سقوط بیت کوین؛ بزرگترین ریزش‌ها از ۲۰۱۱ تا ۱۴۰۵ و دلایل آن
فهرست مطالب۱۰ بخش
- سقوط بیت کوین دقیقاً یعنی چه؟
- بزرگترین سقوط‌های بیت کوین در تاریخ
- ۲۰۱۱: سقوطِ اول، وقتی همه‌چیز تازه بود
- ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۵: چین و ورشکستگیِ یک صرافیِ بزرگ
- ریزش ۲۰۱۸: پایانِ جشنِ توکن‌ها
- کرش کرونا ۲۰۲۰: نصف شدن در دو روز
- ۲۰۲۱: ممنوعیتِ چین و توییت‌ها
- ۲۰۲۲: سالِ سه ضربه
- مهر ۱۴۰۴ تا ۱۴۰۵: از ۱۲۶ هزار دلار به زیرِ ۶۰ هزار
- چرا بیت کوین سقوط میکند؟ هفت علتِ تکرارشونده
- ۱. پولِ قرضی و لیکوییدیشن زنجیرهای
- ۲. نرخ بهرهٔ فدرال رزرو
- ۳. ورشکستگی و ازبین‌رفتنِ اعتماد
- ۴. فروش نهنگ‌ها و نهادها
- ۵. چرخهٔ هاوینگ و حبابِ بعد از سقف
- ۶. خبرهای قانون‌گذاری و سیاسی
- ۷. ترس و طمع
- سقوط بیت کوین برای ما ایرانی‌ها به تومان چه شکلی دارد؟
- سقوط بیت کوین چه اثری بر آلتکوینها دارد؟
- بعد از سقوط بیت کوین چه باید کرد؟
- پنج اشتباهی که در سقوط بیت کوین پول‌تان را میبرد
- آیا می‌شود سقوط بیت کوین را پیش‌بینی کرد؟
- سوالات متداول
- جمع‌بندی
سقوط بیت کوین یعنی افتِ تند و بزرگِ قیمت، معمولاً بیشتر از ۲۰٪ از آخرین سقف. بیتکوین در تاریخش دست‌کم شش بار بیش از نصفِ ارزشش را از دست داده است. دلیلِ اصلی تقریباً همیشه یکی است: پولِ قرضی و هیجانی که در اوج وارد شده، با یک خبرِ بد هم‌زمان بیرون میرود.
خیلی‌ها یک روز صبح گوشی را باز میکنند و می‌بینند بیت‌کوینشان یک‌شبه ۱۵٪ کم شده. اولین سؤال این است: چه شد؟ جوابِ کوتاه را بالا گفتیم؛ حالا بیایید ماجرا را باز کنیم.
در این راهنما بزرگترین سقوطها را از ۲۰۱۱ تا ریزشِ ۲۰۲۶ با هم مرور می‌کنیم، می‌بینیم هر بار چه چیزی ماشه را کشید، و آخرش یک فهرستِ ساده داریم برای روزی که بازار قرمز است. قیمتِ لحظه‌ای را هم همیشه می‌توانید در صفحهٔ قیمت ارزهای دیجیتال امروز ببینید.
سقوط بیت کوین دقیقاً یعنی چه؟
هر قرمزی سقوط نیست. بیتکوین بازارِ پرنوسانی است و افتِ ۵ تا ۱۰ درصدی در یک هفته برایش عادی است. برای اینکه حرفمان دقیق باشد، سه اسم را از هم جدا کنیم.
| اسم | اندازهٔ افت از سقف | مدت | مثالِ ساده |
|---|---|---|---|
| اصلاح | حدودِ ۱۰ تا ۲۰٪ | چند روز تا چند هفته | نفس‌گرفتنِ بازار بعد از یک رشدِ تند |
| سقوط (کرش) | بیشتر از ۲۰٪، گاهی در چند ساعت | چند ساعت تا چند هفته | کرشِ کرونا در اسفند ۱۳۹۸ |
| بازار خرسی | معمولاً ۵۰ تا ۸۵٪ | یک تا سه سال | ریزشِ ۲۰۱۸ یا ۲۰۲۲ |
پس سقوط ممکن است یک اتفاقِ تک‌روزه باشد و بعد بازار برگردد. ولی اگر سقوطها پشتِ سرِ هم بیایند و ماه‌ها طول بکشد، وارد بازار خرسی شده‌ایم. فرقش مهم است، چون کارِ درست در این دو حالت یکی نیست.
یک تشبیه کمک میکند. سقوط مثلِ یک رگبارِ تندِ بهاری است؛ سیل راه می‌اندازد ولی زود تمام می‌شود. بازار خرسی مثلِ یک زمستانِ طولانی است. برای همین به آن «زمستانِ کریپتو» هم می‌گویند.
بزرگترین سقوط‌های بیت کوین در تاریخ
اول کلِ تصویر را در یک جدول ببینیم. عددها گرد و تقریبی‌اند، چون هر صرافی قیمتِ کمی متفاوتی ثبت کرده است. ستونِ آخر می‌گوید چقدر طول کشید تا قیمت دوباره به همان سقفِ قبلی برسد.
| دوره | از سقف تا کف | افت | ماشهٔ اصلی | بازگشت به سقفِ قبلی |
|---|---|---|---|---|
| ۲۰۱۱ | حدودِ ۳۲ به ۲ دلار | حدودِ ۹۳٪ | هکِ بزرگترین صرافیِ آن زمان و پایانِ حبابِ اول | حدودِ دو سال |
| ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۵ | حدودِ ۱٬۱۵۰ به ۱۷۰ دلار | حدودِ ۸۵٪ | محدودیت‌های چین و ورشکستگیِ همان صرافی | بیش از سه سال |
| ۲۰۱۸ (ریزش ۲۰۱۸) | حدودِ ۱۹٬۷۰۰ به ۳٬۲۰۰ دلار | حدودِ ۸۴٪ | ترکیدنِ حبابِ عرضهٔ اولیهٔ توکن‌ها | حدودِ سه سال |
| اسفند ۱۳۹۸ (کرش کرونا ۲۰۲۰) | حدودِ ۸ هزار به زیرِ ۴ هزار دلار | حدودِ ۵۰٪ در دو روز | وحشتِ جهانی از کرونا و فروشِ همه‌چیز | حدودِ دو ماه |
| بهار ۲۰۲۱ | حدودِ ۶۴ هزار به ۳۰ هزار دلار | حدودِ ۵۳٪ | ممنوعیتِ استخراج در چین و اهرمِ زیاد | حدودِ شش ماه |
| ۲۰۲۲ | حدودِ ۶۹ هزار به ۱۵٬۵۰۰ دلار | حدودِ ۷۷٪ | بالا رفتنِ نرخ بهره، سقوط ترا لونا، ورشکستگی FTX | حدودِ دو سال و چهار ماه |
| مهر ۱۴۰۴ تا تیر ۱۴۰۵ | حدودِ ۱۲۶ هزار به زیرِ ۶۰ هزار دلار | بیش از ۵۰٪ | بزرگترین لیکوییدیشنِ تاریخ، خروجِ پول از صندوق‌های ETF، تعرفه‌ها | تا مهر ۱۴۰۵ هنوز برنگشته |
یک الگو در این جدول پیداست. سقوطها کم‌عمق‌تر شده‌اند: از ۹۳٪ به حدودِ ۵۰ تا ۷۷٪. علتش این است که بازار بزرگ‌تر شده و تکان‌دادنش پولِ بیشتری می‌خواهد. ولی «کم‌عمق‌تر» هنوز یعنی نصفِ سرمایه. پس این الگو را تضمین ندانید.
حالا هر کدام را کوتاه باز کنیم. هر سقوط یک درس داشت که هنوز به کار میآید.
۲۰۱۱: سقوطِ اول، وقتی همه‌چیز تازه بود
بیتکوین در بهارِ ۲۰۱۱ از چند سنت به حدودِ ۳۲ دلار رسید؛ رشدی چند صد برابری در چند ماه. بعد بزرگترین صرافیِ آن روزها هک شد و اعتماد ریخت. تا پاییز قیمت به حدودِ ۲ دلار رسید.
درسش: وقتی بازار کوچک است، یک خبرِ بد کافی است تا همه با هم به سمتِ درِ خروج بدوند.
۲۰۱۳ تا ۲۰۱۵: چین و ورشکستگیِ یک صرافیِ بزرگ
آذر ۱۳۹۲ قیمت برای اولین بار از هزار دلار گذشت. چند روز بعد بانک مرکزیِ چین بانک‌ها را از کار با بیتکوین منع کرد. بعد هم همان صرافیِ بزرگ که حالا در ژاپن بود، اعلامِ ورشکستگی کرد و صدها هزار بیت‌کوینِ مشتری‌ها گم شد. کفِ قیمت دی ۱۳۹۳ آمد. جزئیاتِ این سال‌ها را در تاریخچه بیت کوین نوشته‌ایم.
درسش: بیت‌کوینی که در صرافی نگه می‌دارید، تا وقتی آنجاست، در واقع یک قولِ صرافی است.
ریزش ۲۰۱۸: پایانِ جشنِ توکن‌ها
در ۲۰۱۷ هر پروژه‌ای با یک سایت و یک وعده توکن می‌فروخت و پول جمع می‌کرد. بیتکوین آذر ۱۳۹۶ به حدودِ ۲۰ هزار دلار رسید. بعد حباب ترکید و یک سالِ تمام قیمت پایین آمد تا آذر ۱۳۹۷ به حدودِ ۳٬۲۰۰ دلار رسید.
این سقوطِ آرام از سقوطِ تند خطرناک‌تر بود. چرا؟ چون هر بار که قیمت کمی بالا می‌رفت، مردم فکر می‌کردند تمام شد و دوباره می‌خریدند. به این پایین‌آمدنِ پله‌پله، بازار خرسیِ کلاسیک می‌گویند.
کرش کرونا ۲۰۲۰: نصف شدن در دو روز
۲۱ و ۲۲ اسفند ۱۳۹۸ (۱۲ و ۱۳ مارس ۲۰۲۰) ترسِ کرونا همهٔ بازارهای دنیا را گرفت. سهام، نفت و حتی طلا فروخته شد، چون همه نقدینگی می‌خواستند. بیتکوین در دو روز از حدودِ ۸ هزار به زیرِ ۴ هزار دلار رسید.
ولی این سقوط کوتاه بود. بانک‌های مرکزی پولِ زیادی چاپ کردند و نرخ بهره را صفر کردند. در کمتر از دو ماه قیمت برگشت و چند ماه بعد سقفِ تازه زد. درسش: سقوطی که علتش «وحشتِ همگانی» است و نه خرابیِ خودِ بیتکوین، معمولاً زودتر جبران می‌شود.
۲۰۲۱: ممنوعیتِ چین و توییت‌ها
فروردین ۱۴۰۰ بیتکوین به حدودِ ۶۴ هزار دلار رسید. بعد چند خبرِ بد پشتِ هم آمد: چین استخراج را ممنوع کرد و یک شرکتِ خودروسازیِ بزرگ آمریکایی گفت دیگر بیتکوین نمی‌گیرد. چون خیلی‌ها با پولِ قرضی خریده بودند، قیمت در چند هفته نصف شد.
۲۰۲۲: سالِ سه ضربه
۲۰۲۲ سخت‌ترین سالِ نسلِ تازهٔ سرمایه‌گذارها بود، چون سه ضربه پشتِ هم آمد:
- نرخ بهرهٔ فدرال رزرو: بانک مرکزیِ آمریکا برای مهارِ تورم نرخ بهره را در یک سال از نزدیکِ صفر به بالای ۴٪ رساند. پولِ ارزان تمام شد و داراییهای پرریسک اولین قربانی بودند.
- سقوط ترا لونا: اردیبهشت ۱۴۰۱ یک استیبل کوین الگوریتمی به نامِ UST که قرار بود همیشه یک دلار بماند، از یک دلار جدا شد. توکنِ همراهش، لونا، در چند روز تقریباً به صفر رسید. ده‌ها میلیارد دلار ارزش در یک هفته دود شد و بنیادِ پشتِ آن ده‌ها هزار بیتکوین فروخت.
- ورشکستگی FTX: آبان ۱۴۰۱ یکی از بزرگترین صرافی‌های دنیا معلوم شد پولِ مشتری‌ها را خرج کرده است. داستانِ کاملش را در ورشکستگی صرافی FTX بخوانید. بیتکوین به حدودِ ۱۵٬۵۰۰ دلار رسید.
پس در ۲۰۲۲ هم «هوا» بد بود (نرخ بهره) و هم «ساختمان» ترک داشت (شرکت‌هایی که با پولِ مردم قمار کرده بودند). این ترکیب بدترین نوعِ سقوط را می‌سازد.
مهر ۱۴۰۴ تا ۱۴۰۵: از ۱۲۶ هزار دلار به زیرِ ۶۰ هزار
۱۴ مهر ۱۴۰۴ (۶ اکتبر ۲۰۲۵) بیتکوین به رکوردِ حدودِ ۱۲۶ هزار دلار رسید. چهار روز بعد، ۱۸ مهر، رئیس‌جمهورِ آمریکا از تعرفهٔ ۱۰۰ درصدیِ تازه بر کالاهای چین خبر داد. در ۲۴ ساعت حدودِ ۱۹ میلیارد دلار معاملهٔ اهرمی، از حسابِ بیش از یک‌ونیم میلیون نفر، به زور بسته شد. طبقِ داده‌های Coinglass این بزرگترین لیکوییدیشنِ تاریخِ کریپتو بود.
بعد از آن هم بازار آرام نشد. بهمن ۱۴۰۴ قیمت به حدودِ ۶۰ هزار دلار رسید. خرداد ۱۴۰۵ صندوق‌های ETF بیت کوین در آمریکا طولانی‌ترین دورهٔ خروجِ پول از زمانِ راه‌افتادنشان را ثبت کردند و قیمت تا پایانِ خرداد به زیرِ ۶۰ هزار دلار رسید؛ یعنی بیش از نصفِ ارزشِ سقف.
تازگیِ این سقوط در این بود که این بار فروشنده‌های بزرگ دیگر فقط نهنگ‌های ناشناس نبودند. صندوق‌ها و شرکت‌هایی که بیتکوین را در ترازنامه‌شان نگه می‌داشتند هم در صفِ فروش بودند.
چرا بیت کوین سقوط میکند؟ هفت علتِ تکرارشونده
اگر سقوط‌های بالا را کنارِ هم بگذاریم، هر بار ترکیبی از همین هفت علت را می‌بینیم. هیچ‌کدام به‌تنهایی معمولاً کافی نیست؛ وقتی چندتا با هم جمع شوند، سقوط تند می‌شود.
۱. پولِ قرضی و لیکوییدیشن زنجیرهای
این مهم‌ترین موتورِ سقوط‌های تند است. خیلی‌ها با اهرم معامله میکنند؛ یعنی با ۱۰ میلیون تومان پولِ خودشان، ۱۰۰ میلیون تومان بیتکوین می‌خرند و بقیه را قرض می‌گیرند.
بیایید با هم حساب کنیم. با اهرمِ ۱۰ برابر، کافی است قیمت حدودِ ۱۰٪ پایین بیاید تا کلِ پولِ خودتان تمام شود. در این لحظه صرافی بدونِ اجازهٔ شما بیتکوین را می‌فروشد تا قرضش را پس بگیرد. به این، لیکوئید شدن می‌گویند.
مشکل اینجاست که این فروشِ اجباری خودش قیمت را پایینتر میبرد. قیمتِ پایینتر، نفرِ بعدی را لیکوئید میکند، و او هم مجبور به فروش می‌شود. مثلِ ردیفِ دومینو: یک مهره که بیفتد، بقیه پشتِ هم می‌افتند. به این، لیکوییدیشن زنجیرهای می‌گویند.
۲. نرخ بهرهٔ فدرال رزرو
زنجیره ساده است. فدرال رزرو نرخ بهره را بالا ببرد، وام گران می‌شود. سپردهٔ بانکیِ دلاری سودِ خوبی می‌دهد. برای همین پول از داراییهای پرریسک بیرون میرود و به جای امن میرود. بیتکوین در صفِ اولِ داراییهای پرریسک است، پس زودتر و شدیدتر ضربه می‌خورد.
عکسش هم درست است. وقتی پول ارزان است، مثلِ ۲۰۲۰ و ۲۰۲۱، بیتکوین بیشترین رشد را کرده است.
۳. ورشکستگی و ازبین‌رفتنِ اعتماد
از هکِ ۲۰۱۱ تا FTX در ۲۰۲۲، هر بار که یک بازیگرِ بزرگ زمین خورد، بیتکوین هم سقوط کرد. خودِ شبکهٔ بیتکوین سالم بود؛ ولی آدم‌ها می‌ترسند پولِ بعدی هم گیر بیفتد و همه با هم برداشت میکنند.
۴. فروش نهنگ‌ها و نهادها
نهنگ‌ها یعنی کیف‌پول‌هایی که مقدارِ خیلی زیادی بیتکوین دارند. وقتی یکی از آن‌ها چند هزار بیتکوین را یک‌جا به بازار بیاورد، خریدارِ کافی پیدا نمی‌شود و قیمت پایین میرود. از ۲۰۲۴ به این طرف، صندوق‌های ETF و شرکت‌های دارندهٔ بیتکوین هم به این فهرست اضافه شده‌اند. خروجِ پول از آن‌ها حالا یکی از عددهایی است که بازار هر روز نگاه میکند.
۵. چرخهٔ هاوینگ و حبابِ بعد از سقف
تا امروز هر چهار سال یک‌بار پاداشِ استخراج نصف شده و یکی دو سال بعد از آن، قیمت سقفِ تازه زده است. ولی بعد از هر سقف هم یک بازار خرسی آمده است: ۲۰۱۴، ۲۰۱۸، ۲۰۲۲ و دوباره از اواخرِ ۲۰۲۵. دربارهٔ این چرخه در هاوینگ چیست؟ مفصل نوشته‌ایم.
دلیلش بیشتر رفتارِ آدم‌هاست تا ریاضی. نزدیکِ سقف همه از سودشان حرف می‌زنند و تازه‌واردها با هیجان می‌خرند. این همان ترسِ از جاماندن است. وقتی دیگر خریدارِ تازه‌ای نمانده، کمترین تلنگری قیمت را می‌اندازد.
۶. خبرهای قانون‌گذاری و سیاسی
ممنوعیت‌های چین در ۲۰۱۳، ۲۰۱۷ و ۲۰۲۱، و تعرفه‌های آمریکا در ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶، هر کدام یک سقوط را شروع کردند یا تندترش کردند. بیتکوین مرز نمی‌شناسد، ولی خریدارانش در کشورها زندگی میکنند و از قانونِ همان کشور اثر می‌گیرند.
۷. ترس و طمع
بالاخره، پشتِ همهٔ این‌ها احساسات است. شاخص ترس و طمع نشان می‌دهد بازار چقدر هیجانی شده است. وقتی شاخص چند هفته در «طمعِ شدید» می‌ماند، بازار مثلِ بادکنکی است که زیادی باد شده. وقتی هم سقوط شروع شود، ترس خیلی سریع‌تر از طمع پخش می‌شود.
پس سقوطِ تند تقریباً همیشه این شکل را دارد: پولِ قرضیِ زیاد، هیجانِ زیاد، و یک خبرِ بد که جرقه را می‌زند.
سقوط بیت کوین برای ما ایرانی‌ها به تومان چه شکلی دارد؟
این بخش را رقیب‌ها معمولاً نمی‌گویند، ولی برای ما مهم است. ما بیتکوین را به تومان می‌خریم. قیمتِ تومانیِ بیتکوین تقریباً از ضربِ دو عدد به دست میآید: قیمتِ دلاریِ بیتکوین ضربدر قیمتِ تتر به تومان.
یک مثالِ ساده بزنیم. این عددها فقط مثال‌اند:
- فرض کنید بیتکوین ۳۰٪ به دلار سقوط کند. از هر ۱۰۰ واحد، ۷۰ واحد می‌ماند.
- در همین مدت دلار و تتر در ایران ۱۰٪ گران شود. پس ۷۰ ضربدر ۱٫۱ می‌شود ۷۷.
- یعنی شما به تومان «فقط» ۲۳٪ ضرر دیده‌اید، نه ۳۰٪.
این اثر گاهی سقوط را برای ما نرم‌تر میکند. ولی گولش را نخورید. اگر دلار در ایران ثابت بماند یا ارزان شود، سقوط به تومان همان‌قدر یا تلخ‌تر است. قیمتِ روزِ دلار و بیتکوین را کنارِ هم ببینید تا بدانید ضررِ واقعی‌تان چقدر است.
یک نکتهٔ دیگر: سقوط‌های تند اغلب شب یا آخرِ هفته به وقتِ ایران اتفاق می‌افتند، چون بازارِ کریپتو هیچ‌وقت تعطیل نیست. صرافی‌های داخلی هم در این ساعت‌ها ممکن است شلوغ شوند و فاصلهٔ قیمتِ خرید و فروش زیاد شود. پس دستورِ فروشِ هیجانیِ نیمه‌شب معمولاً بدترین قیمت را می‌گیرد.
سقوط بیت کوین چه اثری بر آلتکوینها دارد؟
کوتاه: معمولاً بیشتر. وقتی بیتکوین ۵۰٪ پایین میآید، خیلی از آلت کوین‌ها ۷۰ تا ۹۰ درصد سقوط میکنند. در ۲۰۱۸ و ۲۰۲۲ بسیاری از آن‌ها هیچ‌وقت به سقفِ قبلی برنگشتند.
علتش ساده است. در روزِ ترس، پول اول از چیزهای پرریسکتر فرار میکند. بیتکوین در بازارِ کریپتو نقشِ «امن‌ترینِ پرریسک‌ها» را دارد. برای همین در سقوطها سهمِ بیتکوین از کلِ بازار، یعنی دامیننس بیت کوین، معمولاً بالا میرود.
| دارایی | رفتارِ معمول در سقوط | ریسکِ اصلی |
|---|---|---|
| بیتکوین | کمترین افت در میانِ ارزهای دیجیتال | طولانی شدنِ بازار خرسی |
| آلت‌کوین‌های بزرگ | افتِ بیشتر از بیتکوین | دیر برگشتن یا برنگشتن |
| میم‌کوین‌ها و توکن‌های کوچک | افتِ ۸۰ تا ۹۹٪ | صفر شدن |
| استیبل‌کوین‌های معتبر | ثابت، چون پول به آن‌ها پناه میبرد | جدا شدن از دلار، مثلِ UST در ۲۰۲۲ |
پس اگر سبدتان پر از آلت‌کوین است، سقوطِ بیتکوین را چند برابر حس می‌کنید. این را پیش از سقوط بدانید، نه وسطِ آن.
بعد از سقوط بیت کوین چه باید کرد؟
خیلی‌ها از من می‌پرسند: «الان بفروشم یا بخرم؟» جوابِ من این است که این سؤال را باید پیش از سقوط پرسید، نه وسطِ آن. ولی اگر الان وسطِ ماجرا هستید، این قدم‌ها را به ترتیب بردارید:
- اول اهرم را چک کنید. اگر معاملهٔ اهرمی یا فیوچرز باز دارید، این فوری‌ترین خطر است. حجمش را کم کنید یا ببندید. بیت‌کوینی که خودتان دارید صفر نمی‌شود؛ معاملهٔ اهرمی می‌شود.
- هیچ تصمیمی را نیمه‌شب نگیرید. صبر کنید تا آرام شوید. فروشِ هیجانی معمولاً نزدیکِ کف اتفاق می‌افتد.
- بپرسید چرا خریده بودید. اگر دلیلتان «نگه‌داریِ چندساله» بود و آن دلیل عوض نشده، یک سقوطِ ۳۰ درصدی به‌تنهایی دلیلِ فروش نیست.
- ببینید سهمِ کریپتو از کلِ دارایی‌تان چقدر است. اگر خوابتان را گرفته، یعنی سهمش زیاد است. بعد از آرام شدنِ بازار، آن را به اندازه‌ای برسانید که بتوانید تحملش کنید.
- اگر می‌خواهید بخرید، یک‌جا نخرید. هیچ‌کس کفِ دقیق را نمی‌داند. خرید در چند پله، با فاصلهٔ زمانی، خطرِ «زود خریدن» را کم میکند.
- دارایی را از صرافی بیرون بیاورید، اگر مقدارش زیاد است. درسِ ۲۰۱۴ و ۲۰۲۲ همین بود. دربارهٔ کیف پول ارز دیجیتال و امن‌ترین نوعش جداگانه نوشته‌ایم.
پیش از هر خرید یا فروش، این چک‌لیست را از خودتان بپرسید:
- این پول را تا سه سال لازم ندارم؟
- اگر قیمت از همین‌جا ۵۰٪ دیگر هم پایین بیاید، زندگی‌ام به هم نمیریزد؟
- با پولِ قرضی یا قسطی نخریده‌ام؟
- تصمیمم بر اساسِ برنامه است، نه خبرِ امروز یا پیامِ یک کانال؟
- می‌دانم اگر برآوردم غلط بود، کجا و چطور خارج می‌شوم؟
اگر به یکی از این‌ها «نه» گفتید، فعلاً دست نگه دارید. تصمیمِ نهایی با خودتان است؛ ولی برنامه داشتن همیشه از حدس زدن بهتر است.
پنج اشتباهی که در سقوط بیت کوین پول‌تان را میبرد
- «ارزان شده، همه را بخرم.» بیتکوین در ۲۰۱۸ بعد از ۵۰٪ افت، هنوز ۶۰٪ دیگر هم پایین رفت. ارزان‌تر از دیروز، یعنی کف نیست.
- میانگین‌کم‌کردن با اهرم. اضافه کردن به معاملهٔ اهرمیِ ضررده، فقط قیمتِ لیکوئید را نزدیک‌تر میکند.
- رفتن سراغِ آلت‌کوینِ «ده‌برابری». بعد از سقوط، کانال‌ها پر از وعدهٔ جبرانِ ضرر میشوند. این همان جایی است که بیشترین پول گم می‌شود.
- نگاه کردنِ هر پنج دقیقه به قیمت. این کار فقط اضطراب می‌سازد و شما را به تصمیمِ عجولانه می‌کشاند.
- سرمایه‌گذاری با پولی که برای چیزِ دیگری کنار گذاشته شده. پولِ جهیزیه، قسطِ خانه یا اجاره جایش در بازاری نیست که ممکن است یک سال نصف بماند.
دربارهٔ اینکه چطور اندازهٔ هر خرید را تعیین کنید، مدیریت سرمایه و ریسک را بخوانید. همین یک مهارت، در سقوطها از هر تحلیلی مهم‌تر است.
آیا می‌شود سقوط بیت کوین را پیش‌بینی کرد؟
راستش را بخواهید، نه؛ نه روزش را و نه اندازه‌اش را. بعضی سقوطها مثلِ کرونا یا تعرفه‌های ۱۴۰۴ از یک خبرِ ناگهانی شروع شدند که هیچ‌کس از قبل نمی‌دانست. به این‌ها قوی سیاه می‌گویند.
ولی می‌شود فهمید بازار چه وقت «شکننده» است؛ یعنی اگر خبرِ بدی بیاید، سقوط تندتر می‌شود. چند نشانهٔ هشدار:
- شاخصِ ترس و طمع چند هفته در «طمعِ شدید» مانده است.
- حجمِ معاملاتِ اهرمی باز، یعنی Open Interest، رکورد زده است.
- هزینهٔ نگه‌داشتنِ معاملهٔ خرید در بازارِ آتی، یعنی Funding Rate، مدتی خیلی مثبت بوده؛ یعنی همه یک طرف ایستاده‌اند.
- آدم‌هایی که هیچ‌وقت از بیتکوین حرف نمی‌زدند، در مهمانی از سودشان می‌گویند.
این نشانه‌ها زمانِ سقوط را نمی‌گویند. فقط می‌گویند الان وقتِ احتیاط است، نه وقتِ هیجان.
سوالات متداول
چرا بیت کوین سقوط میکند؟
معمولاً ترکیبی از چند علت: معاملات اهرمیِ زیاد که با افتِ قیمت به زور بسته میشوند، بالا رفتنِ نرخ بهرهٔ آمریکا، ورشکستگیِ یک شرکتِ بزرگ، فروشِ نهنگ‌ها و صندوق‌ها، خبرهای سیاسی، و هیجانِ بیش از حد نزدیکِ سقف.
بزرگترین سقوط‌های بیت کوین کدام بودند؟
سقوطِ حدود ۹۳ درصدیِ ۲۰۱۱، افتِ حدود ۸۵ درصدیِ ۲۰۱۴ و ۲۰۱۵، ریزشِ حدود ۸۴ درصدیِ ۲۰۱۸، نصف شدن در دو روزِ کرونا در اسفند ۱۳۹۸، افتِ حدود ۷۷ درصدیِ ۲۰۲۲ و ریزشِ بیش از ۵۰ درصدی از مهر ۱۴۰۴ تا خرداد ۱۴۰۵.
بعد از سقوط بیت کوین چه باید کرد؟
اول معاملات اهرمی را کم یا بسته کنید. بعد بدون عجله بررسی کنید دلیلِ خریدتان عوض شده یا نه. اگر سهمِ کریپتو از دارایی‌تان زیاد است کمش کنید و اگر می‌خواهید بخرید، پله‌پله و با پولی بخرید که سال‌ها لازمش ندارید.
سقوط بیت کوین چه اثری بر آلتکوینها دارد؟
آلتکوینها معمولاً بیشتر از بیتکوین سقوط میکنند، گاهی ۷۰ تا ۹۰ درصد، چون در روزِ ترس پول اول از داراییهای پرریسکتر بیرون میرود. برای همین در سقوطها دامیننس بیت کوین اغلب بالا میرود.
بیت کوین بعد از سقوط چقدر طول می‌کشد تا برگردد؟
در گذشته از حدود دو ماه بعد از کرش کرونا تا بیش از سه سال بعد از ریزش ۲۰۱۴ طول کشیده است. بازار خرسی‌های بزرگ معمولاً دو تا سه سال زمان برده‌اند. هیچ تضمینی نیست که این الگو تکرار شود.
لیکوییدیشن زنجیرهای چیست و چرا سقوط را تند میکند؟
وقتی قیمت پایین میآید، معاملات اهرمیِ ضررده به زور فروخته میشوند. این فروشِ اجباری قیمت را پایینتر میبرد و معاملات بعدی را هم میبندد، مثلِ ردیفِ دومینو. بزرگترین نمونهاش حدود ۱۹ میلیارد دلار در یک روز در مهر ۱۴۰۴ بود.
آیا بیت کوین ممکن است صفر شود؟
بیتکوین در تاریخش بارها بیش از ۸۰ درصد سقوط کرده ولی صفر نشده است. با این حال هیچ دارایی پرریسکی تضمین ندارد. برای همین فقط بخشی از دارایی را که از دست دادنش زندگیتان را به هم نمیریزد در آن بگذارید.
سقوط بیت کوین به دلار با سقوط آن به تومان یکی است؟
نه همیشه. قیمت تومانی از ضربِ قیمت دلاری در نرخ تتر به دست میآید. اگر هم‌زمان دلار در ایران گران شود، ضرر به تومان کمتر است و اگر دلار ثابت بماند یا ارزان شود، ضرر به تومان همان‌قدر یا بیشتر است.
جمع‌بندی
سقوط بیت کوین اتفاقِ نادری نیست؛ بخشی از ذاتِ این بازار است. در پانزده سال، بیتکوین چند بار بیش از نصفِ ارزشش را از دست داده و هر بار عده‌ای با پولِ قرضی یا پولِ زندگی‌شان بیشترین ضرر را دیده‌اند. علت‌ها هم تکراری‌اند: اهرم، نرخ بهره، ورشکستگی، فروشِ بزرگ‌ها و هیجان.
پس پیش از سقوطِ بعدی، سه کار را انجام دهید: اهرم را کنار بگذارید، سهمِ کریپتو را به اندازه‌ای نگه دارید که خوابتان را نگیرد، و از همین امروز بنویسید اگر قیمت نصف شد چه می‌کنید. آن روز که بیاید، دیگر لازم نیست تصمیم بگیرید؛ فقط برنامه‌تان را اجرا می‌کنید.