخود نه هدیه است و نه بلا. یک ابزار است. اینکه به نفع شما تمام شود یا نه، به همین دلیل پشت آن بستگی دارد.
انواع افزایش سرمایه: ۴ روش در بورس ایران
چهار روش افزایش سرمایه را در دو گروه بگذاریم تا بهتر در ذهن بماند: روش‌هایی که پول تازه نمیآورند و روش‌هایی که پول تازه میآورند.
۱. افزایش سرمایه از محل سود انباشته و اندوخته‌ها (سهام جایزه)
شرکت هر سال سود می‌سازد. بخشی را به‌صورت سود نقدی، یعنی سود تقسیمی یا DPS، به سهامداران می‌دهد. بقیه در شرکت میماند. به این سودِ نگه‌داشته‌شده «سود انباشته» می‌گویند. اندوخته‌ها هم سودهایی‌اند که شرکت طبق قانون یا اساسنامه کنار گذاشته است.
وقتی این سودها زیاد شد، شرکت می‌تواند آن‌ها را به سرمایه تبدیل کند. پول تازه‌ای از بیرون نمی‌آید. در عوض به هر سهامدار، به نسبت سهمش، سهم تازهٔ مجانی می‌دهد. به این سهمها سهام جایزه می‌گویند.
مثال: شما ۱٬۰۰۰ سهم دارید و قیمت هر سهم ۲٬۰۰۰ تومان است. دارایی‌تان ۲ میلیون تومان است. شرکت ۱۰۰٪ افزایش سرمایه از محل سود انباشته می‌دهد. سهم‌هایتان ۲٬۰۰۰ تا میشود و قیمت نظری هر سهم ۱٬۰۰۰ تومان. دارایی‌تان؟ هنوز ۲ میلیون تومان.
آیا پولدارتر شدید؟ نه. همان کیک است با تکه‌های بیشتر. درصد مالکیت‌تان هم عوض نمی‌شود، چون همه به یک نسبت سهم تازه گرفته‌اند. سود این روش جای دیگری است: شرکت پول را برای توسعه نگه داشته و اگر خوب خرجش کند، سود سال‌های بعد بیشتر میشود.
یک نکتهٔ عملی: اگر بعد از مجمع خواستید همهٔ سهم‌هایتان را بفروشید، دست‌کم یک سهم نگه دارید. این کار اضافه شدن سهام جایزه به پرتفوی را ساده‌تر میکند و لازم نیست سراغ امور سهام شرکت بروید.
۲. افزایش سرمایه از محل تجدید ارزیابی داراییها
تجدید ارزیابی یعنی شرکت دارایی‌هایش، مثل زمین و ساختمان، را با قیمت امروز دوباره ارزش‌گذاری میکند. فرقِ قیمت تازه و قیمت دفتری «مازاد تجدید ارزیابی» نام دارد. شرکت می‌تواند این مازاد را به سرمایه ببرد.
مثال: شرکتی سال‌ها پیش زمینی را ۱ میلیارد تومان خریده که امروز ۱۰۰ میلیارد تومان می‌ارزد. با تجدید ارزیابی، ۹۹ میلیارد تومان مازاد ساخته میشود و می‌تواند به سرمایه اضافه شود. باز هم سهامداران سهام جایزه می‌گیرند و قیمت سهم مثل روش اول تعدیل میشود.
اینجا حواسمان باشد. کارخانه با این کار حتی یک کیلو محصول بیشتر نمی‌سازد. در ایران بیشترِ این افزایش سرمایه‌ها برای جبران زیان انباشته و بیرون آمدن از ماده ۱۴۱ بوده است. مثال: سرمایهٔ شرکتی ۱۰۰ میلیارد تومان است و ۶۰ میلیارد زیان انباشته دارد؛ یعنی ۶۰٪ سرمایه، که شرکت را مشمول ماده ۱۴۱ میکند. اگر ۲۰۰ میلیارد مازاد تجدید ارزیابی به سرمایه برود، سرمایه ۳۰۰ میلیارد میشود و همان زیان فقط ۲۰٪ آن است.
روی کاغذ مشکل حل شد. ولی اگر شرکت هنوز زیان بدهد، فقط وقت خریده است. مقررات این روش هم چند بار عوض شده؛ طبق اصلاحیه‌های اخیر سازمان بورس، ارزش‌گذاری باید با نظر کارشناس رسمی باشد. پس تجدید ارزیابی را خبر خوشحال‌کننده ندانید تا وقتی ببینید شرکت از نظر سودسازی هم بهتر شده است.
۳. افزایش سرمایه از محل آورده نقدی و مطالبات حال‌شده
اینجا پول تازه وارد شرکت میشود. شرکت از سهامداران می‌خواهد برای هر سهم تازه، ارزش اسمی را بپردازند. ارزش اسمی هر سهم در بورس ایران ۱۰۰ تومان (۱٬۰۰۰ ریال) است.
شرکت برای این کار به هر سهامدار ورقه‌ای می‌دهد به نام حق تقدم خرید سهام. حق تقدم یعنی «شما چون سهامدار قدیمی هستید، زودتر از بقیه حق دارید سهم تازه را با ۱۰۰ تومان بخرید». نماد حق تقدم معمولاً همان نماد سهم است با یک «ح» در آخر.
اگر شرکت ۵۰٪ افزایش سرمایه از محل آورده بدهد، به ازای هر ۲ سهم، ۱ حق تقدم می‌گیرید. بعد سه راه دارید:
- پذیرهنویسی کنید: برای هر حق تقدم ۱۰۰ تومان بپردازید تا به سهم تبدیل شود. این کار معمولاً از سامانهٔ کارگزاری انجام میشود.
- حق تقدم را بفروشید: مثل سهم، در بازار عرضه‌اش کنید و پولش را بگیرید.
- هیچ کاری نکنید: بدترین انتخاب. شرکت آخر مهلت حق تقدمهای استفادهنشده را میفروشد و پولش را، بعد از کم کردن ارزش اسمی و هزینهها، به حسابتان میریزد؛ ولی قیمت آن فروش دست شما نیست.
«مطالبات حال‌شده» هم یعنی پولی که شرکت به سهامدار بدهکار است و موعدش رسیده، مثل سود نقدی‌ای که هنوز پرداخت نشده. سهامدار می‌تواند به‌جای گرفتن این پول، آن را خرج پذیرهنویسی کند. سهامداران عمده بیشتر از این راه استفاده می‌کنند. جزئیاتش را در مقالهٔ افزایش سرمایه از محل آورده نقدی و مطالبات حال‌شده نوشته‌ایم.
۴. افزایش سرمایه از محل صرف سهام
«صرف» یعنی اضافه‌بها. در این روش شرکت سهم تازه را گران‌تر از ۱۰۰ تومان میفروشد، معمولاً نزدیک قیمت بازار. ۱۰۰ تومانش به سرمایه میرود و بقیه، یعنی همان صرف سهام، در حقوق صاحبان سهام ثبت میشود.
این روش دو شکل دارد. در یکی، حق تقدم سهامداران قدیمی حفظ میشود ولی باید بیش از ۱۰۰ تومان بپردازند. در دیگری، مجمع حق تقدم را از سهامداران فعلی می‌گیرد (سلب حق تقدم) و سهم تازه را به یک سرمایه‌گذار بزرگ یا در عرضهٔ عمومی میفروشد.
مثال: شرکتی ۱۰۰ میلیون سهم دارد و قیمت هر سهم ۲٬۰۰۰ تومان است؛ ارزش کل شرکت ۲۰۰ میلیارد تومان. ۲۰ میلیون سهم تازه را با سلب حق تقدم، هر کدام ۱٬۸۰۰ تومان، به یک سرمایه‌گذار میفروشد. ۳۶ میلیارد تومان پول تازه می‌آید. ارزش کل ۲۳۶ میلیارد میشود، تقسیم بر ۱۲۰ میلیون سهم: هر سهم حدود ۱٬۹۶۷ تومان.
چه اتفاقی برای شما افتاد؟ هر سهم‌تان حدود ۱٫۷٪ ارزان‌تر شد، چون شرکت سهم را کمی زیر قیمت بازار فروخت. درصد مالکیت‌تان هم یک‌ششم کم شد؛ اگر ۶٪ شرکت مال شما بود، حالا ۵٪ است. به این کم شدن سهم مالکیت «رقیق شدن» می‌گویند. این روش در ایران کم‌کاربرد است؛ بیشتر وقتی پای یک شریک بزرگ در میان است. توضیح کامل‌تر در مقالهٔ افزایش سرمایه به شیوه صرف سهام آمده است.
تا اینجا چهار روش را دیدیم. ولی هنوز سؤالِ اصلی سر جایش است: بعد از افزایش سرمایه قیمت سهم دقیقاً چند میشود؟
مقایسهٔ روش‌های افزایش سرمایه در یک جدول
این جدول چهار روش را از نگاه سهامدار کنار هم گذاشته است:
| روش | پول تازه وارد شرکت میشود؟ | سهامدار پول می‌دهد؟ | چه می‌گیرید؟ | درصد مالکیت |
|---|---|---|---|---|
| سود انباشته و اندوخته | نه | نه | سهام جایزه | ثابت میماند |
| تجدید ارزیابی داراییها | نه | نه | سهام جایزه | ثابت میماند |
| آورده نقدی و مطالبات | بله | بله، ۱۰۰ تومان برای هر سهم | حق تقدم | اگر پذیرهنویسی نکنید، کم میشود |
| صرف سهام | بله، بیشتر از آورده | اگر حق تقدم سلب نشود، بله | حق تقدم یا هیچ (در سلب حق تقدم) | با سلب حق تقدم کم میشود |
پس فرق اصلی در ستون دوم است. هر جا پول تازه نیامده، ارزش شرکت هم بزرگ نشده و فقط تعداد سهمها بیشتر شده است. شرکتها گاهی چند روش را با هم ترکیب می‌کنند؛ مثلاً بخشی از آورده و بخشی از سود انباشته.
محاسبهٔ قیمت سهم بعد از افزایش سرمایه
بعد از مجمع، نماد با قیمت تازه باز میشود. به این کار «تعدیل قیمت» می‌گویند. قیمتی که از حساب به دست می‌آید «قیمت تئوریک» یا نظری است. قاعده ساده است: ارزش دارایی شما یک روز قبل و یک روز بعد از مجمع نباید عوض شود.
وقتی پول تازه نیامده (سود انباشته و تجدید ارزیابی)
قیمت قبلی را بر «۱ بهاضافهٔ درصد افزایش سرمایه» تقسیم کنید.
مثال: قیمت سهم پیش از مجمع ۱٬۸۰۰ تومان است و افزایش سرمایه ۵۰٪. قیمت تازه = ۱٬۸۰۰ ÷ ۱٫۵ = ۱٬۲۰۰ تومان. اگر ۱٬۰۰۰ سهم داشتید (۱ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان)، حالا ۱٬۵۰۰ سهم ۱٬۲۰۰ تومانی دارید؛ همان ۱ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان.
وقتی پول تازه آمده (آورده نقدی)
اینجا شما ۱۰۰ تومان برای هر سهم تازه می‌پردازید، پس این پول هم به ارزش اضافه میشود. قیمت تازه = (قیمت قبلی + ۱۰۰ × درصد آورده) ÷ (۱ + درصد افزایش سرمایه).
مثال: قیمت سهم ۶۰۰ تومان است و شرکت ۵۰٪ از محل آورده افزایش سرمایه می‌دهد. قیمت تازه = (۶۰۰ + ۵۰) ÷ ۱٫۵ ≈ ۴۳۳ تومان. یعنی حدود ۲۸٪ پایین‌تر، نه ۳۳٪. فرقش همان پول تازه‌ای است که آمده. قیمت منصفانهٔ هر حق تقدم هم حدود ۴۳۳ منهای ۱۰۰، یعنی ۳۳۳ تومان، است.
حالا ببینیم ۱٬۰۰۰ سهم ۶۰۰ تومانی (۶۰۰ هزار تومان) چه میشود:
- اگر پذیرهنویسی کنید: ۵۰ هزار تومان می‌پردازید و ۱٬۵۰۰ سهم ۴۳۳ تومانی دارید؛ حدود ۶۵۰ هزار تومان. یعنی همان ۶۰۰ هزار بهاضافهٔ پولی که دادید.
- اگر حق تقدم را بفروشید: ۱٬۰۰۰ سهم ۴۳۳ تومانی (حدود ۴۳۳ هزار) بهاضافهٔ ۵۰۰ حق تقدم ۳۳۳ تومانی (حدود ۱۶۷ هزار)؛ باز حدود ۶۰۰ هزار تومان.
- اگر هیچ کاری نکنید: پول حق تقدم‌هایتان به قیمتی که شرکت در فروش آخر مهلت بگیرد به دستتان می‌رسد، که شاید کمتر باشد.
وقتی دو روش با هم ترکیب شده‌اند
اگر شرکت ۴۰٪ از آورده و ۶۰٪ از سود انباشته بدهد و قیمت سهم ۱٬۰۰۰ تومان باشد: (۱٬۰۰۰ + ۴۰) ÷ (۱ + ۰٫۴ + ۰٫۶) = ۵۲۰ تومان.
این جدول هر سه فرمول را کنار هم دارد:
| نوع | فرمول | مثال |
|---|---|---|
| سود انباشته یا تجدید ارزیابی | قیمت قبلی ÷ (۱ + درصد) | ۱٬۸۰۰ ÷ ۱٫۵ = ۱٬۲۰۰ |
| آورده نقدی | (قیمت قبلی + ۱۰۰ × درصد آورده) ÷ (۱ + درصد) | (۶۰۰ + ۵۰) ÷ ۱٫۵ ≈ ۴۳۳ |
| ترکیبی | (قیمت قبلی + ۱۰۰ × درصد آورده) ÷ (۱ + کل درصدها) | (۱٬۰۰۰ + ۴۰) ÷ ۲ = ۵۲۰ |
یادتان باشد این قیمتِ شروع است، نه قیمت قطعی. در بازگشایی، عرضه و تقاضا قیمت واقعی را تعیین میکند و ممکن است بالاتر یا پایین‌تر باز شود. مثال‌های بیشتر را در مقالهٔ روش محاسبه قیمت سهم بعد از افزایش سرمایه ببینید. همین تعدیل قیمت هم دلیل این است که نمودار تعدیل‌شده و تعدیل‌نشده با هم فرق دارند. پس اگر نماد با ۴۰٪ افت باز شد، اول حساب کنید؛ شاید هیچ ضرری نکرده باشید.
مراحل افزایش سرمایه در بورس، از پیشنهاد تا ثبت
افزایش سرمایه یک‌شبه اتفاق نمی‌افتد. هر مرحله‌اش اطلاعیه‌ای در سامانهٔ کدال دارد. کدال سایتی است که شرکت‌های بورسی خبرهای رسمی‌شان را آنجا منتشر می‌کنند.
- پیشنهاد هیئت‌مدیره: با عنوانی شبیه «پیشنهاد هیئت‌مدیره به مجمع عمومی فوق‌العاده در خصوص افزایش سرمایه». مبلغ، محل و دلیل افزایش سرمایه اینجا می‌آید و طرح توجیهی پیوستش است.
- گزارش حسابرس و بازرس قانونی: نظرشان را دربارهٔ طرح توجیهی می‌دهند.
- مجوز سازمان بورس: اطلاعیهٔ «صدور مجوز افزایش سرمایه» منتشر میشود. هنوز چیزی قطعی نیست.
- مجمع عمومی فوق‌العاده: نماد برای مجمع متوقف میشود. مجمع فوق‌العاده در دعوت اول با حضور بیش از نصف سهام رسمی میشود و تصمیم با رأی دوسوم حاضران گرفته میشود. مجمع می‌تواند اجرای افزایش سرمایه را تا مدتی به هیئت‌مدیره بسپارد؛ به این کار تفویض اختیار می‌گویند.
- بازگشایی نماد با قیمت تعدیل‌شده: فقط کسی سهام جایزه یا حق تقدم می‌گیرد که روز مجمع سهامدار بوده است.
- پذیرهنویسی (فقط در آورده نقدی): مهلت استفاده از حق تقدم طبق قانون تجارت دست‌کم ۶۰ روز است. حق تقدم‌ها در بخشی از این مدت در بازار معامله می‌شوند.
- ثبت افزایش سرمایه: در ادارهٔ ثبت شرکتها ثبت میشود، «آگهی ثبت افزایش سرمایه» در کدال می‌آید و سهم‌های تازه به پرتفوی اضافه می‌شوند. این مرحله ممکن است چند هفته تا چند ماه طول بکشد.
پس اگر سهمی دارید، اطلاعیه‌های کدالِ آن را دنبال کنید. اولین اطلاعیه، یعنی پیشنهاد هیئت‌مدیره، چند ماه پیش از اتفاق اصلی همه‌چیز را به شما می‌گوید.
افزایش سرمایه در بورس خوب است یا بد؟
جواب کوتاه: بهخودیخود هیچ‌کدام. روز قبل و روز بعد از مجمع، دارایی شما عوض نمی‌شود؛ چه سهام جایزه بگیرید، چه حق تقدم. خوب یا بد بودنش به این بستگی دارد که بعدها با این سرمایه چه میشود.
متأسفانه خیلی‌ها سهام جایزه را پول بادآورده می‌دانند. برای همین گاهی برای شرکتی زیان‌ده که فقط می‌خواهد زیانش را با تجدید ارزیابی بپوشاند، صف خرید تشکیل میشود. این همان کیکی است که تکه‌هایش بیشتر شده، نه بزرگتر.
این جدول کمک میکند خبر خوب را از خبر بد جدا کنید:
| نشانهٔ خوب | نشانهٔ نگران‌کننده |
|---|---|
| پول برای طرح توسعه‌ای با زمان‌بندی و سود پیش‌بینی‌شدهٔ روشن است | پول برای پرداخت بدهی‌های عقب‌افتاده یا جبران زیان است |
| سود انباشته از سودسازی واقعی سال‌های قبل جمع شده | تجدید ارزیابی فقط برای بیرون آمدن از ماده ۱۴۱ است و شرکت هنوز زیان می‌دهد |
| سهامدار عمده خودش هم پول می‌گذارد | سهامدار عمده از راه مطالبات شرکت میکند ولی سهامدار خرد باید نقد بپردازد |
| شرکت طرح‌های قبلی‌اش را به‌موقع تمام کرده | افزایش سرمایه‌های پشت‌سرهم بی آنکه سود بیشتر شود |
یک خطای رایج دیگر هم هست: خریدن سهم درست پیش از مجمع به امید سهام جایزه. از نظر حساب، کسی که دقیقاً روز قبل از مجمع می‌خرد هیچ سودی از خود افزایش سرمایه نمیبرد. پس به‌جای «افزایش سرمایه دارد»، بپرسید «افزایش سرمایه برای چه؟».
آیا در افزایش سرمایه آورده نقدی شرکت کنیم؟
این سؤال را زیاد از من می‌پرسند. جواب من یک چک‌لیست است، نه یک بله یا نه. تصمیم نهایی با خودتان است، ولی قبلش این‌ها را بررسی کنید:
- طرح توجیهی را خوانده‌اید؟ پول دقیقاً کجا خرج میشود و شرکت چه سودی از آن پیش‌بینی کرده؟
- به آیندهٔ شرکت باور دارید؟ پذیرهنویسی یعنی پول بیشتری در همین شرکت می‌گذارید. اگر به شرکت اعتماد ندارید، چرا پول بیشتری بگذارید؟
- قیمت حق تقدم را با قیمت سهم مقایسه کرده‌اید؟ اگر «قیمت حق تقدم + ۱۰۰ تومان» از قیمت سهم کمتر باشد، استفاده از حق تقدم ارزان‌تر از خرید سهم است. اگر بیشتر باشد، فروش حق تقدم منطقی‌تر است.
- پولش را دارید؟ برای پذیرهنویسی قرض نکنید و پول اجاره یا قسط را وسط نگذارید. سهم تازه تا ثبت نهایی چند هفته یا چند ماه قابل فروش نیست.
- مهلت را در تقویم نوشته‌اید؟ رها کردن حق تقدم معمولاً بدترین انتخاب است.
پس اگر به شرکت باور دارید و پولش را دارید، پذیرهنویسی کنید. اگر نه، حق تقدم را در بازار بفروشید. هیچ‌کدام از این دو انتخاب، اگر درست انجام شود، ضرر مستقیم ندارد.
نحوهٔ شرکت در افزایش سرمایه، قدم‌به‌قدم
اگر سهام جایزه است (سود انباشته یا تجدید ارزیابی)، کار خاصی لازم نیست. کافی است روز مجمع سهامدار باشید. سهم‌های تازه بعد از ثبت، خودکار به پرتفوی‌تان می‌آیند.
اگر حق تقدم است (آورده نقدی)، این قدم‌ها را بردارید:
- بعد از مجمع، پرتفوی خود را در سامانهٔ کارگزاری ببینید؛ نماد حق تقدم با «ح» اضافه شده است.
- آگهی پذیرهنویسی را در کدال بخوانید تا مهلت و حساب پرداخت را بدانید.
- تصمیم بگیرید: پذیرهنویسی یا فروش.
- برای پذیرهنویسی، از بخش مربوط در سامانهٔ کارگزاری ۱۰۰ تومان برای هر حق تقدم بپردازید.
- برای فروش، سفارش فروش حق تقدم را مثل سهم عادی ثبت کنید.
- پیش از پایان مهلت، دوباره سر بزنید که کار انجام شده باشد.
اگر هنوز کد بورسی ندارید، اولین قدم ثبت‌نام و احراز هویت در سامانهٔ سجام است.
سوالات متداول
افزایش سرمایه چیست و چند نوع دارد؟
افزایش سرمایه یعنی شرکت سهم تازه منتشر میکند تا سرمایهٔ ثبتشدهاش بزرگتر شود. در بورس ایران چهار نوع دارد: از محل سود انباشته، تجدید ارزیابی داراییها، آورده نقدی و مطالبات، و صرف سهام. دو نوع اول پول تازه نمیآورند و دو نوع دوم میآورند.
افزایش سرمایه برای سهامدار خوب است یا بد؟
بهخودیخود نه خوب است و نه بد، چون روز قبل و بعد از مجمع دارایی شما ثابت میماند. اگر پول تازه صرف طرح سودآور شود، در بلندمدت به نفع شماست. اگر فقط زیان را روی کاغذ بپوشاند، اتفاق خوبی نیفتاده است.
در افزایش سرمایه آورده نقدی شرکت کنیم؟
اگر طرح توجیهی را قبول دارید، به آیندهٔ شرکت باور دارید و پول اضافه دارید، پذیرهنویسی منطقی است. اگر نه، حق تقدم را در بازار بفروشید. فقط آن را رها نکنید، چون فروش آخر مهلت به قیمتی است که دست شما نیست.
چرا قیمت سهم بعد از افزایش سرمایه کم میشود؟
چون تعداد سهمها بیشتر شده ولی ارزش شرکت به همان اندازه بزرگ نشده است. قیمت طوری تعدیل میشود که دارایی هر سهامدار ثابت بماند. مثلاً با افزایش سرمایهٔ ۱۰۰٪ از سود انباشته، سهم ۲٬۰۰۰ تومانی با قیمت نظری ۱٬۰۰۰ تومان باز میشود.
قیمت سهم بعد از افزایش سرمایه چطور محاسبه میشود؟
در سود انباشته و تجدید ارزیابی، قیمت قبلی را بر یک بهاضافهٔ درصد افزایش سرمایه تقسیم کنید. در آورده نقدی، اول صد تومان ضرب در درصد آورده را به قیمت قبلی اضافه کنید و بعد بر یک بهاضافهٔ درصد افزایش سرمایه تقسیم کنید.
سهام جایزه کی به پرتفوی اضافه میشود؟
بعد از اینکه افزایش سرمایه در ادارهٔ ثبت شرکتها ثبت شد و آگهی ثبت آن در کدال آمد. این کار معمولاً چند هفته تا چند ماه بعد از مجمع طول میکشد. شرط گرفتن سهام جایزه این است که روز مجمع سهامدار شرکت بوده باشید.
اگر از حق تقدم استفاده نکنم چه میشود؟
بعد از پایان مهلت، شرکت حق تقدمهای استفادهنشده را میفروشد و پولش را پس از کم کردن ارزش اسمی و هزینهها به حساب شما میریزد. معمولاً بهتر است خودتان پیش از پایان مهلت آن را بفروشید یا پذیرهنویسی کنید.
افزایش سرمایه از محل تجدید ارزیابی خوب است؟
این روش پول تازه نمیآورد و ظرفیت تولید را بالا نمیبرد. بیشتر برای اصلاح ترازنامه و بیرون آمدن از ماده ۱۴۱ قانون تجارت به کار میرود. فقط وقتی خبر خوبی است که شرکت از نظر سودسازی هم رو به بهبود باشد.
جمع‌بندی
انواع افزایش سرمایه را میشود در یک جمله خلاصه کرد: یا کیک بزرگتر میشود، یا فقط تکه‌هایش بیشتر. سود انباشته و تجدید ارزیابی تکه‌ها را بیشتر می‌کنند و سهام جایزه می‌دهند. آورده نقدی و صرف سهام پول تازه میآورند و کیک را بزرگتر می‌کنند، به شرطی که آن پول خوب خرج شود.
پس دفعهٔ بعد که نمادی با قیمت پایین‌تر باز شد، نترسید و اول حساب کنید. بعد سه چیز را از اطلاعیه‌های کدال بپرسید: پول از کجا می‌آید، کجا خرج میشود، و شرکت با آن چه سودی می‌سازد. جواب این سه سؤال می‌گوید این افزایش سرمایه برای شما خوب است یا بد.