بهترین کتاب ترید و بورس: ۲۷ کتاب که باید بخوانید (با ترجمهٔ فارسی)

خیلی‌ها از من می‌پرسند: «برای شروعِ بورس، اول چه کتابی بخوانم؟» جوابِ من این است: بهترین کتاب ترید برای شروع، کتابی است که اول ذهن‌تان را مرتب کند و بعد ابزار بدهد. پس به این ترتیب بخوانید: «معامله‌گر منضبط» برای ذهن، «تحلیل تکنیکال» جان مورفی برای نمودار، و «سرمایه‌گذار هوشمند» برای نگاهِ بلندمدت. هر سه ترجمهٔ فارسی دارند.

در این راهنما ۲۷ کتابِ بورس و معامله‌گری را در شش دسته معرفی کرده‌ام. کنارِ هر کتاب گفته‌ام برای چه کسی است، چه چیزی یادتان می‌دهد و کجایش با بازارِ ایران جور نیست. آخرِ کار هم یک نقشهٔ مطالعهٔ یک‌ساله و جدولِ ترجمه‌های فارسی گذاشته‌ام.

پیش از شروع، دو حرفِ صادقانه. اول اینکه این فهرست «بهترین‌های جهان» نیست. کتاب‌هایی است که در بیش از ۲۰ سال کار در بازار سرمایه خوانده‌ام یا به کارم آمده‌اند. دوم اینکه هیچ کتابی جای تجربه را نمی‌گیرد. کتاب مثلِ آیین‌نامهٔ رانندگی است: بدونش تصادف می‌کنید، ولی فقط با خواندنش هم راننده نمی‌شوید.

بهترین کتاب ترید برای شروع کدام است؟

اول بگویم «ترید» یعنی چه. ترید یعنی خرید و فروشِ سهم یا هر دارایی دیگر، معمولاً در مدتِ کوتاه، به امیدِ سود از بالا و پایین رفتنِ قیمت. کسی که این کار را می‌کند «تریدر» یا معامله‌گر است.

اگر فقط وقتِ یک کتاب را دارید، «معامله‌گر منضبط» (The Disciplined Trader) را بخوانید. چرا؟ چون بیشترِ تازه‌کارها از ندانستنِ فرمول ضرر نمی‌کنند. از ترس، از طمع و از بی‌قاعدگی ضرر می‌کنند. این کتاب دقیقاً سراغِ همین می‌رود.

اگر سه کتاب می‌خواهید، این ترکیب را پیشنهاد می‌کنم:

1. یک کتابِ ذهن: «معامله‌گر منضبط» یا «معامله‌گری در منطقه»، هر دو از مارک داگلاس.
2. یک کتابِ ابزار: کتابِ تحلیل تکنیکالِ جان مورفی، یا اگر به شرکت‌ها و سودشان علاقه دارید، «تحلیل بنیادی به زبان آدمیزاد».
3. یک کتابِ نگاهِ بلندمدت: «سرمایه‌گذار هوشمند» بنجامین گراهام یا «روانشناسی پول» مورگان هاوسل.

این سه با هم جوابِ سه پرسش را می‌دهند: «چطور فکر کنم؟»، «چطور تحلیل کنم؟» و «اصلاً چرا سرمایه‌گذاری می‌کنم؟». اگر هنوز نمی‌دانید می‌خواهید معامله‌گرِ کوتاه‌مدت باشید یا سهام‌دارِ بلندمدت، اول مقالهٔ تفاوت سرمایه‌گذاری و معامله‌گری را بخوانید. انتخابِ کتاب‌هایتان به همین بستگی دارد.

چطور کتاب ترید مناسب انتخاب کنیم؟

بازارِ کتابِ بورسی در ایران شلوغ است. یک کتابِ مشهور گاهی سه چهار ترجمه دارد و کیفیت‌شان زمین تا آسمان فرق می‌کند. پیش از خرید، این چک‌لیست را مرور کنید:

• سطحِ خودتان را بشناسید. کتابِ مرجع برای کسی که هنوز «کندل» نمی‌شناسد، مثلِ کتابِ کنکور برای بچهٔ کلاسِ اول است. اول کتابِ ساده، بعد مرجع.
• مترجم را ببینید، نه فقط جلد را. در کتاب‌فروشی چند صفحه را بخوانید. اگر اصطلاح‌ها غلط ترجمه شده باشد، کتاب گیج‌تان می‌کند. مثلاً واژهٔ margin در اقتصاد یعنی «نهایی»، ولی در بعضی ترجمه‌ها «حاشیه‌ای» آمده است.
• سالِ نگارش را بدانید. درس‌های روانشناسی و ارزش‌گذاری کهنه نمی‌شوند. ولی ابزارها و قاعده‌های بازار عوض می‌شوند.
• بازارِ کتاب را با بازارِ خودمان مقایسه کنید. بیشترِ این کتاب‌ها برای بازارِ آمریکا نوشته شده‌اند. آنجا سقف و کفِ قیمتِ روزانه ندارند. در بورسِ تهران دارند.
• از کتابی که وعدهٔ سودِ تضمینی می‌دهد دوری کنید. عنوانی مثلِ «یک‌ماهه میلیونر شوید» بازاریابی است، نه آموزش.

پس پیش از خرید، از خودتان بپرسید: این کتاب برای سطحِ من است و ترجمه‌اش خواناست؟

کتاب‌های روانشناسی معامله‌گری

به تجربهٔ من، مهم‌ترین دستهٔ کتاب ترید همین است. دو نفر را در نظر بگیرید که یک روشِ کاملاً یکسان دارند. یکی سود می‌کند و دیگری ضرر. فرق‌شان در روش نیست؛ در این است که یکی به قاعده‌اش پایبند می‌ماند و دیگری با اولین ترس، قاعده را کنار می‌گذارد.

۱. معامله‌گر منضبط — مارک داگلاس

داگلاس این کتاب را در سالِ ۱۹۹۰ نوشت و هنوز از پرخواننده‌ترین کتاب‌های روانشناسیِ معامله است. حرفِ اصلی‌اش ساده است: بازار خودش نه دوستِ شماست نه دشمن‌تان. این ذهنِ ماست که به عددها معنا و هیجان می‌دهد.

بخشِ اولِ کتاب کمی فلسفی و سنگین است. ناامید نشوید؛ بخشِ دوم عملی‌تر است. این کتاب چند ترجمهٔ فارسی و حتی نسخهٔ خلاصه دارد. بعد از خواندنش، مقالهٔ اصول نظم در معامله‌گری کمک می‌کند حرف‌هایش را عملی کنید.

۲. معامله‌گری در منطقه — مارک داگلاس

کتابِ دومِ داگلاس (Trading in the Zone، سالِ ۲۰۰۰) کوتاه‌تر و کاربردی‌تر از اولی است. درسِ اصلی‌اش «فکر کردن با احتمال» است. یعنی هر معامله فقط یکی از صدها معامله است و سود یا ضررِ تکی‌اش آن‌قدرها مهم نیست.

مثلِ نانوایی که یک روز فروشش کم است. نانوای عاقل مغازه را نمی‌بندد؛ به فروشِ کلِ سال نگاه می‌کند. این کتاب در فارسی با نام‌هایی مثلِ «ترید در منطقه» و «تجارت در منطقه» هم چاپ شده است.

۳. تفکر سریع و کند — دانیل کانمن

این کتاب مستقیماً دربارهٔ بورس نیست، ولی پایهٔ «اقتصادِ رفتاری» است؛ یعنی علمی که می‌گوید ما آدم‌ها در تصمیم‌های مالی همیشه منطقی نیستیم. کانمن برای همین پژوهش‌ها در سالِ ۲۰۰۲ نوبلِ اقتصاد گرفت.

با خواندنش خطاهای ذهنیِ خودتان را در معامله‌ها می‌بینید. مثلاً «زیان‌گریزی»: دردِ از دست دادنِ یک میلیون تومان، خیلی بیشتر از لذتِ به دست آوردنِ همان یک میلیون است. برای همین آدم سهمِ زیان‌ده را نگه می‌دارد و سهمِ سودده را زود می‌فروشد.

مهم‌ترین درسش برای من این بود که جملهٔ «من دچار این خطاها نمی‌شوم» خودش بزرگ‌ترین خطاست. خلاصه‌ای از کتاب را در مقالهٔ تفکر سریع و کند نوشته‌ام.

۴. فریب‌خوردگانِ تصادف و قوی سیاه — نسیم نیکولاس طالب

طالب سال‌ها معامله‌گرِ اختیارِ معامله (آپشن یا اپشن) بوده است. «فریب‌خوردگانِ تصادف» (۲۰۰۱) نشان می‌دهد چه مقدار از موفقیت‌ها کارِ شانس است و ما اسمش را مهارت می‌گذاریم. کسی که دو سال پشتِ سرِ هم سود کرده، لزوماً استاد نیست؛ شاید فقط بازار با او همراه بوده است.

«قوی سیاه» (۲۰۰۷) دربارهٔ اتفاق‌های نادر و پیش‌بینی‌نشده است. اتفاق‌هایی که می‌توانند در یک روز یک سبدِ سهام را زمین بزنند. این کتاب بعد از بحرانِ مالیِ ۲۰۰۸ مشهور شد، چون از معدود کتاب‌هایی بود که پیش‌تر از این خطرهای پنهان گفته بود.

اعتراف کنم که بعد از این دو کتاب، طرفدارِ پروپاقرصِ طالب شدم و بقیهٔ آثارش را هم دنبال کردم، از جمله کتاب پوست در بازی.

۵. روانشناسی پول — مورگان هاوسل

کتابی کوتاه و روان از سالِ ۲۰۲۰. هر فصلش چند صفحه است و جدا هم خوانده می‌شود. حرفِ اصلی‌اش این است که رفتارِ ما با پول، از دانسته‌های ما مهم‌تر است.

اگر حوصلهٔ کتابِ سنگین ندارید، از همین شروع کنید. چند ترجمهٔ فارسی دارد و آن را در دستهٔ کتاب‌های ثروت هم می‌شود گذاشت.

پس اگر از این دسته فقط یکی را بخوانید، داگلاس را بخوانید؛ اگر حوصله کم است، هاوسل را.

کتاب‌های تحلیل تکنیکال

«تحلیل تکنیکال» یعنی پیش‌بینیِ مسیرِ قیمت با نگاه کردن به نمودارِ گذشتهٔ آن؛ مثلِ کشاورزی که از رنگِ آسمان حدس می‌زند فردا باران می‌آید یا نه. برای تحلیل تکنیکال چه کتابی بخوانیم؟ جوابِ من یک کتابِ ساده برای ورود و یک کتابِ مرجع برای ماندن است. اگر هنوز با مفاهیمِ پایه آشنا نیستید، اول مقالهٔ آشنایی با تحلیل تکنیکال را بخوانید.

۶. تحلیل تکنیکال به زبان آدمیزاد

این کتاب ترجمهٔ Technical Analysis For Dummies است و هیچ چیزی را از پیش فرض نمی‌گیرد. مثلاً توضیح می‌دهد نمودارِ شمعی چیست و چرا قیمتِ اولِ امروزِ یک سهم با قیمتِ آخرِ دیروزش یکی نیست.

من به مجموعهٔ «برای احمق‌ها» علاقهٔ زیادی دارم. نه چون فکر می‌کنم برای من نوشته شده، بلکه چون همه‌چیز را از صفر و کامل می‌گوید. پیش از مورفی، از این شروع کنید.

۷. تحلیل تکنیکال در بازار سرمایه — جان مورفی

اصلِ این کتاب Technical Analysis of the Financial Markets است (ویرایشِ ۱۹۹۹). بینِ اهلِ بازار به «انجیلِ تحلیل تکنیکال» مشهور است. روند، حمایت و مقاومت، الگوهای قیمت و شاخص‌های کمکی را منظم و دقیق توضیح می‌دهد.

اعتبارش آن‌قدر است که وقتی دو تحلیلگر سرِ یک تعریف دعوا دارند، معمولاً به مورفی برمی‌گردند و بحث تمام می‌شود. چند ناشرِ فارسی آن را با همین عنوانِ «تحلیل تکنیکال در بازار سرمایه» منتشر کرده‌اند. کتابِ قطوری است؛ عجله نکنید.

۸. الگوهای شمعی ژاپنی — استیو نیسون

«کندل» یا شمع، یک نمادِ کوچک روی نمودار است که چهار قیمت را با هم نشان می‌دهد: اول، آخر، بالاترین و پایین‌ترینِ یک روز. نیسون در سالِ ۱۹۹۱ این روشِ قدیمیِ ژاپنی را به معامله‌گرانِ غربی معرفی کرد.

کتابش مرجعِ الگوهای شمعی است و به فارسی با عنوانِ «الگوهای شمعی ژاپنی» درآمده است. پیش از آن، مقالهٔ نمودار کندل را بخوانید تا اصطلاح‌ها برایتان آشنا باشد.

۹. تحلیل تکنیکالِ روندهای سهام — ادواردز و مَگی

این کتاب از سالِ ۱۹۴۸ بارها تجدیدچاپ شده است. بسیاری از الگوهای کلاسیک، مثلِ «سر و شانه» و «مثلث»، از همین‌جا آمده‌اند. برای کسی است که می‌خواهد بداند این الگوها از کجا سر درآورده‌اند. برای تازه‌کار لازم نیست.

۱۰. اصلِ امواجِ الیوت — فراست و پرکتر

نظریهٔ الیوت می‌گوید قیمت‌ها مثلِ موجِ دریا، با یک الگوی تکراری بالا و پایین می‌روند. اگر می‌خواهید آن را جدی یاد بگیرید، به‌جای ده‌ها خلاصهٔ اینترنتی، همین کتابِ سالِ ۱۹۷۸ را بخوانید. سخت است و باید چند بار به عقب برگردید.

پس برای تکنیکال، ترتیب این است: اول «به زبان آدمیزاد»، بعد مورفی، بعد نیسون. بقیه برای وقتی است که پایه محکم شد.

بهترین کتاب تحلیل بنیادی بورس

«تحلیل بنیادی» دنبالِ جوابِ یک پرسشِ ساده است: این شرکت واقعاً چقدر می‌ارزد؟ مثلِ وقتی که می‌خواهید مغازه‌ای را بخرید. به ویترینش نگاه نمی‌کنید؛ می‌پرسید ماهی چقدر فروش دارد، چقدر اجاره می‌دهد و چقدر برایش می‌ماند. این کتاب‌ها شما را از «سهمِ داغ» به «شرکتِ خوب با قیمتِ مناسب» می‌برند.

۱۱. تحلیل بنیادی به زبان آدمیزاد

اگر می‌خواهید تحلیل بنیادی یاد بگیرید، برای شروع کتابی بهتر از این پیدا نمی‌کنید. اگر هم تکنیکالی هستید و فقط می‌خواهید بدانید بنیادی‌ها چه می‌گویند، باز همین کتاب بهترین است. فقط جمع و تفریق و ضرب و تقسیم لازم دارد.

بگذارید اعتراف کنم: من این کتاب را دو بار خواندم. بارِ اول دنبالِ پرسش‌های نادرستی می‌گشتم. وقتی کمی در بازار تجربه پیدا کردم و فهمیدم پرسشِ اصلیِ تحلیلگرِ بنیادی چیست، بارِ دوم واقعاً از آن استفاده کردم. پس اگر بارِ اول چیزی دست‌تان را نگرفت، کتاب را کنار نگذارید.

۱۲. سرمایه‌گذار هوشمند — بنجامین گراهام

وارن بافت، که موفق‌ترین سرمایه‌گذارِ تاریخ می‌دانندش، این کتابِ سالِ ۱۹۴۹ را بهترین کتابی می‌داند که دربارهٔ سرمایه‌گذاری نوشته شده است. دو ایدهٔ مشهور از همین کتاب است.

• حاشیهٔ ایمنی: یعنی سهم را خیلی ارزان‌تر از ارزشِ واقعی‌اش بخرید تا اگر اشتباه کردید، ضربه کمتر باشد. مثلِ پلی که برای ۳۰ تن ساخته‌اند ولی فقط اجازهٔ عبورِ کامیونِ ۱۰ تنی می‌دهند.
• آقای بازار: بازار را مثلِ همسایهٔ دمدمی‌مزاجی تصور کنید که هر روز در می‌زند و قیمتِ تازه‌ای برای سهم‌تان پیشنهاد می‌دهد. یک روز سرخوش است و گران می‌خرد، یک روز افسرده است و ارزان می‌فروشد. مجبور نیستید هر روز جوابش را بدهید.

امروز که به اولین سبدِ سهامِ خودم نگاه می‌کنم، می‌بینم اگر همان سهم‌ها را می‌خریدم و سال‌ها به آن‌ها دست نمی‌زدم، اوضاعم خیلی خوب بود. شاید با آن همه خرید و فروش چند درصد بیشتر سود کرده باشم. ولی آیا آن چند درصد به همهٔ وقت و انرژی‌ای که گذاشتم می‌ارزید؟ این پرسش را گراهام در ذهنِ من کاشت.

۱۳. بر بلندای وال‌استریت — پیتر لینچ

لینچ مدیرِ افسانه‌ایِ صندوقِ ماژلان در آمریکا بود. کتابِ One Up On Wall Street (۱۹۸۹) با عنوانِ «بر بلندای وال‌استریت» به فارسی ترجمه شده است. حرفِ اصلی‌اش این است: آدمِ معمولی از شرکت‌هایی که در زندگیِ روزمره می‌بیند، اطلاعاتِ ارزشمندی دارد.

مثلاً اگر می‌بینید همهٔ همسایه‌ها یک مارکِ ماکارونی می‌خرند، این یک سرنخ است. فقط سرنخ است، نه دلیلِ خرید؛ بعدش باید حساب و کتابِ شرکت را هم ببینید. لینچ سهم‌ها را شش دسته می‌کند (کندرشد، رشدِ پایدار، رشدِ سریع، چرخه‌ای، احیایی و دارایی‌محور) و این دسته‌بندی در بورسِ تهران هم به کار می‌آید.

۱۴. سهامِ عادی، سودهای غیرعادی — فیلیپ فیشر

کتابِ ۱۹۵۸ فیشر مکملِ گراهام است. گراهام دنبالِ سهمِ ارزان بود و فیشر دنبالِ شرکتِ باکیفیتی که رشد می‌کند. روشِ معروفِ او «پرس‌وجو» است: از مشتری‌ها، رقیب‌ها و تأمین‌کننده‌های یک شرکت بپرسید اوضاعش چطور است. بافت گفته است خودش ترکیبی از گراهام و فیشر است.

۱۵. کتابِ کوچکِ ارزش‌گذاری — اَسوات داموداران

داموداران استادِ دانشگاهِ نیویورک و مرجعِ «ارزش‌گذاری» است؛ یعنی حساب کردنِ اینکه یک شرکت به پول چقدر می‌ارزد. برای شروع، «کتابِ کوچکِ ارزش‌گذاری» (The Little Book of Valuation) کافی است. اگر کار را جدی گرفتید، سراغِ کتاب‌های درسی‌اش بروید. برای مرورِ مفاهیمِ پایه، مجموعهٔ تحلیل بنیادی به زبان ساده را هم ببینید.

پس برای بنیادی هم اول کتابِ ساده؛ بعد گراهام و لینچ؛ و داموداران برای وقتی که دلِ کار را پیدا کردید.

کتاب‌های معامله‌گری: داستانِ معامله‌گرانِ بزرگ

گاهی یک داستانِ واقعی بیشتر از ده فصلِ نظری یاد می‌دهد. مثلِ حرف‌های پدربزرگی که جنگ و قحطی دیده؛ هیچ کتابِ تاریخی جایش را نمی‌گیرد. این کتاب‌ها روایتِ معامله‌گرانی است که سودها و ضررهای بزرگ را با پوست و گوشت‌شان چشیده‌اند.

۱۶. خاطراتِ یک معامله‌گرِ سهام — ادوین لفور

این کتابِ سالِ ۱۹۲۳ داستانِ زندگیِ جسی لیورمور است، از زبانِ خودش. از کارگاه‌های معاملهٔ نیویورک تا سودهای میلیونی و ورشکستگی‌های بزرگ. با اینکه صد سال از آن گذشته، درس‌هایش دربارهٔ صبر، همراهی با روند و خطرِ «شایعه و اطلاعاتِ دست‌دوم» هنوز تازه است. به فارسی با عنوان‌هایی مثلِ «خاطرات یک معامله‌گر سهام» و «خاطرات یک عامل سهام» چاپ شده است.

۱۷. جادوگرانِ بازار — جک شواگر

شواگر با موفق‌ترین معامله‌گرانِ زمانش گفت‌وگو کرده است (جلدِ اول ۱۹۸۹، «جادوگرانِ بازارِ نوین» ۱۹۹۲ و جلدهای بعدی). نکتهٔ جالب این است که روش‌هایشان کاملاً با هم فرق دارد. ولی همه دو چیزِ مشترک دارند: در کنترلِ ضرر سخت‌گیرند و روشی دارند که با اخلاق‌شان جور است.

«جادوگرانِ بازارِ نوین» ترجمهٔ فارسی دارد. اگر دوست دارید چهره‌های مشهورِ این حرفه را بشناسید، مقالهٔ معامله‌گران برتر بازارهای مالی را ببینید.

۱۸. معامله کنید تا به آزادیِ مالی برسید — ون تارپ

کتابِ Trade Your Way to Financial Freedom (۱۹۹۸) بیش از هر چیز دربارهٔ دو موضوع است: در هر معامله چقدر پول بگذاریم، و یک روشِ معامله «در مجموع» سود می‌دهد یا نه. تارپ نشان می‌دهد روشی که بیشترِ وقت‌ها می‌بازد هم می‌تواند سودده باشد، به شرطی که سودهایش از ضررهایش بزرگ‌تر باشد.

بیایید با هم حساب کنیم. فرض کنید ۱۰ معامله کرده‌اید:

1. در ۶ معامله باخته‌اید و هر بار یک میلیون تومان ضرر کرده‌اید: روی هم ۶ میلیون ضرر.
2. در ۴ معامله برده‌اید و هر بار ۳ میلیون تومان سود کرده‌اید: روی هم ۱۲ میلیون سود.
3. نتیجه: ۱۲ منهای ۶، یعنی ۶ میلیون تومان سود، با اینکه بیشترِ معامله‌ها باخت بوده است.

این عددها فقط مثال‌اند، ولی قاعده واقعی است: ضرر را کوچک نگه دارید و به سود فرصت بدهید. خواندنِ این کتاب کنارِ مقالهٔ مدیریت سرمایه و ریسک مفید است.

پس از این دسته، اگر داستان دوست دارید لیورمور را بخوانید؛ اگر عدد دوست دارید، ون تارپ را.

کتاب‌های اقتصاد که هر بورسی باید بخواند

خیلی‌ها کارشان را با نمودار و تحلیل تکنیکال شروع می‌کنند. ولی بدونِ فهمیدنِ تورم، سودِ بانکی و قیمتِ دلار، بازارِ ایران را نمی‌شود فهمید. مثلاً وقتی سودِ سپردهٔ بانکی بالا می‌رود، پولِ بیشتری در بانک می‌ماند؛ پولِ کمتری به بورس می‌آید؛ و قیمتِ سهم‌ها زیرِ فشار می‌رود. این چهار کتاب کمک می‌کنند این زنجیره‌ها را ببینید.

۱۹. کلیاتِ علمِ اقتصاد — گریگوری منکیو

توصیهٔ من این است که پیش از ورود به بحث‌های مالی، این کتاب را بخوانید. با زبانی ساده می‌گوید پول چیست، عرضه و تقاضا چطور قیمت‌ها را جابه‌جا می‌کند و تورم از کجا می‌آید. اگر انگلیسی‌تان خوب است، اصلِ کتاب را بخوانید؛ همان مشکلِ ترجمهٔ «نهایی» و «حاشیه‌ای» که گفتم، در بعضی ترجمه‌های همین کتاب هست.

۲۰. اقتصاد برای همه — علی سرزعیم

تا اینجا همهٔ نویسنده‌ها خارجی بودند و حق دارید بپرسید کدام حرف‌شان به کارِ ایران می‌آید. این کتابِ دوجلدی شاید بهترین کتابِ فارسی‌ای باشد که دربارهٔ اقتصاد برای همهٔ مردم نوشته شده است. با مثال‌های ایرانی توضیح می‌دهد سودِ واقعی چیست، تورم از کجا می‌آید و قیمتِ دلار چرا عوض می‌شود. خواندنش را به همه توصیه می‌کنم.

۲۱. اقتصادِ ناهنجار (فریکونومیکس) — لویت و دابنر

این کتاب یاد می‌دهد پیش از پذیرفتنِ هر حرفی بپرسید: «واقعاً؟». مثلاً شاید فکر کنید هر کس پولِ بیشتری خرج کند در انتخابات برنده می‌شود. کتاب می‌گوید صبر کنید و دوباره فکر کنید. بازارِ ما پر از نظریه‌های سطحی است که در کانال‌ها دست‌به‌دست می‌شود. فریکونومیکس ذهن را برای شک کردنِ درست تمرین می‌دهد.

۲۲. با چرا آغاز کنیم — سایمن سینک

این کتاب هم دربارهٔ بورس نیست. ولی کمک می‌کند بفهمید چرا بعضی شرکت‌ها رهبرِ بازار می‌شوند و بعضی با همهٔ امکانات شکست می‌خورند. از آن مهم‌تر، از خودتان می‌پرسید اصلاً چرا سهم می‌خرید. کسی که فقط برای «سودِ سریع» آمده، معمولاً با اولین افت از بازار بیرون می‌رود و تا شاخص دوباره بالا نرود، سراغِ سبدش نمی‌آید.

پس اگر از این دسته فقط یکی را بخوانید، «اقتصاد برای همه» را بخوانید؛ هم فارسی است و هم مثال‌هایش مالِ خودمان.

بهترین کتاب‌های موفقیت و ثروت

کتاب‌های موفقیت و راز ثروت در ایران خیلی پرفروش‌اند. صادقانه بگویم: بعضی‌شان واقعاً نگاه را عوض می‌کنند و بعضی بیشتر انگیزه می‌دهند تا آموزش. این‌ها را با همین نگاه بخوانید؛ مثلِ چای کنارِ غذا، نه خودِ غذا.

۲۳. پدر پولدار، پدر بی‌پول — رابرت کیوساکی

مشهورترین کتابِ «سوادِ مالی» است (۱۹۹۷)؛ یعنی دانستنِ اینکه پول چطور کار می‌کند. درسِ اصلی‌اش فرقِ دارایی و بدهی است. دارایی پول به جیب‌تان می‌ریزد و بدهی پول از جیب‌تان بیرون می‌کشد. ماشینی که با قسط خریده‌اید و هر ماه خرج دارد، به این معنا دارایی نیست.

ولی حواسمان باشد: بخش‌هایی از کتاب برای بازارِ مسکنِ آمریکا و وام‌هایش نوشته شده است. نسخه‌برداریِ مستقیمش در ایران خطرناک است.

۲۴. ثروتمندترین مردِ بابل — جورج کلاسون

کتابی کوتاه از سالِ ۱۹۲۶ در قالبِ داستان‌های بابلِ قدیم. قاعدهٔ اولش ساده‌ترین و مهم‌ترین درسِ پس‌انداز است: «دست‌کم یک‌دهمِ درآمدت را برای خودت نگه دار.»

بیایید ملموسش کنیم. اگر ماهی ۲۰ میلیون تومان درآمد دارید، یعنی ماهی ۲ میلیون، پیش از هر خرجی، کنار بگذارید. مثلِ قلکی که اولِ ماه پرش می‌کنید، نه آخرِ ماه با ته‌ماندهٔ حقوق. این کتاب برای نوجوان‌ها هم هدیهٔ خوبی است.

۲۵. بیندیشید و ثروتمند شوید — ناپلئون هیل

یکی از پرفروش‌ترین کتاب‌های ثروت (۱۹۳۷) است و روی هدف‌گذاری و پشتکار تأکید دارد. به نظرِ من بخش‌هایی از آن بیش از حد به «قدرتِ ذهن» تکیه می‌کند. انگیزه‌اش را بگیرید، ولی آن را جای آموزشِ مالی نگذارید. با فکر کردن تنها، قسطِ کسی پرداخت نشده است.

۲۶. اسرارِ ذهنِ ثروتمند — هارو اکر

اکر (۲۰۰۵) می‌گوید هر کدام از ما یک «الگوی ذهنی دربارهٔ پول» داریم که از خانواده گرفته‌ایم. مثلاً کسی که در خانه همیشه شنیده «پول چرکِ کفِ دست است»، شاید ناخودآگاه از پول‌دار شدن فرار کند. بخشِ تقسیمِ درآمد به چند حسابِ جدا (خرجِ ماه، پس‌انداز، آموزش) کاربردی است.

۲۷. میلیونرِ همسایه — استنلی و دانکو

این کتابِ سالِ ۱۹۹۶ بر پایهٔ پژوهش روی میلیونرهای واقعیِ آمریکاست و یک افسانه را می‌شکند. بیشترِ ثروتمندها اهلِ خرجِ نمایشی نیستند. ثروت‌شان را با پس‌اندازِ منظم و زندگیِ ساده ساخته‌اند، نه با ماشینِ آخرین مدل. در میانِ کتاب‌های ثروت، به نظرِ من مستندترینِ همه است.

پس اگر از کتاب‌های ثروت فقط دو تا می‌خوانید، «روانشناسی پول» و «میلیونر همسایه» را بخوانید و «ثروتمندترین مرد بابل» را هم به بچه‌ها هدیه بدهید.

جدول کتاب‌های بورس و ترید با ترجمهٔ فارسی

کدام کتاب‌های بورس ترجمهٔ فارسی دارند؟ جدولِ زیر عنوانِ رایجِ فارسی، اصلِ انگلیسی، موضوع و سطحِ مهم‌ترین کتاب‌ها را کنارِ هم گذاشته است.

کتاب‌های مهمِ بورس و معامله‌گری که ترجمهٔ فارسی دارند، با موضوع و سطح

عنوانِ فارسی	عنوانِ اصلی	موضوع	سطح
معامله‌گر منضبط	The Disciplined Trader	روانشناسی معامله	مبتدی تا متوسط
معامله‌گری در منطقه	Trading in the Zone	روانشناسی معامله	مبتدی تا متوسط
تفکر سریع و کند	Thinking, Fast and Slow	اقتصاد رفتاری	متوسط
روانشناسی پول	The Psychology of Money	رفتار با پول	مبتدی
تحلیل تکنیکال در بازار سرمایه	Technical Analysis of the Financial Markets	تحلیل تکنیکال	متوسط تا پیشرفته
الگوهای شمعی ژاپنی	Japanese Candlestick Charting Techniques	کندل‌ها	متوسط
سرمایه‌گذار هوشمند	The Intelligent Investor	تحلیل بنیادی و ارزشی	متوسط
بر بلندای وال‌استریت	One Up On Wall Street	انتخابِ سهم	مبتدی تا متوسط
خاطرات یک معامله‌گر سهام	Reminiscences of a Stock Operator	داستانِ واقعی	همه
جادوگران بازار نوین	The New Market Wizards	گفت‌وگو با معامله‌گران	متوسط
پدر پولدار، پدر بی‌پول	Rich Dad Poor Dad	سوادِ مالی	مبتدی
ثروتمندترین مرد بابل	The Richest Man in Babylon	پس‌انداز	مبتدی

بیشترِ این کتاب‌ها چند ترجمه دارند. برای همین نامِ مترجم را نیاورده‌ام. پیش از خرید، یک صفحه از دو سه ترجمه را کنارِ هم بخوانید و آن را بخرید که راحت‌تر می‌فهمید.

نقشهٔ مطالعه: کتاب‌های بورس را به چه ترتیبی بخوانیم؟

خیلی از کسانی که از کتاب نتیجه نمی‌گیرند، کتابِ بد نخوانده‌اند؛ کتابِ خوب را با ترتیبِ اشتباه خوانده‌اند. کتابِ مرجعِ سنگین در هفتهٔ اول آدم را خسته می‌کند. کتابِ انگیزشی هم در سالِ پنجم دیگر چیزی اضافه نمی‌کند. این نقشه را برای حدودِ یک سال پیشنهاد می‌کنم:

1. مرحلهٔ اول، پایه (ماهِ ۱ تا ۳): روانشناسی پول، ثروتمندترین مرد بابل، اقتصاد برای همه، و یکی از دو کتابِ «به زبان آدمیزاد» (تکنیکال یا بنیادی، بسته به روشی که انتخاب کرده‌اید).
2. مرحلهٔ دوم، ابزار (ماهِ ۴ تا ۸): معامله‌گر منضبط، و بعد مورفی و نیسون برای تکنیکالی‌ها یا گراهام و لینچ برای بنیادی‌ها. در همین مرحله با پولِ کم معامله کنید و ژورنال معاملاتی بنویسید؛ یعنی دفترچه‌ای که در آن می‌نویسید چه خریدید، چرا خریدید و چه شد.
3. مرحلهٔ سوم، عمق (ماهِ ۹ به بعد): معامله‌گری در منطقه، تفکر سریع و کند، کتاب‌های طالب، جادوگرانِ بازار و خاطراتِ لیورمور. حالا این کتاب‌ها معنای دیگری دارند، چون خودتان مزهٔ سود و ضرر را چشیده‌اید.

اگر هفته‌ای سه چهار ساعت، مثلاً شبی نیم ساعت، وقت بگذارید، این نقشه در یک سال جا می‌شود. اگر یادگیریِ منظم و با تمرین روی بازارِ ایران را ترجیح می‌دهید، دوره‌های آکادمی حامد ثقفی همین مسیر را با مثال‌های بورسِ تهران جلو می‌برند.

پس یادتان باشد: اول پایه، بعد ابزار، بعد عمق؛ و از ماهِ چهارم، کتاب و تمرین با هم.

اشتباه‌های رایج در خواندنِ کتاب ترید

کم نیستند کسانی که ده‌ها کتاب خوانده‌اند و هنوز ضرر می‌کنند. معمولاً یکی از این اشتباه‌ها در کار است:

• کلکسیونِ روش. هر کتاب یک روش می‌دهد و خواننده هر ماه روشش را عوض می‌کند. یک روش را انتخاب کنید و دست‌کم چند ماه روی آن بمانید.
• خواندن بدونِ تمرین. کتابِ تحلیل تکنیکال را باید با نمودار کنارِ دست خواند. هر الگو را روی چند سهمِ واقعی پیدا کنید.
• کپیِ کورکورانهٔ قاعده‌های خارجی. در بورسِ تهران قیمتِ هر سهم در یک روز فقط تا سقف و کفِ مشخصی می‌تواند بالا و پایین برود. صف‌های خرید و فروش هم داریم و فروشِ سهمی که ندارید (فروشِ استقراضی) تقریباً رایج نیست. اصل‌ها را بگیرید و جزئیات را با بازارِ خودمان جور کنید.
• اعتماد به خلاصه‌های ناقص. خلاصهٔ پنج‌صفحه‌ایِ مورفی، مورفی نیست؛ بوی کباب است، نه خودِ کباب. برای کتاب‌های مرجع وقت بگذارید.
• فقط کتابِ بورسی خواندن. اقتصاد، تاریخ، روانشناسی و حتی رمان، دیدتان را باز می‌کند.
• دانلودِ نسخهٔ غیرقانونی. جدا از بی‌احترامی به کارِ مترجم و ناشر، این فایل‌ها معمولاً ترجمه‌های قدیمی و پرغلط‌اند. نسخهٔ الکترونیکیِ قانونی معمولاً ارزان‌تر از چیزی است که فکر می‌کنید.

پس کتاب را مثلِ دستورِ آشپزی بخوانید: کنارِ اجاق، نه روی مبل. یعنی هم‌زمان با بازار و با یک دفترچه.

یک کتابِ دیگر: رمان!

شاید عجیب باشد، ولی جدی می‌گویم: بورسی‌ها باید رمان بخوانند. رمان قدرتِ خیال را بالا می‌برد و تحلیل در اصل همین است. عامل‌ها را کنارِ هم می‌گذارید و برای عددها و نمودارها داستان می‌سازید: «اگر این بشود، آن خواهد شد.» دلیل‌هایم را در مقالهٔ برای یک سرمایه‌گذاری موفق، رمان بخوانیم مفصل نوشته‌ام.

سوالات متداول

جمع‌بندی

بهترین کتاب ترید کتابی است که در زمانِ درست خوانده شود. با یک کتابِ ذهن مثلِ «معامله‌گر منضبط» شروع کنید. یک کتابِ ابزار هم متناسب با روش‌تان کنارش بگذارید. کتاب‌های عمیق‌تر را برای وقتی نگه دارید که خودتان کمی تجربه دارید. کتاب‌های اقتصاد و ثروت را هم فراموش نکنید؛ بازار را بدونِ فهمیدنِ پول و تورم نمی‌شود فهمید.

پس همین امشب یک کتاب انتخاب کنید و شبی نیم ساعت بخوانید. اگر کتابِ خوبی خوانده‌اید که در این فهرست نیست، در بخشِ دیدگاه‌ها معرفی‌اش کنید و بگویید چه چیزی به شما یاد داد. آموزش‌های رایگانِ بیشتر را در آپارات و یوتیوب حامد ثقفی ببینید.