بزرگ‌ترین اقتصادهای جهان در ۲۰۲۶: رتبهبندی بر اساس GDP و جایگاه ایران
فهرست مطالب۱۴ بخش
- اندازهٔ اقتصاد را با چه می‌سنجند؟
- تفاوت GDP اسمی و GDP بر پایهٔ برابری قدرت خرید
- فهرستِ بزرگ‌ترین اقتصادهای جهان در ۲۰۲۶ (GDP اسمی)
- بزرگ‌ترین اقتصاد جهان کدام کشور است؟
- چرا اقتصادِ آمریکا این‌قدر بزرگ است؟
- اقتصاد چین: کارخانهٔ دنیا، با ترمزی که کمی کشیده شده
- رتبهبندی بر پایهٔ برابری قدرت خرید: فهرستی دیگر
- درآمد سرانه: اقتصادِ بزرگ یعنی مردمِ ثروتمند؟
- چرا رتبه‌ها جابهجا می‌شوند؟ نقشِ نرخ ارز
- گروه ۷ و بریکس: دو باشگاهِ اقتصادهای بزرگ
- رتبه اقتصادی ایران در جهان چند است؟
- چرا هر منبع عددِ متفاوتی برای ایران می‌دهد؟
- چرا ایران با این همه منابع رتبهٔ بالاتری ندارد؟
- آیندهٔ رتبهبندی: چه کسی بالا می‌رود؟
- این رتبهبندی برای سرمایه‌گذارِ ایرانی چه اهمیتی دارد؟
- سه اشتباهِ رایج دربارهٔ رتبهبندی اقتصادها
- سوالات متداول
- جمع‌بندی
بزرگ‌ترین اقتصادهای جهان در سالِ ۲۰۲۶ به ترتیب آمریکا، چین، آلمان، ژاپن، بریتانیا و هند هستند. آمریکا با حدودِ ۳۲ تریلیون دلار تولید ناخالص داخلی اول است و چین با حدودِ ۲۱ تریلیون دوم. این رتبهبندی بر پایهٔ پیشبینیِ صندوق بینالمللی پول است. اگر با خطکشِ «قدرتِ خرید» بسنجیم، چین اول میشود و هند سوم.
شاید بپرسید این عددها به زندگیِ ما چه ربطی دارد. ربطش این است که قیمتِ دلار، طلا و نفت، و حتی حالِ بورسِ تهران، تا حدی به حالِ همین چند اقتصادِ بزرگ بسته است. بیایید با هم ببینیم این فهرست چطور ساخته میشود، چرا دو فهرستِ متفاوت از آن می‌بینید و ایران کجای آن ایستاده است.
اندازهٔ اقتصاد را با چه می‌سنجند؟
اندازهٔ اقتصادِ هر کشور را با تولید ناخالص داخلی (GDP) می‌سنجند. یعنی ارزشِ همهٔ کالا و خدمتی که در یک سال، درونِ مرزهای آن کشور، تولید شده است. هر نانی که پخته میشود، هر خودرویی که از کارخانه بیرون می‌آید و هر ویزیتِ دکتر در این عدد جمع میشود.
یک تشبیهِ ساده: فرض کنید می‌خواهیم بدانیم کدام خانواده در محل «بزرگ‌ترین درآمد» را دارد. درآمدِ همهٔ اعضای هر خانه را روی هم می‌گذاریم و مقایسه می‌کنیم. GDP همین کار را برای کشورها میکند. اگر با خودِ این مفهوم آشنا نیستید، اول مقالهٔ تولید ناخالص داخلی (GDP) و ملی (GNP) به زبان ساده را بخوانید.
یک مشکل هست. هر کشور تولیدش را با پولِ خودش حساب میکند: آمریکا با دلار، ژاپن با ین، ایران با ریال. برای مقایسه، همه را باید به یک پول برگرداند. اینجاست که دو خطکش پیدا میشود و دو فهرستِ متفاوت.
تفاوت GDP اسمی و GDP بر پایهٔ برابری قدرت خرید
GDP اسمی یعنی تولیدِ هر کشور را با نرخِ ارزِ بازار به دلار تبدیل کنیم. این خطکش نشان می‌دهد هر کشور در بازارِ جهانی چقدر «زورِ خرید» دارد؛ مثلاً چقدر هواپیما، دارو یا نفت می‌تواند از بیرون بخرد.
GDP بر پایهٔ برابری قدرت خرید (PPP) یعنی بپرسیم با درآمدِ هر کشور، در خودِ همان کشور، چقدر جنس میشود خرید. یک بشقاب غذا یا یک بار اصلاحِ سر در هند خیلی ارزان‌تر از آمریکاست. پس اگر همان تولیدِ هند را با قیمت‌های داخلیِ خودش بسنجیم، اقتصادِ هند خیلی بزرگتر دیده میشود.
بیایید با یک مثالِ گرد حساب کنیم. فرض کنید با ۱۰ دلار در آمریکا فقط یک ساندویچ بشود خرید. همان ۱۰ دلار اگر به پولِ هند تبدیل شود، شاید سه وعده غذای ساده بخرد. خطکشِ اسمی می‌گوید «هر دو ۱۰ دلار است». خطکشِ قدرتِ خرید می‌گوید «در هند این پول سه برابر کار میکند». (این عددها فقط مثال‌اند.)
| ویژگی | GDP اسمی | GDP بر پایهٔ قدرت خرید (PPP) |
|---|---|---|
| تبدیل به دلار با | نرخِ ارزِ بازار | نرخی که قیمتِ یک سبدِ کالا را در دو کشور برابر کند |
| به چه کاری می‌آید | وزنِ کشور در تجارت و بازارهای مالیِ جهان | مقایسهٔ تولیدِ واقعی و سطحِ زندگی |
| با تغییرِ نرخِ ارز | تند بالا و پایین می‌رود | آرام‌تر و پایدارتر است |
| اقتصادِ اولِ جهان در ۲۰۲۶ | آمریکا | چین |
پس هیچ‌کدام «غلط» نیستند؛ هر کدام به پرسشِ دیگری جواب می‌دهند. وقتی خبری می‌گوید «چین بزرگ‌ترین اقتصادِ دنیاست» و خبرِ دیگری می‌گوید «آمریکا»، احتمالاً هر دو راست می‌گویند و فقط خط‌کششان فرق دارد.
فهرستِ بزرگ‌ترین اقتصادهای جهان در ۲۰۲۶ (GDP اسمی)
جدولِ زیر ده اقتصادِ بزرگِ دنیا را با خطکشِ اسمی نشان می‌دهد. عددها پیشبینیِ صندوق بینالمللی پول برای کلِ سالِ ۲۰۲۶ هستند، از گزارشِ «چشمانداز اقتصاد جهان» در آوریلِ ۲۰۲۶. سهمِ هر کشور را من خودم از تقسیم بر کلِ اقتصادِ جهان (حدودِ ۱۲۶ تریلیون دلار) حساب و گرد کرده‌ام.
| رتبه | کشور | GDP (تریلیون دلار) | سهم از اقتصادِ جهان |
|---|---|---|---|
| ۱ | آمریکا | ۳۲٫۴ | حدودِ ۲۶٪ |
| ۲ | چین | ۲۰٫۹ | حدودِ ۱۶٫۵٪ |
| ۳ | آلمان | ۵٫۵ | حدودِ ۴٫۳٪ |
| ۴ | ژاپن | ۴٫۴ | حدودِ ۳٫۵٪ |
| ۵ | بریتانیا | ۴٫۳ | حدودِ ۳٫۴٪ |
| ۶ | هند | ۴٫۲ | حدودِ ۳٫۳٪ |
| ۷ | فرانسه | ۳٫۶ | حدودِ ۲٫۸٪ |
| ۸ | ایتالیا | ۲٫۷ | حدودِ ۲٫۲٪ |
| ۹ | روسیه | ۲٫۷ | حدودِ ۲٫۱٪ |
| ۱۰ | برزیل | ۲٫۶ | حدودِ ۲٫۱٪ |
یک نکته در این جدول چشم را می‌گیرد: آمریکا و چین با هم نزدیک به ۴۲٪ اقتصادِ جهان را می‌سازند. ده کشورِ اول روی هم حدودِ دو سومِ آن را. یعنی از حدودِ ۲۰۰ کشورِ دنیا، فقط ده کشور دو سومِ کیکِ اقتصاد را دارند.
بعد از این ده کشور، کانادا، استرالیا، مکزیک، اسپانیا و کرهٔ جنوبی میآیند، هر کدام حدودِ ۲ تریلیون دلار. ترکیه حدودِ شانزدهم است و عربستان حدودِ نوزدهم.
یک یادآوریِ صادقانه: صندوق بینالمللی پول گزارشِ تازهٔ اکتبرِ ۲۰۲۶ را ۲۱ مهر ۱۴۰۵ منتشر کرد. سه رتبهٔ چهارم تا ششم (ژاپن، بریتانیا و هند) آن‌قدر به هم نزدیکاند که با هر بهروزرسانی ممکن است جابهجا شوند. پس اگر جای دیگری ترتیبِ کمی متفاوتی دیدید، تعجب نکنید؛ سه کشورِ اول اما سال‌هاست ثابت‌اند. عددهای تازه را همیشه می‌توانید در نقشهٔ دادهٔ صندوق بینالمللی پول ببینید.
بزرگ‌ترین اقتصاد جهان کدام کشور است؟
با خطکشِ اسمی، جواب آمریکاست؛ بیش از یک‌چهارمِ اقتصادِ جهان. این جایگاه را از حدودِ دهه‌های پایانیِ قرنِ نوزدهم تا امروز نگه داشته است. با خطکشِ قدرتِ خرید، چین از میانهٔ دههٔ ۲۰۱۰ به بعد اول است.
چرا اقتصادِ آمریکا این‌قدر بزرگ است؟
جمعیتِ آمریکا حدودِ ۳۴۰ میلیون نفر است، یعنی یک‌چهارمِ چین. ولی تولیدِ هر نفر در آمریکا خیلی بالاست. چند دلیلِ اصلی:
- بهره‌وری بالا: یعنی هر ساعت کار، کالا و خدمتِ بیشتری می‌سازد. شرکت‌های بزرگِ فناوری، دارو و خدماتِ مالی بخشِ بزرگی از این تولیدند.
- دلار: پولِ اصلیِ تجارت و ذخیرهٔ بانک‌های مرکزیِ دنیاست. این به آمریکا امکان می‌دهد ارزان‌تر قرض بگیرد.
- بازارِ سرمایهٔ عمیق: بورس‌های نیویورک بزرگ‌ترین بورس‌های دنیایند. اگر می‌خواهید بیشتر بدانید، مقالهٔ وال استریت و بورس نیویورک را ببینید.
- مصرفِ داخلیِ بزرگ: حدودِ دو سومِ اقتصادِ آمریکا خریدِ خودِ مردمش است، نه صادرات.
اقتصاد چین: کارخانهٔ دنیا، با ترمزی که کمی کشیده شده
اقتصاد چین در چهل سالِ گذشته داستانی بی‌مانند دارد. چین سالِ ۲۰۱۰ از ژاپن گذشت و دومین اقتصادِ اسمیِ جهان شد. امروز بزرگ‌ترین صادرکننده و بزرگ‌ترین تولیدکنندهٔ صنعتیِ دنیاست.
ولی سرعتِ رشدش دیگر مثلِ گذشته نیست. چین سال‌ها رشدِ نزدیک به ۱۰٪ داشت. صندوق بینالمللی پول در گزارشِ اکتبرِ ۲۰۲۶ رشدِ چین را برای امسال حدودِ ۴٫۵٪ پیش‌بینی کرده است. بحرانِ بازارِ مسکن، پیرشدنِ جمعیت و تنشِ تجاری با آمریکا از دلیل‌های این کندی‌اند.
برای ما ایرانی‌ها چین فقط یک عدد در جدول نیست. بزرگ‌ترین خریدارِ نفت و شریکِ تجاریِ اولِ ایران است. هر بار که خبرِ کندیِ اقتصادِ چین می‌آید، قیمتِ نفت و فلزها، و در نتیجه سهم‌های فلزیِ بورسِ تهران، معمولاً واکنش نشان می‌دهند.
پس اگر خواستید فقط یک اقتصادِ خارجی را دنبال کنید، برای سهام‌دارِ ایرانی چین شاید از آمریکا هم مهم‌تر باشد.
رتبهبندی بر پایهٔ برابری قدرت خرید: فهرستی دیگر
حالا همین کشورها را با خطکشِ قدرتِ خرید بچینیم. اینجا فهرست حسابی به هم می‌ریزد.
| رتبه | کشور | GDP بر پایهٔ PPP (تریلیون دلارِ بینالمللی) |
|---|---|---|
| ۱ | چین | ۴۴٫۳ |
| ۲ | آمریکا | ۳۲٫۴ |
| ۳ | هند | ۱۸٫۹ |
| ۴ | روسیه | ۷٫۵ |
| ۵ | ژاپن | ۷٫۳ |
| ۶ | آلمان | ۶٫۴ |
| ۷ | اندونزی | ۵٫۴ |
| ۸ | برزیل | ۵٫۲ |
| ۹ | فرانسه | ۴٫۷ |
| ۱۰ | بریتانیا | ۴٫۷ |
ببینید چه شد. چین از آمریکا جلو زد. هند از ششم به سوم رسید. روسیه و اندونزی بالا آمدند و بریتانیا و فرانسه پایین رفتند. دلیلش همان است که گفتیم: در کشورهایی که زندگی ارزان‌تر است، هر دلار جنسِ بیشتری می‌خرد.
عددِ آمریکا در هر دو جدول یکی است، چون «دلارِ بینالمللی» را طوری تعریف کرده‌اند که در آمریکا با دلارِ معمولی برابر باشد. پس آمریکا مبنای مقایسه است و بقیه نسبت به آن سنجیده می‌شوند.
درآمد سرانه: اقتصادِ بزرگ یعنی مردمِ ثروتمند؟
نه لزوماً. GDP کلِ کشور اندازهٔ اقتصاد را نشان می‌دهد، نه رفاهِ مردم را. برای همین درآمد سرانه (GDP سرانه) را حساب می‌کنند: تولید ناخالص داخلی تقسیم بر جمعیت. مثلِ این است که کیکِ اقتصاد را مساوی بین همه تقسیم کنیم و ببینیم به هر نفر چقدر می‌رسد.
من برای چند کشور همین تقسیمِ ساده را انجام داده‌ام. عددها گرد و تقریبی‌اند، چون جمعیت را هم گرد گرفته‌ام:
| کشور | رتبهٔ اندازهٔ اقتصاد | جمعیتِ تقریبی | درآمدِ سرانهٔ تقریبی در سال |
|---|---|---|---|
| آمریکا | ۱ | ۳۴۰ میلیون | حدودِ ۹۵ هزار دلار |
| آلمان | ۳ | ۸۴ میلیون | حدودِ ۶۵ هزار دلار |
| ژاپن | ۴ | ۱۲۴ میلیون | حدودِ ۳۵ هزار دلار |
| چین | ۲ | ۱٫۴ میلیارد | حدودِ ۱۵ هزار دلار |
| هند | ۶ | ۱٫۴۶ میلیارد | کمتر از ۳ هزار دلار |
نتیجه روشن است. هند ششمین اقتصادِ دنیاست، ولی سهمِ هر هندی از تولید به‌طورِ متوسط حدودِ یک سی‌ام سهمِ هر آمریکایی است. چین دومین اقتصاد است، ولی درآمدِ سرانه‌اش هنوز کمتر از یک ششمِ آمریکاست. کشورهای کوچکی مثلِ لوکزامبورگ و سوئیس در این جدول خیلی بالاترند، با اینکه اقتصادِ کلشان کوچک است.
پس وقتی می‌شنوید «فلان کشور اقتصادِ بزرگی دارد»، بپرسید: بزرگ با کدام خطکش؟ و به هر نفر چقدر می‌رسد؟
چرا رتبه‌ها جابهجا می‌شوند؟ نقشِ نرخ ارز
شاید فکر کنید رتبهٔ کشورها فقط با رشدِ تولید عوض میشود. ولی در فهرستِ اسمی، نرخِ ارز گاهی از رشد هم مهم‌تر است. دو نمونهٔ واقعی:
- ژاپن و آلمان: ین ژاپن در سال‌های اخیر در برابرِ دلار خیلی ضعیف شد. کارخانه‌های ژاپن همان‌قدر تولید می‌کردند، ولی وقتی تولیدشان را به دلار تبدیل کردند، عدد کوچک‌تر شد. نتیجه این شد که آلمان سالِ ۲۰۲۳ از ژاپن گذشت و سوم شد.
- هند: در پیشبینیِ اکتبرِ ۲۰۲۵ قرار بود هند در ۲۰۲۶ چهارم شود. ولی در گزارشِ آوریلِ ۲۰۲۶ ششم شد. دلیلش کندیِ اقتصادِ هند نبود؛ هند هنوز پرشتاب‌ترین اقتصادِ بزرگِ دنیاست. بازنگری در آمارهای رسمیِ هند و ضعیفشدنِ روپیه عددِ دلاریِ آن را پایین آورد.
این را ما ایرانی‌ها خوب می‌فهمیم. فرض کنید حقوقِ ماهانهٔ کسی ۲۰ میلیون تومان باشد و دلار ۵۰ هزار تومان. حقوقش ۴۰۰ دلار است. حالا دلار ۱۰۰ هزار تومان شود و حقوق همان بماند. ساعتِ کارش همان است، نانِ سفره‌اش همان است، ولی حقوقش به دلار نصف شد. (این عددها مثال‌اند.) اقتصادِ کشورها هم در فهرستِ اسمی دقیقاً همین‌طور کوچک و بزرگ می‌شوند. اگر می‌خواهید بدانید چرا نرخِ دلار این‌قدر عوض میشود، مقالهٔ عوامل نوسان قیمت دلار را بخوانید.
پس رتبهٔ اسمی را مثلِ عکسی ببینید که با نورِ نرخِ ارزِ همان روز گرفته شده، نه مثلِ ترازویی دقیق برای تولید.
گروه ۷ و بریکس: دو باشگاهِ اقتصادهای بزرگ
اقتصادهای بزرگ در چند «باشگاه» جمع شده‌اند. دو تای معروفش گروه ۷ و بریکس است.
گروه ۷ (G7) هفت کشورِ صنعتیِ ثروتمند است: آمریکا، ژاپن، آلمان، بریتانیا، فرانسه، ایتالیا و کانادا. با جمعِ عددهای همان جدولِ صندوق، این هفت کشور با هم حدودِ ۵۵ تریلیون دلار، یعنی نزدیک به ۴۴٪ اقتصادِ اسمیِ جهان را دارند.
بریکس (BRICS) با برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقای جنوبی شروع شد و امروز ایران هم عضوِ کاملِ آن است. اعضای کاملِ بریکس با خطکشِ اسمی حدودِ یک‌چهارمِ اقتصادِ جهان‌اند. ولی با خطکشِ قدرتِ خرید، از گروه ۷ بزرگ‌ترند. جزئیاتش را در مقالهٔ بریکس چیست و چه اثری بر دلار و اقتصاد ایران دارد نوشته‌ام.
| ویژگی | گروه ۷ | بریکس (اعضای کامل) |
|---|---|---|
| سهم از اقتصادِ اسمیِ جهان | حدودِ ۴۴٪ | حدودِ یک‌چهارم |
| با خطکشِ قدرتِ خرید | کمتر از بریکس | بیشتر از گروه ۷ |
| سهم از جمعیتِ جهان | حدودِ یک‌دهم | نزدیک به نیمی از مردمِ دنیا |
| درآمدِ سرانه | بالا | بیشتر متوسط و پایین |
این جدول یک تصویرِ مهم می‌دهد: ثروت هنوز بیشتر در غرب است، ولی جمعیت و رشد بیشتر در شرق و جنوب. برای همین است که وزنِ اقتصادی آرام‌آرام به سمتِ آسیا می‌رود.
رتبه اقتصادی ایران در جهان چند است؟
جوابِ کوتاه: با خطکشِ اسمی، ایران در ۲۰۲۶ جایی حدودِ رتبهٔ ۵۰ تا ۵۵ دنیاست و تولید ناخالص داخلی‌اش حدودِ ۳۰۰ میلیارد دلار برآورد میشود. با خطکشِ قدرتِ خرید، ایران حدودِ ۱٫۸ تریلیون دلار و حدودِ رتبهٔ ۲۷ است. این عددها بر پایهٔ پیش‌بینی‌های صندوق بینالمللی پول در سالِ ۲۰۲۶ است.
چرا این‌قدر فاصله؟ چون تفاوتِ قیمت‌ها در ایران با دنیا خیلی زیاد است. خیلی از کالاها و خدمات، از نان و بنزین تا اجارهٔ خانه در شهرهای کوچک، اگر به دلارِ بازار حساب شود، در ایران ارزان‌تر از بیشترِ کشورهاست. پس خطکشِ قدرتِ خرید ایران را خیلی بزرگتر نشان می‌دهد.
چرا هر منبع عددِ متفاوتی برای ایران می‌دهد؟
اگر جست‌وجو کنید، برای اقتصادِ ایران عددهایی از حدودِ ۳۰۰ تا نزدیک به ۴۰۰ میلیارد دلار می‌بینید. دلیلِ اصلی همان نرخِ ارز است. ایران چند نرخِ دلار دارد و هر منبع تولیدِ ریالیِ ایران را با نرخِ دیگری به دلار تبدیل میکند. با نرخِ پایین‌تر، اقتصاد بزرگتر دیده میشود؛ با نرخِ بازارِ آزاد، کوچک‌تر. ماجرای چندنرخی بودنِ ارز را در مقالهٔ بی‌ارزش‌ترین پول‌های دنیا و جایگاه ریال توضیح داده‌ام.
درآمدِ سرانهٔ اسمیِ ایران هم در برآوردهای ۲۰۲۶ حدودِ ۳ هزار و ۴۰۰ دلار در سال است؛ یعنی حدودِ ۲۸۰ دلار در ماه برای هر نفر، اگر کیک را مساوی تقسیم کنیم. این عدد ایران را در میانهٔ پایینِ جدولِ دنیا می‌گذارد.
چرا ایران با این همه منابع رتبهٔ بالاتری ندارد؟
ایران از بزرگ‌ترین دارندگانِ ذخایرِ نفت و گازِ دنیاست، جمعیتی حدودِ ۹۰ میلیون نفر دارد و نیروی تحصیل‌کردهٔ زیادی. پس چرا در فهرستِ اسمی این‌قدر پایین است؟ چند دلیلِ اصلی:
- تحریم: فروشِ نفت و برگرداندنِ پولش سخت و پرهزینه است و سرمایه‌گذاریِ خارجی تقریباً نمی‌آید.
- تورمِ بالا و سقوطِ ریال: وقتی ریال ارزش از دست می‌دهد، اقتصادِ ایران به دلار کوچک‌تر دیده میشود. دربارهٔ این موضوع مقالهٔ تورم چیست به زبان ساده را بخوانید.
- رشدِ کم و ناپایدار: سال‌هایی با رشدِ خوب و سال‌هایی با رشدِ منفی پشتِ هم آمده‌اند. صندوق بینالمللی پول برای ۲۰۲۶ کوچک‌شدنِ اقتصادِ ایران را پیش‌بینی کرده است. معنای این عدد را در مقالهٔ رشد اقتصادی چیست و آمارش در ایران توضیح داده‌ام.
- وابستگی به نفت و سهمِ بزرگِ دولت: بخشِ بزرگی از اقتصاد دستِ دولت و نهادهای وابسته است و بهره‌وری پایین مانده است.
پس رتبهٔ پایینِ اسمیِ ایران بیشتر از «کم‌بودنِ منابع» نیست؛ بیشتر از نرخِ ارز، تورم و محدودیت‌های بیرونی است. این را مقایسه با ترکیه نشان می‌دهد: ترکیه جمعیتی نزدیک به ایران دارد و منابعِ نفتیِ خیلی کمتری، ولی اقتصادِ اسمی‌اش چند برابرِ ایران است.
آیندهٔ رتبهبندی: چه کسی بالا می‌رود؟
پیش‌بینی‌های چندساله را باید با احتیاط خواند؛ جنگ، بحرانِ انرژی یا یک رکودِ بزرگ می‌تواند همه را به هم بریزد. با این حال چند روند تقریباً روشن است:
- هند بالا می‌رود. صندوق بینالمللی پول در اکتبرِ ۲۰۲۶ رشدِ هند را برای ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ حدودِ ۷٪ پیش‌بینی کرده است. طبقِ پیشبینیِ آوریل، هند حدودِ ۲۰۲۷ دوباره از بریتانیا و ژاپن جلو می‌زند.
- فاصلهٔ چین و آمریکا با خطکشِ اسمی کند کم میشود. چند سال پیش خیلی‌ها می‌گفتند چین تا پایانِ این دهه از آمریکا جلو می‌زند. با کندشدنِ رشدِ چین، این پیش‌بینی‌ها عقب رفته‌اند.
- اندونزی و برزیل با جمعیتِ زیاد و رشدِ متوسط، احتمالاً در دههٔ آینده به جمعِ ده‌تای اول نزدیک‌تر می‌شوند.
- اروپا و ژاپن با جمعیتِ پیر و رشدِ کم، سهمشان آرام‌آرام کم میشود.
کلِ اقتصادِ جهان هم طبقِ گزارشِ اکتبرِ ۲۰۲۶ صندوق، امسال حدودِ ۳٫۱٪ و سالِ بعد حدودِ ۳٫۴٪ رشد میکند. یعنی کیکِ اقتصادِ دنیا هر سال کمی بزرگتر میشود؛ پرسش این است که سهمِ هر کشور از آن چقدر است.
این رتبهبندی برای سرمایه‌گذارِ ایرانی چه اهمیتی دارد؟
شاید بگویید: «من در بورسِ تهران سهم دارم یا سکه خریده‌ام؛ اقتصادِ آلمان به من چه؟» حق دارید بپرسید. ولی زنجیره‌ای هست که از این اقتصادها به جیبِ ما می‌رسد:
- اقتصادِ آمریکا و دلار: آمار و نرخِ بهرهٔ آمریکا قیمتِ جهانیِ طلا را جابهجا میکند. انسِ جهانی هم یکی از دو پایهٔ قیمت طلا در ایران است؛ پایهٔ دیگر دلار.
- اقتصادِ چین و کالاها: چین بزرگ‌ترین خریدارِ نفت، فولاد، مس و پتروشیمی است. وقتی رشدِ چین تند میشود، قیمتِ این کالاها معمولاً بالا می‌رود و سودِ شرکت‌های فلزی و پتروشیمیِ بورسِ تهران بیشتر میشود.
- رکودِ جهانی: اگر اقتصادهای بزرگ با هم کند شوند، تقاضای نفت و کالا کم میشود. نشانه‌هایش را در مقالهٔ رکود اقتصادی و اثرش بر بازارها نوشته‌ام.
پس لازم نیست کارشناسِ اقتصادِ بین‌الملل باشید. همین که بدانید آمریکا و چین دو موتورِ اصلیِ اقتصادِ دنیایند و خبرِ رشد یا کندیِ آن‌ها به دلار، طلا و سهم‌های کالایی می‌رسد، کافی است تا تیترها را بهتر بخوانید. برای شناختِ بقیهٔ عددهایی که در خبرها می‌آید، مقالهٔ اقتصاد کلان و شاخص‌هایش شروعِ خوبی است.
سه اشتباهِ رایج دربارهٔ رتبهبندی اقتصادها
- قاطی‌کردنِ دو خطکش: یکی می‌گوید «هند سومین اقتصادِ دنیاست» و دیگری «ششم». هر دو ممکن است درست بگویند؛ اولی از قدرتِ خرید حرف می‌زند و دومی از اسمی. همیشه بپرسید کدام.
- یکی دانستنِ اقتصادِ بزرگ و مردمِ مرفه: چین و هند اقتصادِ بزرگی دارند، ولی درآمدِ سرانه‌شان خیلی کمتر از کشورهای کوچکی مثلِ سوئیس است.
- جدی گرفتنِ جابه‌جاییِ یک‌ساله: بالا و پایین‌رفتنِ یک رتبه در فهرستِ اسمی اغلب از نرخِ ارز یا بازنگریِ آمار است، نه از بهتر یا بدترشدنِ واقعیِ اقتصاد.
سوالات متداول
بزرگ‌ترین اقتصاد جهان کدام کشور است؟
با تولید ناخالص داخلیِ اسمی، آمریکا با حدودِ ۳۲ تریلیون دلار در ۲۰۲۶ بزرگ‌ترین اقتصادِ جهان است و بیش از یک‌چهارمِ اقتصادِ دنیا را می‌سازد. با خطکشِ برابریِ قدرتِ خرید، چین با حدودِ ۴۴ تریلیون دلار اول است.
رتبه اقتصاد ایران در جهان چند است؟
طبقِ برآوردهای صندوق بینالمللی پول برای ۲۰۲۶، ایران با تولید ناخالص داخلیِ اسمیِ حدودِ ۳۰۰ میلیارد دلار حدودِ رتبهٔ ۵۰ تا ۵۵ دنیاست. با خطکشِ برابریِ قدرتِ خرید حدودِ ۱٫۸ تریلیون دلار و رتبهٔ حدودِ ۲۷ را دارد.
تفاوت GDP اسمی و PPP چیست؟
GDP اسمی تولیدِ هر کشور را با نرخِ ارزِ بازار به دلار تبدیل میکند و وزنِ کشور در تجارتِ جهانی را نشان می‌دهد. PPP تفاوتِ قیمت‌ها را حساب میکند و می‌گوید درآمدِ هر کشور در خودِ آن کشور چقدر جنس می‌خرد؛ برای همین کشورهای ارزان بزرگتر دیده می‌شوند.
ده اقتصاد بزرگ دنیا کداماند؟
طبقِ پیشبینیِ آوریلِ ۲۰۲۶ صندوق بینالمللی پول، به GDP اسمی: آمریکا، چین، آلمان، ژاپن، بریتانیا، هند، فرانسه، ایتالیا، روسیه و برزیل. رتبههای چهارم تا ششم به هم نزدیکاند و ممکن است با هر بهروزرسانی جابهجا شوند.
آیا چین از آمریکا بزرگتر است؟
بستگی به خطکش دارد. با برابریِ قدرتِ خرید، چین از میانهٔ دههٔ ۲۰۱۰ بزرگتر از آمریکاست. با GDP اسمی، آمریکا هنوز حدودِ ۵۵٪ بزرگتر از چین است و با کندشدنِ رشدِ چین، پیشیگرفتنِ چین در این خطکش عقب افتاده است.
چرا هند در بعضی فهرستها چهارم و در بعضی ششم است؟
چون فهرستها از گزارشهای مختلفِ صندوق بینالمللی پول میآیند. در پیشبینیِ اکتبرِ ۲۰۲۵ هند چهارم بود، ولی در گزارشِ آوریلِ ۲۰۲۶ با بازنگریِ آمار و ضعیفشدنِ روپیه ششم شد. فاصلهٔ هند، بریتانیا و ژاپن خیلی کم است.
درآمد سرانه با اندازهٔ اقتصاد چه فرقی دارد؟
اندازهٔ اقتصاد کلِ تولیدِ یک کشور است. درآمدِ سرانه همان تولید تقسیم بر جمعیت است و نشان می‌دهد به‌طورِ متوسط به هر نفر چقدر می‌رسد. هند اقتصادِ بزرگی دارد، ولی درآمدِ سرانه‌اش کمتر از ۳ هزار دلار در سال است.
رتبهبندی اقتصادها را چه کسی منتشر میکند؟
رایجترین منبع گزارشِ «چشمانداز اقتصاد جهان» صندوق بینالمللی پول است که سالی دو بار، در فروردین و مهر، منتشر میشود. بانک جهانی هم آمارِ سالانهٔ تولید ناخالص داخلیِ کشورها را منتشر میکند و عددهایش کمی با صندوق فرق دارد.
جمع‌بندی
بزرگ‌ترین اقتصادهای جهان با خطکشِ اسمی آمریکا، چین و آلمان‌اند و با خطکشِ قدرتِ خرید چین، آمریکا و هند. هر دو فهرست درست‌اند و فقط به پرسشِ متفاوتی جواب می‌دهند. ایران با خطکشِ اسمی حدودِ پنجاهم و با خطکشِ قدرتِ خرید حدودِ بیست‌وهفتم است؛ فاصله‌ای که بیشترش را نرخِ ارز و تورم ساخته است.
پس دفعهٔ بعد که تیتری دربارهٔ «بزرگ‌ترین اقتصادِ دنیا» دیدید، سه چیز را بپرسید: با کدام خطکش؟ از کدام گزارش؟ و به هر نفر چقدر می‌رسد؟ با همین سه پرسش، بیشترِ تیترهای گمراه‌کننده را تشخیص می‌دهید.