جنگ ارزی چیست؟ تضعیف عمدی پول ملی و اثرش بر طلا، دلار و بازارها

گاهی در خبرها می‌شنویم «فلان کشور پولش را عمدا ارزان کرد» و تعجب می‌کنیم. مگر کسی دلش می‌خواهد پولش بی‌ارزش شود؟ جنگ ارزی یعنی کشورها پول ملی خود را عمدا ضعیف می‌کنند تا کالایشان برای خارجی‌ها ارزان‌تر شود و بیشتر بفروشند. وقتی کشور دیگری هم برای تلافی همین کار را بکند، رقابت تضعیف پول شروع می‌شود و معمولا همه ضرر می‌کنند.

در این راهنما با زبان ساده می‌گویم چرا کشورها پولشان را ارزان می‌کنند، با چه ابزارهایی این کار را می‌کنند، تاریخچه‌اش از دهه‌ی ۱۹۳۰ تا امروز چه بوده، جنگ ارزی آمریکا و چین از کجا آمده، و از همه مهم‌تر: این دعوا چه اثری بر طلا، دلار و بازارهای ما دارد.

جنگ ارزی چیست؟ یک مثال از بازار محله

دو مغازه‌ی پارچه‌فروشی را در یک راسته تصور کنید. اولی برای اینکه مشتری بیشتری بگیرد، ۱۰٪ تخفیف می‌دهد. چند روز بعد مغازه‌ی دوم هم ۱۰٪ تخفیف می‌دهد. بعد اولی ۲۰٪ می‌دهد. آخر کار هر دو ارزان‌تر می‌فروشند، سهمشان از مشتری تقریبا همان قبلی است، ولی سود هر دو کم شده است.

جنگ ارزی همین حراج است، فقط در اندازه‌ی کشورها. در اینجا «تخفیف» یعنی ارزان کردن پول ملی. وقتی پول یک کشور در برابر دلار ارزان‌تر شود، کالای آن کشور برای خریدار خارجی ارزان‌تر تمام می‌شود. به این کار «تضعیف رقابتی» هم می‌گویند؛ یعنی ارزان کردن پول برای جلو زدن از رقیب در فروش.

اسم «جنگ ارزی» را گیدو مانتگا، وزیر دارایی برزیل، در سپتامبر ۲۰۱۰ سر زبان‌ها انداخت. آن روزها آمریکا بعد از بحران مالی پول زیادی چاپ می‌کرد و چین هم یوان را پایین نگه داشته بود. پول برزیل در این میان بی‌دلیل گران شده بود و صادرکننده‌هایش ضرر می‌کردند. ولی خود این کار خیلی قدیمی‌تر از این اسم است.

یک نکته را همین اول بگویم: هر ارزان شدن پولی جنگ ارزی نیست. اگر پول کشوری به خاطر تورم بالا یا کمبود دلار سقوط کند، این بحران ارزی است، نه سیاست عمدی. در جنگ ارزی، دولت یا بانک مرکزی خودش می‌خواهد پول ارزان‌تر شود و این را مدیریت می‌کند.

پس جنگ ارزی یعنی تضعیف عمدی پول ملی برای فروش بیشتر، به قیمت ضرر رقیب‌ها.

چرا کشورها پول خود را تضعیف می‌کنند؟

بیایید با یک مثال ساده حساب کنیم. عددها فقط مثال‌اند. فرض کنید یک کارخانه‌ی چینی پیراهنی را ۷۰ یوان تمام می‌کند و به آمریکا می‌فروشد.

1. اگر هر دلار ۷ یوان باشد، این پیراهن برای خریدار آمریکایی ۱۰ دلار تمام می‌شود.
2. حالا فرض کنید یوان ۱۰٪ ضعیف شود و هر دلار ۷٫۷ یوان شود.
3. همان پیراهن ۷۰ یوانی حالا حدود ۹٫۱ دلار تمام می‌شود. یعنی بی‌آنکه کارخانه یک ریال از سودش بزند، حدود ۹٪ ارزان‌تر شده است.
4. یا کارخانه می‌تواند قیمت را همان ۱۰ دلار نگه دارد و به جای ۷۰ یوان، ۷۷ یوان بگیرد؛ یعنی ۱۰٪ درآمد بیشتر به پول خودش.

این همان چیزی است که دولت‌ها دنبالش هستند. صادرات بیشتر یعنی کارخانه‌ی پرکارتر، شغل بیشتر و رشد اقتصادی. به جز این، چند دلیل دیگر هم هست:

• کم کردن کسری تجاری: وقتی کالای خارجی گران‌تر شود، مردم کمتر وارد می‌کنند و تراز تجاری بهتر می‌شود.
• فرار از رکود و تورم خیلی پایین: کشوری مثل ژاپن که سال‌ها با قیمت‌های ثابت یا رو به پایین درگیر بود، پول ضعیف‌تر را راهی برای کمی گران‌تر شدن کالاها و جان گرفتن اقتصاد می‌دید.
• سبک کردن بدهی: اگر بدهی دولت به پول خودش باشد، پول ضعیف‌تر بار واقعی آن را کمی سبک می‌کند.
• جلوگیری از گران شدن بی‌جای پول: گاهی سرمایه‌ی خارجی آن‌قدر به کشوری هجوم می‌آورد که پولش بی‌دلیل گران می‌شود. سوییس در ۲۰۱۱ برای همین برای فرانک در برابر یورو کف گذاشت و تا ژانویه‌ی ۲۰۱۵ آن را نگه داشت.

هزینه‌ی تضعیف پول ملی چیست؟

این دارو عوارض هم دارد. وقتی پول ملی ضعیف شود، هر چیزی که از خارج می‌آید گران می‌شود: دارو، قطعه‌ی خودرو، مواد اولیه‌ی کارخانه، حتی سفر خارجی. پس قدرت خرید مردم کم می‌شود. تضعیف پول، در واقع یک جور مالیات پنهان بر مصرف‌کننده‌ی داخلی است.

عیب دوم، بی‌اعتمادی است. اگر مردم و سرمایه‌گذارها حس کنند پول کشور قرار است باز هم ارزان شود، پولشان را بیرون می‌برند. و عیب سوم از همه مهم‌تر است: کشور مقابل ساکت نمی‌نشیند. پس سود تضعیف پول کوتاه‌مدت است و هزینه‌اش معمولا بلندمدت.

دستکاری ارزی: کشورها با چه ابزاری پولشان را ارزان می‌کنند؟

هیچ دولتی امروز رسما نمی‌گوید «من وارد جنگ ارزی شده‌ام». این دعوا بیشتر پنهانی است. به این تلاش‌ها «دستکاری ارزی» می‌گویند؛ یعنی دست بردن در نرخ ارز تا قیمت پول با خواست دولت جور شود، نه با عرضه و تقاضای آزاد. ابزارهای رایج این‌هاست:

1. دخالت مستقیم در بازار ارز: بانک مرکزی پول ملی را می‌فروشد و دلار یا ارز دیگر می‌خرد. وقتی عرضه‌ی پول ملی زیاد شود، قیمتش پایین می‌آید. ذخایر ارزی بزرگ چین و چند کشور آسیایی بخشی از همین راه جمع شده است.
2. پایین آوردن نرخ بهره: وقتی سود سپرده در یک کشور کم شود، پول خارجی کمتر به آنجا می‌آید و پول آن کشور ضعیف‌تر می‌شود. این ابزار همیشه برای جنگ ارزی نیست، ولی اثر جانبی‌اش همین است.
3. تسهیل کمی یا چاپ پول: بانک مرکزی با پول تازه اوراق می‌خرد و پول زیادی وارد اقتصاد می‌کند. توضیح کاملش را در مقاله‌ی تسهیل مقداری نوشته‌ام. برزیل در ۲۰۱۰ دقیقا از همین سیاست آمریکا گله داشت.
4. نرخ مرجع و کنترل سرمایه: بعضی کشورها پولشان را آزاد نمی‌گذارند. بانک مرکزی چین هر روز یک نرخ مرجع برای یوان اعلام می‌کند و یوان داخلی فقط در یک دامنه‌ی محدود دور آن بالا و پایین می‌رود.
5. دخالت لفظی: گاهی یک جمله از رییس بانک مرکزی یا وزیر دارایی کافی است. مثلا اینکه «پول ما بیش از حد گران است». بازار همین را نشانه‌ی دخالت می‌گیرد و خودش پول را ارزان می‌کند.

پس دستکاری ارزی همیشه با دستور رسمی نیست؛ گاهی با خرید ارز، گاهی با نرخ بهره و گاهی فقط با یک جمله انجام می‌شود.

تاریخچه‌ی جنگ ارزی: از دهه‌ی ۱۹۳۰ تا امروز

این جدول مهم‌ترین دوره‌های جنگ ارزی و نتیجه‌ی هر کدام را کنار هم می‌گذارد:

مهم‌ترین دوره‌های جنگ ارزی در صد سال اخیر

دوره	چه اتفاقی افتاد	نتیجه
دهه‌ی ۱۹۳۰	بعد از رکود بزرگ، انگلیس در ۱۹۳۱ از استاندارد طلا بیرون آمد. آمریکا در ۱۹۳۴ قیمت رسمی هر انس طلا را از حدود ۲۰٫۶۷ به ۳۵ دلار رساند؛ یعنی دلار را در برابر طلا ارزان کرد.	کشورها یکی‌یکی پولشان را ارزان کردند و هم‌زمان تعرفه گذاشتند. تجارت جهانی کوچک شد و این دوره را نمونه‌ی «سیاست به ضرر همسایه» می‌دانند.
۱۹۴۴	کنفرانس برتون وودز؛ پول‌ها به دلار و دلار به طلا گره خورد و صندوق بین‌المللی پول ساخته شد.	نزدیک به سه دهه نرخ‌ها نسبتا ثابت ماند.
اوت ۱۹۷۱	نیکسون تبدیل دلار به طلا را متوقف کرد و هم‌زمان ۱۰٪ عوارض اضافه روی واردات گذاشت.	پایان نظام برتون وودز؛ دلار ضعیف‌تر شد و دوران نرخ‌های شناور شروع شد.
سپتامبر ۱۹۸۵	توافق پلازا؛ پنج اقتصاد بزرگ قرار گذاشتند با هم دلار را پایین بیاورند.	دلار در دو سال بعد خیلی ضعیف شد و ین ژاپن گران شد. نمونه‌ی نادر تضعیف هماهنگ، نه جنگ.
۲۰۱۰ تا ۲۰۱۳	چاپ پول آمریکا بعد از بحران ۲۰۰۸، یوان ارزان چین و بعد سیاست‌های ژاپن برای ضعیف کردن ین.	اسم «جنگ ارزی» رایج شد. گروه ۲۰ در ۲۰۱۳ قول داد نرخ ارز را برای رقابت هدف نگیرد.
اوت ۲۰۱۵	چین در یک روز نرخ مرجع یوان را حدود ۲٪ پایین آورد.	بازارهای جهانی ترسیدند و نگرانی از تضعیف پول‌های آسیایی بالا رفت.
اوت ۲۰۱۹	در اوج جنگ تجاری، وزارت خزانه‌داری آمریکا چین را «دستکاری‌کننده‌ی ارز» نامید.	این برچسب در ژانویه‌ی ۲۰۲۰، هم‌زمان با توافق تجاری اولیه، برداشته شد.
۲۰۲۵ تا ۲۰۲۶	تعرفه‌های تازه‌ی آمریکا و بحث درباره‌ی ضعیف‌تر کردن دلار.	شاخص دلار در ۲۰۲۵ حدود ۹ تا ۱۰٪ افت کرد؛ بدترین سال از ۲۰۱۷.

درس این جدول ساده است. هر بار که یک کشور به تنهایی پولش را ارزان کرد، دیگران تلافی کردند. تنها جایی که تضعیف بی‌دعوا پیش رفت، توافق پلازا بود که همه پشت میز نشسته بودند. پس جنگ ارزی بیشتر از آنکه برنده داشته باشد، بازنده دارد.

جنگ ارزی آمریکا و چین

وقتی امروز از جنگ ارزی حرف می‌زنند، بیشتر منظورشان آمریکا و چین است. دلیلش ساده است: چین سال‌هاست به آمریکا خیلی بیشتر می‌فروشد تا از آن می‌خرد. آمریکایی‌ها سال‌ها گفته‌اند یکی از دلیل‌های این فاصله، یوانی است که پکن عمدا ارزان نگه داشته است.

یوان مثل دلار یا یورو آزاد نیست. همان‌طور که در مقاله‌ی اقتصاد چین توضیح داده‌ام، بانک مرکزی چین هر صبح نرخ مرجع می‌دهد و یوان داخلی فقط تا ۲٪ دور آن حرکت می‌کند. برای همین هر تغییر ناگهانی در این نرخ، مثل اوت ۲۰۱۵، در دنیا مثل یک پیام سیاسی خوانده می‌شود.

آمریکا چطور دستکاری ارزی را می‌سنجد؟

وزارت خزانه‌داری آمریکا سالی دو بار گزارشی درباره‌ی سیاست ارزی شریک‌های تجاری بزرگش به کنگره می‌دهد. طبق معیارهای فعلی، سه نشانه را می‌سنجد:

• مازاد تجاری بزرگ با آمریکا؛ یعنی دست‌کم حدود ۱۵ میلیارد دلار در سال بیشتر فروختن تا خریدن.
• مازاد حساب جاری قابل‌توجه؛ یعنی حدود ۳٪ تولید ناخالص داخلی یا بیشتر.
• دخالت یک‌طرفه و مداوم در بازار ارز؛ یعنی خرید پیوسته‌ی ارز خارجی، به اندازه‌ی حدود ۲٪ تولید ناخالص داخلی در سال.

کشوری که دو نشانه از این سه را داشته باشد به «فهرست پایش» می‌رود. در گزارش تابستان ۱۴۰۵ (ژوییه‌ی ۲۰۲۶)، هیچ کشوری دستکاری‌کننده‌ی ارز نامیده نشد. ولی ده اقتصاد در فهرست پایش ماندند، از جمله چین، ژاپن، کره‌ی جنوبی، تایوان و آلمان. گزارش از کم بودن شفافیت چین در مدیریت یوان انتقاد کرد و گفت افت چندساله‌ی ین، آن را بیش از حد ارزان کرده است.

این بار دلار هم ضعیف شد

جالب اینجاست که در ۲۰۲۵ دعوا برعکس هم دیده شد. دولت آمریکا بارها گفت دلار قوی به کارخانه‌های آمریکایی ضرر می‌زند. بعضی تحلیلگران حتی از یک توافق تازه شبیه پلازا برای ضعیف کردن دلار حرف زدند که هیچ‌وقت رسمی نشد. ولی همین حرف‌ها، کنار تعرفه‌ها و انتظار کاهش نرخ بهره‌ی فدرال رزرو، دلار را پایین آورد.

ژاپن هم داستان خودش را دارد. سال‌ها نرخ بهره‌ی صفر، ین را خیلی ضعیف کرد. ولی جالب است که در ۲۰۲۴ دولت ژاپن برای قوی‌تر کردن ین در بازار دخالت کرد، نه ضعیف‌تر کردنش. جزییاتش را در مقاله‌ی بانک مرکزی ژاپن آورده‌ام. پس جنگ ارزی خط مستقیم نیست؛ همان کشوری که دیروز پول ضعیف می‌خواست، امروز ممکن است از ضعفش بترسد.

جنگ ارزی و جنگ تجاری چه فرقی دارند؟

این دو برادرند و اغلب با هم می‌آیند. هر دو می‌خواهند کالای خارجی را گران‌تر و کالای داخلی را رقابتی‌تر کنند. فرقشان در ابزار است:

مقایسه‌ی جنگ ارزی و جنگ تجاری

موضوع	جنگ ارزی	جنگ تجاری
ابزار اصلی	ارزان کردن پول ملی	تعرفه، سهمیه و ممنوعیت واردات
چه کسی تصمیم می‌گیرد	بیشتر بانک مرکزی	دولت و مجلس
آشکار یا پنهان	پنهان؛ کسی رسما اعتراف نمی‌کند	آشکار؛ نرخ تعرفه اعلام می‌شود
دامنه‌ی اثر	همه‌ی کالاها و همه‌ی کشورها را با هم می‌گیرد	کالای خاص یا کشور خاص را هدف می‌گیرد
قاعده‌ی جهانی	اساسنامه‌ی صندوق بین‌المللی پول دستکاری نرخ ارز برای برتری ناعادلانه را منع می‌کند	سازمان جهانی تجارت قاعده‌های تعرفه و ضد دامپینگ را دارد
هزینه برای مردم کشور	گرانی همه‌ی کالاهای وارداتی و سفر	گرانی همان کالاهایی که تعرفه گرفته‌اند

یک نکته‌ی ظریف هم هست. تعرفه می‌تواند خودش پول کشور را گران‌تر کند، چون واردات کم می‌شود و تقاضا برای ارز خارجی پایین می‌آید. آن وقت طرف مقابل وسوسه می‌شود با ارزان کردن پولش اثر تعرفه را خنثی کند. برای همین جنگ تجاری خیلی وقت‌ها به جنگ ارزی می‌کشد. پس این دو را جدا از هم نخوانید.

جنگ ارزی چه اثری بر طلا دارد؟

جواب کوتاه: معمولا به نفع طلاست. دلیلش هم ساده است. پول کاغذی را می‌شود چاپ کرد و ارزان کرد، ولی طلا را هیچ بانک مرکزی‌ای نمی‌تواند چاپ کند. وقتی همه‌ی کشورها با هم پولشان را ارزان می‌کنند، مردم و بانک‌های مرکزی به دنبال دارایی‌ای می‌روند که ارزشش دست هیچ دولتی نیست.

یک تشبیه کمک می‌کند. فرض کنید چند نفر دور یک دیگ آش نشسته‌اند و هر کدام برای اینکه سهم بیشتری بردارد، آب بیشتری به آش خودش اضافه می‌کند. آش‌ها همه رقیق‌تر می‌شوند. آیا ارزش آش بیشتر شد؟ نه. ولی آن کسی که به جای آش، یک کیسه برنج نگه داشته، چیزی از دست نداده است. طلا در این ماجرا همان کیسه‌ی برنج است.

تاریخ هم همین را نشان می‌دهد. در ۱۹۳۴ آمریکا در عمل با گران کردن رسمی طلا، دلار را ارزان کرد. بعد از ۱۹۷۱ و پایان پیوند دلار و طلا هم قیمت طلا در دهه‌ی ۱۹۷۰ چند برابر شد. در سال‌های اخیر هم بخش بزرگی از رشد طلا از خرید بانک‌های مرکزی آمد؛ کشورهایی که نمی‌خواهند همه‌ی ذخیره‌شان به پول دیگران وابسته باشد.

ولی حواسمان باشد که طلای ایران دو موتور دارد. قیمت طلا در ایران تقریبا از ضرب دو عدد ساخته می‌شود: قیمت جهانی انس و قیمت دلار در بازار تهران. جنگ ارزی بیشتر روی موتور اول، یعنی انس، اثر می‌گذارد. اگر در یک جنگ ارزی شاخص دلار پایین بیاید و انس ۱۰٪ بالا برود، ولی دلار تهران ثابت بماند، طلای ایران هم حدود ۱۰٪ گران می‌شود. اگر هم‌زمان دلار تهران ۵٪ ارزان شود، رشد طلای ایران به حدود ۵٪ می‌رسد. این عددها فقط مثال‌اند؛ قیمت امروز را از صفحه‌ی قیمت طلا ببینید.

من در دوره‌ی صفر تا صد سرمایه‌گذاری در طلا عامل‌های خارجی قیمت طلا، از نرخ بهره تا ارزش دلار و خرید بانک‌های مرکزی، را یکی‌یکی با منطق هر کدام توضیح داده‌ام. نکته‌ی اصلی آنجا هم این است که هیچ عاملی به تنهایی قیمت را پیش‌بینی نمی‌کند. پس خبر جنگ ارزی را نشانه‌ی خرید فوری طلا نگیرید.

اثر جنگ ارزی بر بازارهای دیگر

جنگ ارزی فقط به طلا محدود نمی‌شود. خلاصه‌ی اثرش بر بازارهای مهم این است:

• بازار ارز: نوسان بیشتر می‌شود. پول‌های کشورهای کوچک‌تر، مثل برزیل در ۲۰۱۰، ممکن است بی‌تقصیر گران یا ارزان شوند.
• سهام شرکت‌های صادراتی: در کشوری که پولش ضعیف می‌شود، معمولا سود شرکت‌های صادراتی به پول داخلی بالا می‌رود. در کشور رقیب، برعکس.
• کالاهای پایه: نفت، مس و فولاد به دلار قیمت می‌خورند. دلار ضعیف معمولا قیمت دلاری این کالاها را بالا می‌برد.
• اوراق و سپرده: اگر جنگ ارزی با پایین آوردن نرخ بهره همراه باشد، سود سپرده و اوراق کم می‌شود و پول به دنبال دارایی‌های پرریسک‌تر می‌رود.
• رمزارزها: بعضی‌ها بیت‌کوین را هم پناهگاه پول چاپی می‌دانند، ولی رفتارش خیلی پرنوسان‌تر از طلاست و در ترس بازار گاهی با سهام پایین می‌آید.

پس جنگ ارزی معمولا یعنی نوسان بیشتر؛ کسی که دارایی‌اش را پخش کرده، کمتر آسیب می‌بیند.

جنگ ارزی برای ایران و بورس تهران چه معنایی دارد؟

اول یک اشتباه رایج را کنار بگذاریم. ارزان شدن ریال در این سال‌ها از جنس جنگ ارزی نیست. ریال به خاطر تورم بالا، تحریم، کسری بودجه و کمبود دلار ارزش از دست داده است، نه چون دولت خواسته صادرات را رقابتی کند. ماجرای نرخ‌های مختلف دلار در ایران را در مقاله‌ی قیمت دلار و تنوع نرخ ارز در ایران توضیح داده‌ام.

ولی جنگ ارزی بقیه‌ی دنیا از سه راه به ما می‌رسد:

1. از راه قیمت جهانی کالاها: بخش بزرگی از بورس تهران را فولادی‌ها، معدنی‌ها و پتروشیمی‌ها تشکیل می‌دهند. اگر دلار جهانی ضعیف شود و قیمت دلاری این کالاها بالا برود، فروش این شرکت‌ها هم بهتر می‌شود. فهرست این صنعت‌ها را در مقاله‌ی سهام دلاری بورس ببینید.
2. از راه کالای ارزان چینی: اگر یوان ضعیف شود، کالای چینی در همه‌ی دنیا ارزان‌تر می‌شود. فولاد و محصولات پتروشیمی چین در بازارهای همسایه رقیب مستقیم کالای ایرانی‌اند. پس یوان ضعیف می‌تواند فروش صادرکننده‌های ما را سخت‌تر کند.
3. از راه طلا: همان که بالا گفتیم؛ انس بالاتر، در دلار ثابت تهران، یعنی طلا و سکه‌ی گران‌تر.

پس کسی که سهام صادراتی یا طلا دارد، خبر جنگ ارزی را باید جدی بگیرد، ولی همیشه کنار دلار تهران بخواند. نرخ امروز را در صفحه‌ی قیمت دلار و شاخص بورس را در تابلوی بازار ببینید.

سه اشتباه رایج درباره‌ی جنگ ارزی

• «پول ضعیف همیشه به نفع کشور است.» نه. صادرکننده سود می‌کند، ولی مصرف‌کننده و واردکننده ضرر می‌کنند. اگر کشور برای تولید هم به مواد اولیه‌ی وارداتی نیاز داشته باشد، بخشی از سود صادرات هم از بین می‌رود.
• «هر افت دلار یعنی جنگ ارزی.» نه. دلار با نرخ بهره، رشد اقتصادی، ترس بازار و ده‌ها عامل دیگر بالا و پایین می‌رود. فقط وقتی تضعیف عمدی و تلافی دیده شود، اسمش جنگ ارزی است.
• «جنگ ارزی یعنی همین فردا طلا بخرم.» نه. طلا در بلندمدت از پول‌های چاپی سود برده، ولی در کوتاه‌مدت ممکن است با بالا رفتن نرخ بهره یا آرام شدن بازار پایین بیاید. تصمیم نهایی با خودتان است.

وقتی خبر جنگ ارزی شنیدید، این چهار پرسش را بپرسید

• کدام کشور پولش را ضعیف کرده و آیا این کار عمدی است یا نتیجه‌ی بحران؟
• کشور مقابل تلافی کرده یا فقط حرف زده است؟
• شاخص دلار و انس طلا در همان روزها چه کرده‌اند؟
• دلار تهران در همین مدت بالا رفته، پایین آمده یا ثابت مانده است؟

با همین چهار پرسش، نصف سردرگمی خبرهای ارزی حل می‌شود.

سوالات متداول

جمع‌بندی

جنگ ارزی همان حراج دو مغازه‌ی هم‌راسته است، در اندازه‌ی کشورها. هر کشور پولش را ارزان می‌کند تا بیشتر بفروشد، ولی وقتی دیگران تلافی می‌کنند، همه با جنس ارزان‌تر و سود کمتر سر جای اول برمی‌گردند. تاریخ از دهه‌ی ۱۹۳۰ تا دعوای آمریکا و چین همین را بارها نشان داده است.

برای ما در ایران، جنگ ارزی بیشتر از راه انس طلا، قیمت جهانی فولاد و پتروشیمی و کالای ارزان چینی اثر می‌گذارد، نه از راه ریال. پس دفعه‌ی بعد که خبر «تضعیف عمدی یوان» یا «دلار ضعیف» را شنیدید، اول ببینید شاخص دلار و انس چه کرده‌اند، بعد دلار تهران را کنارش بگذارید، و بعد تصمیم بگیرید.