نحوه خرید از بورس کالا: ثبت نام، کد معاملاتی و تسویه (راهنمای ۱۴۰۵)
فهرست مطالب۱۱ بخش
- اول بپرسید: از بورس کالا چه چیزی می‌خواهید بخرید؟
- ورود به بورس کالا: سه قدمِ مشترکِ همهٔ راه‌ها
- نحوه خرید طلا و نقره از بورس کالا با کد بورسی
- نحوه ورود به سامانه بورس کالا برای خرید فیزیکی
- سامانه کد بورس کالا: گرفتنِ کدِ آنلاین در ایبیگو
- حساب وکالتی چیست و چرا لازم است؟
- روزِ عرضه: سفارش را چطور ثبت کنیم؟
- مهلت تسویه در بورس کالا چند روز است؟
- تسویه در گواهی سکه و صندوقِ طلا
- یک مثالِ عددی: کلِ پولی که برای یک خرید لازم دارید
- اشخاص حقیقی چه کالاهایی از بورس کالا میتوانند بخرند؟
- هشت اشتباهی که در خرید از بورس کالا پول‌تان را می‌برد
- سوالات متداول
- جمع‌بندی
نحوه خرید از بورس کالا سه قدمِ اصلی دارد: در سجام احراز هویت کنید، از یک کارگزاری کد بگیرید و بعد سفارش بدهید. برای خریدِ گواهی سکه، شمش و صندوقِ طلا همان کد بورسیِ معمولی کافی است. برای خریدِ خودرو یا کالای فیزیکی، کد بازار فیزیکی و حساب وکالتی هم لازم است.
خیلی‌ها از من می‌پرسند: «می‌خواهم از بورس کالا خرید کنم؛ از کجا شروع کنم؟» بیایید با هم قدم‌به‌قدم ببینیم شما برای کارِ خودتان کدام راه را لازم دارید، پول را کی و چطور می‌پردازید و چه اشتباه‌هایی ممکن است گران تمام شود.
اول بپرسید: از بورس کالا چه چیزی می‌خواهید بخرید؟
بورس کالا یک بازارِ رسمی است که زیرِ نظرِ سازمان بورس کار میکند. در آن هم کارخانه‌ها فولاد و پتروشیمی می‌خرند، هم آدم‌های معمولی سکه و طلا. اگر می‌خواهید بیشتر با خودِ این بازار آشنا شوید، بورس کالا چیست را بخوانید.
بورس کالا را مثلِ یک پاساژِ چند طبقه ببینید. هر طبقه کلیدِ خودش را می‌خواهد. پس پیش از هر کاری معلوم کنید به کدام طبقه کار دارید. بیشترِ وقتِ تلف‌شدهٔ تازه‌واردها از همین‌جا می‌آید: کلیدِ طبقهٔ اشتباه را می‌گیرند.
جدولِ زیر سه هدفِ رایجِ آدم‌های معمولی را کنارِ هم گذاشته است:
| هدفِ شما | چه چیزی می‌خرید | کدِ لازم | حساب وکالتی لازم است؟ |
|---|---|---|---|
| پس‌انداز در طلا یا نقره | گواهی سپردهٔ سکه، شمش طلا، شمش نقره، صندوقِ طلا و نقره | همان کد بورسیِ معمولی (کد بازار مالی) | نه |
| خریدِ خودرو یا کالای واقعی | خودرو در عرضه‌های مقطعی، کالاهای کشاورزی، گاهی ملک در بازار فرعی | کد بازار فیزیکی | بله |
| معامله روی قیمتِ آینده | قرارداد آتی و اختیار معامله | کد بازار مشتقه | نه؛ حسابِ جداگانهٔ «در اختیار» می‌خواهد |
می‌بینید که برای بیشترِ ما، ردیفِ اول کافی است. اگر فقط می‌خواهید طلای بورسی بخرید، لازم نیست دنبالِ کد فیزیکی و حساب وکالتی بروید.
پس هدف را روشن کنید؛ بقیهٔ راه از همین انتخاب درمی‌آید.
ورود به بورس کالا: سه قدمِ مشترکِ همهٔ راه‌ها
هر راهی را که انتخاب کنید، این سه قدم را باید بردارید. اگر قبلاً سهام خریده‌اید، احتمالاً دو قدمِ اول را گذرانده‌اید.
- احراز هویت در سجام. سجام یعنی «سامانهٔ جامعِ اطلاعاتِ مشتریان»؛ شناسنامهٔ مالیِ شما در بازارِ سرمایه. ثبت‌نامش غیرحضوری است. مراحلش را در سجام چیست نوشته‌ام.
- انتخابِ کارگزاری. کارگزاری یعنی شرکتی که سفارشِ شما را به بازار می‌برد؛ مثلِ بنگاهی که بدونِ آن نمی‌توانید در حراج شرکت کنید. کارگزاری‌ای انتخاب کنید که مجوزِ کار در بورس کالا داشته باشد. معیارهای انتخاب را در کارگزاری بورس چیست آورده‌ام.
- گرفتنِ کد معاملاتی. کد معاملاتی یعنی مجوزِ خرید و فروش. با ثبتنام در کارگزاری، کد بورسیِ معمولی صادر میشود. کد فیزیکی و مشتقه را باید جدا درخواست کنید.
تا اینجا راه برای همه یکی است. از اینجا به بعد، بسته به هدف‌تان، مسیر جدا میشود.
نحوه خرید طلا و نقره از بورس کالا با کد بورسی
این ساده‌ترین راه است. گواهی سپردهٔ سکه یعنی سندی که می‌گوید شما صاحبِ یک سکهٔ واقعی هستید که در خزانهٔ یک بانکِ مورد تأییدِ بورس نگهداری میشود. صندوقِ طلا هم مثلِ یک قلکِ بزرگِ مشترک است که مدیرش با پولِ همه طلا می‌خرد.
قدم‌های خرید این‌هاست:
- وارد سامانهٔ معاملاتیِ آنلاینِ کارگزاریتان شوید؛ همان جایی که سهام می‌خرید.
- اگر نمادهای بورس کالا را نمی‌بینید، از کارگزاری بخواهید دسترسیِ بازار مالیِ بورس کالا را برایتان فعال کند.
- حسابِ کارگزاری را با کارتِ بانکی شارژ کنید.
- نامِ نماد را جست‌وجو کنید، تعداد و قیمت را بنویسید و سفارشِ خرید بدهید.
- بعد از خرید، دارایی را در سبدِ سهامِ خودتان می‌بینید.
یک نکته را حتماً بدانید. در گواهی سکه هر ۱۰۰ واحد برابرِ یک سکهٔ تمام است. فرض کنیم هر واحد ۵۰۰ هزار تومان باشد؛ یک سکه میشود ۵۰۰ هزار × ۱۰۰ = ۵۰ میلیون تومان. این فقط مثال است؛ قیمتِ امروز را در قیمت سکه امروز ببینید.
جزئیاتِ هر کدام را در این راهنماها نوشته‌ام: گواهی سپرده سکه طلا، گواهی سپرده نقره و مزایا و معایب صندوق طلا. پس اگر هدف‌تان پس‌انداز در طلاست، همین امروز با کدی که دارید می‌توانید شروع کنید.
نحوه ورود به سامانه بورس کالا برای خرید فیزیکی
خریدِ خودرو یا کالای واقعی کمی کار دارد. اینجا خودِ جنس را می‌خرید و آخرِ کار آن را از انبارِ فروشنده تحویل می‌گیرید. برای همین دو چیزِ اضافه لازم است: کد بازار فیزیکی و حساب وکالتی.
سامانه کد بورس کالا: گرفتنِ کدِ آنلاین در ایبیگو
کد بازار فیزیکی امروز تقریباً همیشه آنلاین صادر میشود. سامانه‌ای که کارگزاریها برای این کار به کار می‌برند «ایبیگو» (ebgo.ir) نام دارد. سامانه صدور کد آنلاین بورس کالا همین است.
- از پیوندی که کارگزاریتان می‌دهد وارد ایبیگو شوید.
- کد ملی و رمزِ پیامکی را وارد کنید. اطلاعاتِ سجام خودکار فراخوانی میشود.
- نوعِ کد را انتخاب کنید و مشخصاتِ خواسته‌شده را کامل کنید.
- تعهدنامه‌ها را بخوانید و بپذیرید.
- منتظرِ تأییدِ مدارک بمانید. کد معمولاً ظرفِ چند روزِ کاری فعال میشود.
کد فیزیکی سه نوع دارد: عام برای همهٔ کالاها، خاص برای یک یا چند کالا، و خاصِ گروه برای یک گروهِ کالایی. بیشترِ افرادِ حقیقی کدِ عام می‌گیرند. فرقِ این سه را در انواع کد معاملاتی در بورس کالا توضیح داده‌ام. تصویرِ قدم‌به‌قدمِ ثبتنام هم در آموزش ثبت نام در بورس کالا هست.
حساب وکالتی چیست و چرا لازم است؟
حساب وکالتی یعنی حسابِ بانکیِ خودتان که به کارگزار وکالت می‌دهید موقعِ خرید، پول را از آن بردارد. پول تا لحظهٔ معامله در حسابِ خودتان میماند و سودِ سپرده‌اش هم مالِ شماست.
مثلِ چکی است که امضا کرده‌اید ولی فقط وقتی نقد میشود که جنس واقعاً به نامِ شما بخورد. اگر خرید انجام نشود، پول از حساب تکان نمی‌خورد.
دو نکته را فراموش نکنید. حساب وکالتی با حسابی که در سجام ثبت کرده‌اید فرق دارد و باید جدا به کارگزاری معرفی شود. همهٔ بانک‌ها هم این خدمت را آنلاین نمی‌دهند. مراحلِ بازکردنش را در آموزش افتتاح حساب وکالتی نوشته‌ام.
پس پیش از روزِ عرضه، هم کد فیزیکی فعال باشد، هم حساب وکالتی معرفی شده باشد. هیچ‌کدام یک‌روزه درست نمیشود.
روزِ عرضه: سفارش را چطور ثبت کنیم؟
خرید در بازار فیزیکی شبیهِ یک حراجِ شفاف است. فروشنده چند روز قبل «اطلاعیهٔ عرضه» منتشر میکند. در آن نوعِ کالا، مقدار، قیمتِ پایه، مبلغِ پیشپرداخت، شرایطِ خریدار، محلِ تحویل و مهلتِ تسویه آمده است.
- اطلاعیه را کامل بخوانید. بعضی کالاها فقط به خریدارِ دارای مجوز یا فعالِ همان صنعت فروخته میشوند. اگر شرط را ندارید، سفارش‌تان رد میشود.
- پیشپرداخت را به حساب وکالتی بریزید. پیشپرداخت یعنی بیعانه؛ مبلغی که نشان می‌دهد خریدارِ جدی هستید. مبلغش در اطلاعیه آمده است.
- در ساعتِ اعلام‌شده سفارش بدهید. از راهِ سامانهٔ کارگزاری یا ایبیگو، مقدار و حداکثرِ قیمتی را که حاضرید بپردازید بنویسید.
- نتیجه را ببینید. اگر تقاضا بیشتر از عرضه باشد، رقابت شروع میشود و قیمت از قیمتِ پایه بالاتر می‌رود. کالا به بالاترین پیشنهادها می‌رسد.
یک چیز را دقیق بدانید: قیمتی که می‌نویسید سقفِ پرداختِ شماست. اگر معامله پایین‌تر بسته شود، با همان قیمتِ پایین‌تر می‌خرید، نه با سقفی که نوشته بودید.
پس روزِ عرضه، فقط با پولِ آماده و اطلاعیهٔ خوانده‌شده وارد شوید.
مهلت تسویه در بورس کالا چند روز است؟
تسویه یعنی پرداختِ باقیِ پولِ معامله. اگر خرید انجام شود، پیشپرداخت همان لحظه از حساب وکالتی برداشته میشود. باقیِ پول را باید در مهلتِ مشخصی بپردازید.
در معاملاتِ نقدیِ بازار فیزیکی، این مهلت معمولاً تا ۳ روزِ کاری بعد از معامله است. مثلاً در عرضه‌های خودرو، خریدار باید تا ۳ روزِ کاری موجودیِ حساب وکالتی را به اندازهٔ کلِ مبلغ بهعلاوهٔ کارمزد برساند. روزِ کاری یعنی پنجشنبه، جمعه و تعطیلاتِ رسمی حساب نمی‌شوند. عددِ دقیقِ هر عرضه در اطلاعیهٔ همان عرضه نوشته شده است.
در قراردادِ نسیه، پول در سررسیدِ تعیین‌شده پرداخت میشود. در قراردادِ سلف برعکس است: همه‌چیز را امروز می‌پردازید و کالا را بعد می‌گیرید، مثلِ پیش‌خریدِ محصولِ باغ.
دیر کردن گران تمام میشود. تأخیر در تسویه جریمهٔ روزانه دارد. اگر باز هم نپردازید، معامله فسخ میشود و جریمه از پیش‌پرداخت‌تان کم میشود. پس پیش از سفارش، مطمئن شوید کلِ پول، نه فقط بیعانه، تا سه روزِ بعد آماده است.
تسویه در گواهی سکه و صندوقِ طلا
در بازار مالی ماجرا ساده‌تر است. پول را پیش از خرید در حسابِ کارگزاری دارید و خرید همان لحظه انجام میشود. موقعِ فروش هم، طبقِ روالِ فعلی، پول معمولاً روزِ کاریِ بعد به حسابِ کارگزاریتان می‌نشیند و بعد می‌توانید برداشت کنید. زمانِ دقیق را در سامانهٔ کارگزاریتان ببینید.
یک مثالِ عددی: کلِ پولی که برای یک خرید لازم دارید
بیایید با هم حساب کنیم. فرض کنیم خودرویی با قیمتِ پایهٔ یک میلیارد تومان عرضه شده و پیش‌پرداختش ۵۰۰ میلیون تومان است. این عددها فقط مثال‌اند.
- روزِ عرضه رقابت میشود و قیمت ۱۰٪ بالا می‌رود: یک میلیارد + ۱۰۰ میلیون = یک میلیارد و ۱۰۰ میلیون تومان.
- کارمزدِ معامله را اضافه کنید. در اطلاعیه‌های چند عرضهٔ خودروی سال‌های اخیر حدودِ ۰٫۲۶٪ ذکر شده بود: ۱٬۱۰۰ میلیون × ۰٫۰۰۲۶ ≈ ۳ میلیون تومان.
- جمعِ تسویه میشود حدودِ ۱٬۱۰۳ میلیون تومان.
- ۵۰۰ میلیون را پیش‌تر ریخته‌اید. پس تا ۳ روزِ کاری باید حدودِ ۶۰۳ میلیون تومانِ دیگر به حساب وکالتی بریزید.
کار اینجا تمام نمیشود. مالیات بر ارزش افزوده، عوارض، هزینهٔ پلاک و بیمه یا هزینهٔ حملِ کالا معمولاً جدا حساب میشود. در خودرو، بخشی از این هزینه‌ها را بعداً در سایتِ خودروساز می‌پردازید.
این حساب نشان می‌دهد چرا بیعانه گول‌زننده است. کسی که فقط ۵۰۰ میلیون دارد، در این مثال ۶۰۰ میلیون کم می‌آورد. پس پیش از سفارش، قیمتِ پایه را ۱۰ تا ۱۵ درصد بالاتر فرض کنید، هزینههای جانبی را هم اضافه کنید و ببینید این پول را دارید یا نه.
اشخاص حقیقی چه کالاهایی از بورس کالا میتوانند بخرند؟
کد بورس کالا داشتن یعنی اجازهٔ ورود به حراج؛ نه اینکه هر کالایی را بتوانید بخرید. بسیاری از کالاهای صنعتی، مثلِ بخشِ بزرگی از فولاد و محصولاتِ پتروشیمی، فقط به خریدارِ دارای مجوز، سهمیه یا فعالِ همان صنعت فروخته میشوند. محموله‌ها هم معمولاً بزرگ‌اند.
چیزهایی که یک فردِ عادی معمولاً می‌تواند بخرد:
- گواهی سپردهٔ سکه، شمش طلا و شمش نقره
- واحدِ صندوقهای طلا و نقره
- خودرو، وقتی عرضه‌اش برای اشخاصِ حقیقی باز باشد. عرضهٔ خودرو در بورس کالا بارها شروع و متوقف شده و به تصمیمِ دولت بستگی دارد.
- بعضی کالاهای کشاورزی و گواهی‌هایی مثلِ گواهی زعفران
- گاهی ملک و دارایی‌های اضافیِ شرکت‌ها در بازار فرعی
برای خودرو، شرط‌ها هر بار عوض میشود. مثلاً در بعضی عرضه‌ها هر کد ملی فقط یک خودرو می‌توانست بخرد و برندهٔ عرضهٔ قبلی نمی‌توانست دوباره سفارش بدهد. مراحلِ این بخش را در آموزش گام به گام خرید خودرو از بورس کالا نوشته‌ام.
پس پیش از اینکه دل ببندید، در اطلاعیه ببینید «خریدار چه کسی می‌تواند باشد».
هشت اشتباهی که در خرید از بورس کالا پول‌تان را می‌برد
این‌ها را بارها دیده‌ام. هر کدام را پیش از خرید چک کنید:
- گرفتنِ کدِ اشتباه. برای گواهی سکه، کد فیزیکی و حساب وکالتی لازم نیست. چند روز وقت را برای کاری که لازم نبود هدر ندهید.
- دیر شروع کردن. کد فیزیکی و حساب وکالتی چند روز طول می‌کشد. اگر روزِ اعلامِ عرضه شروع کنید، به عرضه نمی‌رسید.
- یکی گرفتنِ بیعانه با کلِ پول. مثالِ بالا را ببینید: باقیِ پول تا ۳ روزِ کاری باید آماده باشد.
- نخواندنِ شرایطِ خریدار. سفارشی که شرایط را ندارد رد میشود، و گاهی پولِ شما چند روز بی‌دلیل در حساب بلوکه میماند.
- سفارش با قیمتِ پایه در کالای پرتقاضا. اگر عرضه‌های قبلی با رقابتِ ۱۰ تا ۱۵ درصدی فروخته شده، قیمتِ پایه احتمالاً به جایی نمی‌رسد. نتیجهٔ عرضه‌های قبلی در سایت بورس کالای ایران منتشر میشود.
- فراموش کردنِ هزینههای جانبی. مالیات، عوارض و حمل جدا از کارمزد است.
- معرفی‌نکردنِ حساب وکالتی به کارگزاری. بازکردنِ حساب در بانک کافی نیست؛ باید در سامانهٔ کارگزاری هم ثبت شود.
- رفتن سراغِ بازار مشتقه بی‌آمادگی. آتی و آپشن اهرمی‌اند؛ یعنی با پولِ کم معاملهٔ بزرگ باز میکنید و می‌توانید بیشترِ پول‌تان را سریع از دست بدهید. اول معاملات آتی چیست را بخوانید.
پس یک چک‌لیستِ ساده جلوی دست‌تان باشد: هدف، کدِ درست، حسابِ آماده، اطلاعیهٔ خوانده‌شده، و پولِ کامل برای تسویه.
سوالات متداول
چطور از بورس کالا خرید کنیم؟
اول در سجام احراز هویت کنید و از یک کارگزاری کد بگیرید. برای گواهی سکه و صندوق طلا با همان کد بورسی در سامانهٔ آنلاینِ کارگزاری سفارش بدهید. برای خودرو و کالای فیزیکی، کد بازار فیزیکی و حساب وکالتی هم بگیرید و روزِ عرضه سفارش ثبت کنید.
کد بورس کالا را چگونه بگیریم؟
کد بازار مالی همان کد بورسیِ معمولی است که با ثبتنام در کارگزاری صادر میشود. کد بازار فیزیکی را آنلاین از راهِ سامانهٔ ایبیگو و کارگزاریتان درخواست میکنید و بعد از تأییدِ مدارک، معمولاً ظرفِ چند روزِ کاری فعال میشود.
مهلت تسویه در بورس کالا چند روز است؟
در معاملاتِ نقدیِ بازار فیزیکی معمولاً تا ۳ روزِ کاری بعد از معامله فرصت دارید باقیِ پول و کارمزد را بپردازید. تأخیر جریمه دارد و اگر ادامه پیدا کند معامله فسخ میشود. مهلتِ دقیقِ هر عرضه در اطلاعیهٔ همان عرضه آمده است.
اشخاص حقیقی چه کالاهایی از بورس کالا میتوانند بخرند؟
گواهی سپردهٔ سکه، شمش طلا و نقره، صندوقهای طلا و نقره، خودرو در عرضههایی که برای حقیقیها باز است، بعضی کالاهای کشاورزی و گاهی ملک در بازار فرعی. بیشترِ کالاهای صنعتی مجوز یا فعالیت در همان صنعت میخواهند.
برای خرید سکه از بورس کالا حساب وکالتی لازم است؟
نه. گواهی سپردهٔ سکه و صندوقهای طلا در بازار مالیِ بورس کالا معامله میشوند و با همان کد بورسی و پولِ حسابِ کارگزاری خریده میشوند. حساب وکالتی فقط برای بازار فیزیکی، مثلِ خریدِ خودرو، لازم است.
پیشپرداخت در بورس کالا چقدر است؟
عددِ ثابتی ندارد. فروشنده مبلغ یا درصدِ پیشپرداخت را در اطلاعیهٔ عرضهٔ هر کالا اعلام میکند. این مبلغ باید پیش از ثبتِ سفارش در حساب وکالتی باشد و اگر خرید انجام شود همان لحظه برداشته میشود.
اگر خرید انجام نشود، پیشپرداخت چه میشود؟
پول در حساب وکالتیِ خودتان میماند و برداشته نمیشود. فقط ممکن است تا پایانِ فرایندِ عرضه مسدود بماند و بعد آزاد شود. سودِ سپردهٔ آن هم در این مدت مالِ خودتان است.
ورود به بورس کالا هزینه دارد؟
احراز هویت در سجام هزینهٔ کمی دارد و ثبتنام و گرفتنِ کد در بیشترِ کارگزاریها رایگان است. هزینهٔ اصلی کارمزدِ هر معامله است که درصدِ کوچکی از مبلغِ معامله است، بهعلاوهٔ مالیات و هزینههای جانبیِ کالای فیزیکی.
جمع‌بندی
خرید از بورس کالا سخت نیست، به شرطی که از آخر شروع کنید: اول بدانید چه می‌خواهید بخرید. برای طلا و نقره، کد بورسیِ معمولی کافی است. برای خودرو و کالای واقعی، کد فیزیکی، حساب وکالتی و پولِ کامل برای تسویه لازم است.
پس دفعهٔ بعد که اطلاعیهٔ عرضه‌ای دیدید، سه چیز را بپرسید: «کدِ لازم را دارم؟ شرایطِ خریدار را دارم؟ کلِ پول را تا سه روزِ کاری دارم؟» اگر جوابِ هر سه بله بود، آماده‌اید. اینکه بخرید یا نه، تصمیمش با خودتان است.