آمار معاملات فیزیکی بورس کالا: چطور بخوانیم، از کجا ببینیم و چه معنایی دارد؟
فهرست مطالب۱۱ بخش
- آمار معاملات فیزیکی بورس کالا از کجا و در چه بازهای منتشر میشود؟
- ستونهای جدول آمار یعنی چه؟
- حجم و ارزش را چطور بخوانیم و با هم مقایسه کنیم؟
- همت و میلیارد را با زندگی خودمان بسنجیم
- چرا آمار یک روز با روز دیگر اینقدر فرق میکند؟
- آمار را به تفکیک تالار و گروه کالا چطور ببینیم؟
- قیمت پایه، رقابت و قیمت نهایی در آمار چه نشانی دارند؟
- مثال عددی: یک گزارش هفتگی را در پنج دقیقه چطور بخوانیم؟
- چهار اشتباه رایج موقع خواندن آمار بورس کالا
- اگر خودم بخواهم از این بازار خرید کنم، آمار به چه کارم میآید؟
- سوالات متداول
- جمعبندی

آمار معاملات فیزیکی بورس کالا گزارشی است که میگوید در بازار فیزیکی چه کالایی، چند تن و به چه ارزشی دستبهدست شده است. این آمار را خودِ بورس کالا هر روز و هر هفته روی سایت رسمیاش منتشر میکند. برای خواندنش فقط سه عدد را باید بشناسید: حجم، ارزش و تعداد خریدار و فروشنده. در این مقالهی من همینها را قدمبهقدم باز میکنم.
خیلیها این صفحه را باز میکنند و با جدولی پر از ستون و عدد روبهرو میشوند. نه میدانند «حجم عرضه» با «حجم معامله» چه فرقی دارد، نه میدانند چرا عدد یک روز بیستبرابر روز دیگر است. اگر شما هم این حس را داشتهاید، جای درستی آمدهاید. اگر هنوز با خودِ بازار آشنا نیستید، اول بازار فیزیکی بورس کالا چیست را بخوانید و بعد برگردید.
آمار معاملات فیزیکی بورس کالا از کجا و در چه بازهای منتشر میشود؟
منبع اصلی، سایت رسمی بورس کالای ایران است: ime.co.ir. بخش آمار و گزارشهای بازار فیزیکی همانجاست. بقیهی سایتها و خبرگزاریها همین آمار را بازنویسی میکنند. پس هر وقت عددی در خبر دیدید و شک کردید، به سایت خودِ بورس کالا برگردید.
گزارشها معمولا در این بازهها میآیند:
- روزانه: نتیجهی معاملات همان روز، به تفکیک کالا و تالار.
- هفتگی: جمع هفته، که بیشترِ خبرها هم از همین میآید. معمولا کار هفته با روز پایانیِ معاملات بسته میشود.
- ماهانه و سالانه: برای دیدن روند بلندمدت و مقایسهی ماهها و سالها با هم.
شکل دقیقِ صفحه و ستونها گاهی تغییر میکند؛ پس اگر ظاهرش با توضیحِ این مقاله کمی فرق داشت نگران نشوید. مفهومها همان میمانند.
ستونهای جدول آمار یعنی چه؟
جدول زیر ستونهایی را که تقریبا در هر گزارشی میبینید به زبان ساده معنا کرده است. اسمِ ستون ممکن است کمی فرق کند، ولی منظور همین است.
| ستون | یعنی چه | به چه دردی میخورد |
|---|---|---|
| حجم عرضه | فروشنده چقدر کالا روی تابلو گذاشته است | اندازهی «کالای موجود» برای فروش |
| حجم تقاضا | خریداران روی هم چقدر کالا خواستهاند | داغیِ بازار؛ اگر از عرضه بیشتر باشد رقابت هست |
| حجم معامله | چقدر واقعا دستبهدست شد | وزن کالایی که فروش رفته؛ معمولا به تن |
| قیمت پایه | کمترین قیمتی که فروشنده برای شروع تعیین کرده | مبنای مقایسه |
| قیمت معامله یا میانگین | قیمتی که در رقابت خریداران به دست آمده | دیدنِ فاصله با قیمت پایه |
| ارزش معامله | حجم ضرب در قیمت؛ یعنی چند تومان پول چرخیده | مقایسهی کالاهای مختلف با هم |
ببینید چقدر ساده است: «حجم» یعنی چقدر کالا، «ارزش» یعنی چقدر پول. یک کیلو زعفران با یک تن سیمان از نظر وزن قابل مقایسه نیست؛ برای همین ارزش را کنار حجم میگذارند.
حجم و ارزش را چطور بخوانیم و با هم مقایسه کنیم؟
یک مثال بزنم. این فقط مثال است و عددهایش واقعی نیست.
فرض کنید در یک هفته دو کالا معامله شده است. سیمان ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تن، به ارزش ۵۰۰ میلیارد تومان. مس ۱۰٬۰۰۰ تن، به ارزش ۱٬۰۰۰ میلیارد تومان. از نظر حجم، سیمان صد برابر مس است. ولی از نظر ارزش، مس دو برابر سیمان پول چرخانده است.
پس اگر میپرسید «کدام کالا مهمتر بود؟»، جواب به نگاه شما بستگی دارد. اگر دنبال سنگینیِ بار و تعدادِ کامیونها هستید، حجم را ببینید. اگر دنبال این هستید که پول بیشتر در کدام کالا بوده، ارزش را. خبرهای هفتگی هم همین دو را جدا میگویند: «پرحجمترین محصول» و «صدرنشین ارزش».
همت و میلیارد را با زندگی خودمان بسنجیم
همت یعنی هزار میلیارد تومان. وقتی گزارش میگوید «۱۵۰ همت»، یعنی ۱۵۰ هزار میلیارد تومان. برای اینکه حس کنید چقدر است: اگر حقوقِ ماهانهی یک کارمند ده میلیون تومان باشد، ۱۵۰ همت حقوق یکماههی پانزده میلیون نفر است. عدد بزرگ است، ولی بخشی از آن فقط چرخش است و پولِ تازه نیست.
به خبرهای هفتگیِ همین چند هفتهی آبان ۱۴۰۵ نگاه کنید: بازار فیزیکی در هر هفته حدود ۳ میلیون تن کالا معامله کرده و ارزشش، طبق گزارشهای خبری، در حدود ۱۴۰ تا ۱۶۰ همت بوده است. این را به عنوان یک مقیاس ذهنی نگه دارید، نه عددی قطعی؛ عدد دقیق هر هفته را همیشه از سایت بورس کالا بردارید.
مراقب واحد باشید. بعضی گزارشها به ریالاند و بعضی به تومان. اگر عددی ده برابر بزرگتر یا کوچکتر از انتظارتان بود، اول واحد را چک کنید.
چرا آمار یک روز با روز دیگر اینقدر فرق میکند؟
بازار فیزیکی هر روز یکشکل نیست. چند دلیل ساده دارد:
- برنامهی عرضهها: یک روز ممکن است عرضهی بزرگِ یک شرکت فولادی یا پتروشیمی باشد و روز بعد نه. عرضه ندارد، معامله هم ندارد.
- تعطیلی و روزهای کاری: هفتهی کوتاهشده بهخاطر تعطیلی رسمی، عددِ پایینتری میدهد. برای همین همیشه هفته را با هفتهی هماندازه مقایسه کنید.
- قیمت جهانی و نرخ ارز: وقتی قیمت جهانیِ فلز یا نرخ دلار عوض شود، ارزش معامله هم عوض میشود، حتی اگر تعداد تنها ثابت باشد.
- دستورالعملها و سیاستها: تغییر در شرط عرضه، سقف قیمت یا الزام عرضه در بورس، میتواند حجم یک کالا را یکشبه عوض کند.
پس یک عدد تنها حرفِ زیادی نمیزند. ببینید در چند هفتهی پشتسرهم چه شده است.
آمار را به تفکیک تالار و گروه کالا چطور ببینیم؟
بورس کالا چند تالار و گروه کالایی دارد؛ مثلا فلزی و معدنی، پتروشیمی و فرآوردههای نفتی و کشاورزی. در گزارشها معمولا سهم هرکدام را میبینید. در عمل چند گروه همیشه در صدر ارزش معاملاتاند: فلزات و محصولات معدنی، پتروشیمی و فرآوردههای نفتی. بعضی هفتهها هم مس، سیمان یا یک محصول پتروشیمی عنوان «صدرنشین» را میگیرد.
اینجا یک اشتباه رایج هست: خیلیها فکر میکنند هر کالایی که اول لیست است «بهترین سرمایهگذاری» است. اینطور نیست. بالا بودنِ ارزش معامله فقط میگوید پول زیادی در آن کالا چرخیده؛ نه اینکه قیمتش بالا میرود. مصرفکنندگان صنعتی بیشترِ خریداراناند و برای نیازِ کارخانهشان میخرند.
اگر کالای شما فرق دارد (مثلا زعفران یا سکه)، بخشهای دیگرِ بازار را هم نگاه کنید: بازار فرعی بورس کالا و گواهی سپردهی کالایی آمار و قاعدهی خودشان را دارند.
قیمت پایه، رقابت و قیمت نهایی در آمار چه نشانی دارند؟
یکی از ارزشمندترین چیزهای آمار فیزیکی این است که فاصلهی قیمت پایه و قیمت نهایی را نشان میدهد. اگر کالایی با قیمت پایهی مثلا ۱۰۰ واحد عرضه شده و ۱۰۸ معامله شده، یعنی ۸٪ بالاتر از پایه فروش رفته. این فاصله نشانهی رقابتِ خریداران است. در مقالهی صرف رقابت در بورس کالا این را کامل توضیح دادهام.
اگر عرضه کم باشد و تقاضا زیاد، فاصله بیشتر میشود. اگر عرضه بزرگ باشد و خریدار کم، گاهی کالا اصلا فروش نمیرود و در آمار «معاملهنشده» ثبت میشود. پس همیشه سه عدد را کنار هم بخوانید: عرضه، تقاضا، معامله.
مثال عددی: یک گزارش هفتگی را در پنج دقیقه چطور بخوانیم؟
فرض کنید جدول هفتگیِ یک کالای فرضی به این شکل است. عددها مثالاند.
| مورد | عدد | برداشت |
|---|---|---|
| حجم عرضه | ۲۰٬۰۰۰ تن | فروشندهها اینقدر کالا آوردهاند |
| حجم تقاضا | ۳۰٬۰۰۰ تن | خریداران ۵۰٪ بیشتر از عرضه خواستهاند |
| حجم معامله | ۱۸٬۰۰۰ تن | ۹۰٪ عرضه فروش رفته |
| قیمت پایه | ۱۰۰ واحد | مبنا |
| میانگین معامله | ۱۰۶ واحد | ۶٪ بالاتر از پایه |
قدمبهقدم: تقاضا از عرضه بیشتر است، پس رقابت بوده. ۹۰٪ فروش رفته، پس بازار از این کالا استقبال کرده. قیمت هم ۶٪ بالاتر از پایه است، که معمول و نشانهی رقابتِ سالم است. نتیجه: کالا داغ بوده ولی به حباب نرسیده.
اگر همین کالا هفتهی بعد ۴۰٪ بالاتر از پایه معامله شود، دیگر باید بپرسید چرا. اینجا آمار به شما کمک میکند سوالِ درست بپرسید؛ جواب را خودتان باید از اخبار صنعت و قیمت جهانی پیدا کنید.
چهار اشتباه رایج موقع خواندن آمار بورس کالا
- مقایسهی هفتهی کامل با هفتهی تعطیل. اول تعداد روزهای کاری را بشمارید.
- اشتباه گرفتن حجم و ارزش. «پرحجم» غیر از «پرارزش» است.
- یکی دانستن بازار فیزیکی با بازار مالی. اوراقِ گواهی و قراردادِ آتی آمار جدا دارند و در عدد «فیزیکی» نمیآیند. دربارهی تفاوتشان در بورس کالا چیست نوشتهام.
- تکیه بر یک عدد و یک خبر. خبرها گاهی تیتر را بزرگ میکنند. عدد را از منبع رسمی بگیرید.
اگر خودم بخواهم از این بازار خرید کنم، آمار به چه کارم میآید؟
آمار به شما نمیگوید «بخرید» یا «نخرید»؛ و من هم چنین توصیهای نمیکنم. ولی چند کمک واقعی میکند:
- میفهمید کالا در بازار سبک است یا سنگین؛ یعنی خریدار و فروشندهی زیاد دارد یا نه.
- میبینید قیمت معمولا چقدر بالاتر از پایه میرود، تا رقم پیشنهادیتان منطقی باشد.
- تاریخِ عرضههای پرتکرار را میشناسید و برای خرید برنامه میریزید.
بعد از آمار نوبت قدمهای عملی است: کد معاملاتی، حساب، پیشپرداخت و تحویل. قدمهای خرید را در نحوهی خرید از بورس کالا و مراحل تحویل را در تحویل کالا از بورس کالا بخوانید. ساعتهای کار بازار هم در ساعت کاری بورس آمده است.
یک نکتهی آخر: بیشترِ بازار فیزیکی مخصوص مصرفکنندهی صنعتی و تاجر است. فردِ عادی بیشتر با گواهی سپرده و بازار فرعی سروکار دارد. پس پیش از اینکه آمار تالار صنعتی شما را وسوسه کند، ببینید خودِ آن کالا برای شما قابلخرید است یا نه.
سوالات متداول
آمار معاملات فیزیکی بورس کالا را از کجا ببینیم؟
معتبرترین جا سایت رسمی بورس کالای ایران است. گزارشهای روزانه، هفتگی و ماهانهی بازار فیزیکی آنجا منتشر میشود. سایتهای خبری همین آمار را بازنویسی میکنند و ممکن است عددشان با اشتباه یا تاخیر باشد.
آمار بازار فیزیکی بورس کالا هر چند وقت یکبار بهروز میشود؟
نتیجهی معاملات پس از پایان هر روز معاملاتی منتشر میشود و جمع هفتگی آن در پایان هفته میآید. گزارشهای ماهانه و سالانه هم برای دیدنِ روند بلندمدت در دسترساند.
فرق حجم معامله و ارزش معامله چیست؟
حجم یعنی چقدر کالا دستبهدست شده، معمولا به تن. ارزش یعنی چقدر پول چرخیده، که حاصلضرب حجم در قیمت است. کالای سبکولیگران ممکن است حجم کم و ارزش بالا داشته باشد.
همت در آمار بورس کالا یعنی چند تومان؟
یک همت یعنی هزار میلیارد تومان، یعنی یک تریلیون تومان. وقتی خبر میگوید ارزش معاملات هفته ۱۵۰ همت بوده، یعنی ۱۵۰ هزار میلیارد تومان. همیشه واحد گزارش را هم بررسی کنید.
بیشترین ارزش معاملات بورس کالا مربوط به کدام کالاهاست؟
معمولا فلزات و محصولات معدنی، پتروشیمی و فرآوردههای نفتی بیشترین ارزش را دارند. در هر هفته ممکن است کالای مشخصی مثل مس یا سیمان صدرنشین شود. ترتیب را از گزارش همان هفته بخوانید.
آیا آمار معاملات نشان میدهد قیمت کالا بالا میرود؟
نه. آمار فقط میگوید در گذشته چه شده است. ارزش بالای معامله یعنی پول زیادی چرخیده، نه اینکه قیمت بالا میرود. برای پیشبینی باید عوامل دیگری مثل قیمت جهانی و ارز را هم دید.
آمار بازار فیزیکی با گواهی سپرده یکی است؟
نه. بازار فیزیکی خودِ کالا را معامله میکند و تحویل واقعی دارد. گواهی سپرده یک ورقهی مالی است که پشتوانهاش کالاست و آمار جدا دارد. در جمع عدد «فیزیکی» نمیآید.
جمعبندی
پس آمار معاملات فیزیکی بورس کالا را اینطور بخوانید: اول واحد و بازه را ببینید، بعد حجم و ارزش را جدا نگاه کنید، بعد عرضه و تقاضا و معامله را کنار هم بگذارید و آخر فاصلهی قیمت پایه تا قیمت نهایی را بسنجید. چند هفته را با هم مقایسه کنید، نه یک روز را. و عددِ مهم را همیشه از سایت رسمی بردارید.
گام بعدی شما این است: یک بار صفحهی آمار را باز کنید و فقط یک کالای آشنا را، مثلا سیمان یا مس، سه هفته دنبال کنید. با همین تمرینِ ساده، خواندنِ جدولهای بزرگ برایتان راحت میشود. برای تصویر بزرگتر هم کامودیتی چیست و بورس انرژی چیست کمک میکند.
