نماد بورسی چیست؟ معنی حروف و اعداد نماد سهام (+ حرف ذ)

خیلی‌ها روزِ اولی که وارد بورس می‌شوند، با یک فهرست از کلمه‌های عجیب روبه‌رو می‌شوند: فملی، وبملت، خودروح، ضملی. نماد بورسی (نماد معاملاتی) یعنی اسمِ کوتاه و یکتای هر سهم یا ورقه در سامانهٔ معاملات. مثلاً «فملی» یعنی شرکت ملی صنایع مس ایران. حرفِ اولِ نماد معمولاً صنعت را نشان می‌دهد و بقیه‌اش خلاصهٔ نامِ شرکت است.

در این نوشته با هم می‌بینیم نماد چیست، حرف‌های اول و آخرش مثل «ح»، «ض»، «ط» و «ذ» چه معنایی دارند، عددهای ۲ و ۴ آخرِ نماد یعنی چه، و نمادِ یک شرکت را چطور بی‌اشتباه پیدا کنیم. در این سال‌ها زیاد دیده‌ام که اشتباهِ تازه‌واردها از همین‌جا شروع می‌شود؛ مثلاً کسی می‌خواهد سهم بخرد و حق تقدم می‌خرد.

نماد چیست؟ تعریف نماد بورسی به زبان ساده

در بورس و فرابورس هزاران ورقه خرید و فروش می‌شود: سهمِ شرکت‌ها، حق تقدم، صندوق‌ها، اوراقِ بدهی و اختیار معامله. اگر قرار بود همه را با نامِ کامل صدا بزنیم، کار کُند و پراشتباه می‌شد. فکرش را بکنید هر بار بنویسید «شرکت ملی صنایع مس ایران»!

برای همین هر ورقه یک اسمِ کوتاه دارد که فقط مالِ خودش است. به این اسم نماد معاملاتی یا نماد بورسی می‌گویند. مثلِ پلاکِ ماشین است: در کلِ کشور فقط یک ماشین آن پلاک را دارد، و با همان پلاک پیدایش می‌کنند.

نماد می‌تواند فقط حرف باشد، مثلِ «خودرو»، یا حرف و عدد، مثلِ نمادِ اسنادِ خزانه. وقتی نماد را در سامانهٔ کارگزاری یا سایت TSETMC جست‌وجو می‌کنید، به «تابلوی» همان ورقه می‌رسید. تابلو یعنی صفحه‌ای که قیمت، حجمِ معامله، صفِ خرید و فروش و اطلاعیه‌های آن ورقه را نشان می‌دهد.

یک نکته را از همین اول به خاطر بسپارید: نماد مالِ «ورقه» است، نه مالِ «شرکت». یک شرکت می‌تواند هم‌زمان چند نماد داشته باشد؛ یکی برای سهمِ اصلی، یکی برای حق تقدم، و چند تا برای اختیار معامله روی سهمش. پس هر نمادی که اسمِ شرکتِ شما را دارد، لزوماً همان سهمی نیست که می‌خواهید.

نمادهای بورسی چطور ساخته می‌شوند؟

بیشترِ نمادهای سهام دو تکه دارند. تکهٔ اول یک حرف است که صنعتِ شرکت را نشان می‌دهد. تکهٔ دوم خلاصهٔ نامِ شرکت است. در «فملی»، «ف» یعنی گروهِ فلزات اساسی و «ملی» خلاصهٔ «ملی صنایع مس ایران» است.

این حرفِ اول را مثلِ پیش‌شمارهٔ تلفن ببینید. وقتی شماره با ۰۲۱ شروع می‌شود، حدس می‌زنید مالِ تهران است. نماد هم وقتی با «و» شروع می‌شود، حدس می‌زنید بانک یا شرکتِ سرمایه‌گذاری است. ولی حدس، حدس است.

این قاعده یک عرف است، نه قانونِ خشک. اسمِ نماد را بورس یا فرابورس موقعِ پذیرشِ شرکت تعیین می‌کند. ملاک این است که کوتاه، یکتا و قابلِ تشخیص باشد. برای همین بعضی نمادهای قدیمی و معروف حرفِ صنعت ندارند.

استثناهای قاعدهٔ حرفِ اول

• ذوب (ذوب آهن اصفهان) در گروهِ فلزات اساسی است، ولی با «ف» شروع نمی‌شود. اگر از قاعده پیروی می‌کرد، باید «فذوب» می‌شد.
• سامان (بانک سامان) بانک است، ولی «و» ندارد.
• تبرک و بهپاک در گروهِ محصولات غذایی‌اند، ولی با «غ» شروع نمی‌شوند.
• خودرو خودش اسمِ کاملِ نماد است؛ «خ» اولش هم حرفِ صنعت است و هم بخشی از اسم.

پس از روی حرفِ اول فقط حدس بزنید. گروهِ صنعتِ واقعی را همیشه روی تابلوی نماد ببینید.

معنی حروف اول نماد بورسی؛ جدولِ گروه‌های صنعت

در جدولِ زیر رایج‌ترین حرف‌های اول و صنعتشان را آورده‌ام. این فهرست کامل نیست. همهٔ گروه‌ها را در مقالهٔ صنایع فعال در بورس ایران نوشته‌ام.

حرف اول نماد و گروه صنعتِ رایجِ آن (با استثنا)

حرف اول	گروه صنعت	نمونهٔ نماد
و	بانک‌ها، شرکت‌های سرمایه‌گذاری و لیزینگ‌ها	وبملت، ونوین، وغدیر
ف	فلزات اساسی	فولاد، فملی، فخوز
ک	استخراج کانه‌های فلزی، کاشی و کانی‌های غیرفلزی	کگل، کچاد، کسعدی
ش	محصولات شیمیایی و فرآورده‌های نفتی	شپنا، شبندر، شپدیس
خ	خودرو و قطعات	خودرو، خساپا، خگستر
د	دارویی	دجابر، دسبحان
س	سیمان، آهک و گچ	ستران، سفارس
غ	محصولات غذایی	غبشهر، غگل
ق	قند و شکر	قثابت، قلرست
ث	انبوه‌سازی و ساختمان	ثشرق، ثاخت
ح	حمل‌ونقل	حکشتی، حتاید
ب	ماشین‌آلات و دستگاه‌های برقی	بترانس
ز	زراعت و دامپروری	زبینا

یک حرف در این جدول دو نقش دارد و حواسمان باید به آن باشد: «ح». اگر اولِ نماد بیاید، یعنی گروهِ حمل‌ونقل، مثلِ «حکشتی». اگر آخرِ نماد بیاید، یعنی حق تقدم. پس «حکشتیح» حق تقدمِ سهمِ «حکشتی» است.

حرف ذ در ابتدای نماد بورسی یعنی چه؟

خیلی‌ها از من می‌پرسند: در پرتفویم نمادی مثلِ «ذوشهر» دیده‌ام، ولی در کارگزاری پیدایش نمی‌کنم. ماجرا چیست؟

جوابِ کوتاه: حرفِ «ذ» نشانهٔ هیچ صنعتی نیست. نمادهایی مثلِ «ذوشهر»، «ذدی» یا «ذوگردش» را معمولاً در سامانه‌های شرکت سپرده‌گذاری مرکزی می‌بینید، نه در تابلوی معاملات. سامانه‌هایی مثلِ درگاه یکپارچهٔ ذینفعان (دارا) پیش از اسمِ بعضی نمادهای فرابورسی یک «ذ» نشان می‌دهند.

این «ذ» جزوِ نمادِ معاملاتی نیست. نمادِ واقعی همان است که بی «ذ» نوشته می‌شود. یعنی «ذوشهر» همان «وشهر» (بانک شهر) است و «ذدی» همان «دی» (بانک دی). تنها نمادِ رایجی که واقعاً با «ذ» شروع می‌شود «ذوب» است، که آن هم استثنای گروهِ فلزات است.

اگر در پرتفوی خود نمادِ «ذ»دار دیدید چه کنید؟

1. «ذ» را بردارید و بقیه را در سامانهٔ معاملاتیِ کارگزاری جست‌وجو کنید.
2. نامِ کاملِ شرکت را روی تابلو با نامی که در دارا آمده مقایسه کنید تا مطمئن شوید همان سهم است.
3. تعدادِ سهم را در کارگزاری و دارا کنارِ هم بگذارید. اگر یکی نبود، احتمالاً کارگزارِ ناظرِ آن سهم کارگزاریِ دیگری است.
4. برای دیدنِ اسم و بازارِ همهٔ نمادها، لیست نمادهای بورسی و نام شرکت‌ها را ببینید.

پس اگر نمادی با «ذ» دیدید نگران نشوید؛ سهمتان سرِ جایش است و فقط در آن سامانه این‌طور نمایش داده شده.

حروف و اعداد قراردادی در نماد؛ از «ح» تا عدد ۴

تا اینجا حرفِ اولِ صنعت را دیدیم. ولی چند حرف و عددِ دیگر هم هست که معنایشان ثابت است و نوعِ ورقه یا نوعِ معامله را می‌گوید. اگر فقط یک بخش از این مقاله را با دقت بخوانید، همین بخش باشد؛ چون گران‌ترین اشتباه‌ها همین‌جا اتفاق می‌افتد.

معنی حروف و اعداد قراردادی در نمادهای معاملاتی

نشانه	جای آن در نماد	معنی	مثال
ح	آخر	حق تقدم خرید سهامِ همان شرکت	خودروح، حکشتیح
ض	اول	اختیار خرید روی یک سهم یا صندوق	ضملی + عددِ سری
ط	اول	اختیار فروش روی یک سهم یا صندوق	طملی + عددِ سری
ه	اول	اختیار فروش تبعی	ه + نامِ سهم + سال و ماهِ سررسید
۱	آخر	همان نمادِ اصلی؛ فقط در بعضی سایت‌ها و داده‌ها	فولاد۱
۲	آخر	تابلوی معاملات بلوکی همان سهم	فولاد۲
۴	آخر	تابلوی معاملات عمده همان سهم	فولاد۴
اخزا	اول	اسناد خزانهٔ اسلامی	اخزا + شمارهٔ سری
تسه	اول	حق تقدم استفاده از تسهیلات مسکن	تسه + سال و ماه

عددِ ۳ را هم گاهی آخرِ نمادها می‌بینید که برای تابلوی معاملاتِ جبرانی به کار رفته است. نمادهای ۲، ۳ و ۴ برای معامله‌های خاص و بزرگ‌اند. سفارشِ معمولیِ من و شما در آن‌ها ثبت نمی‌شود. پس از این جدول یک چیز را به خاطر بسپارید: قبل از خرید، اول و آخرِ نماد را نگاه کنید.

نماد حق تقدم (حرف «ح» در آخر نماد)

وقتی شرکتی از جیبِ سهامدارانش پول جمع می‌کند تا سرمایه‌اش را بیشتر کند، به هر سهامدار «حقِ» خریدِ سهمِ تازه می‌دهد. این حق مثلِ نوبتِ خریدِ یک واحد در پیش‌فروشِ آپارتمان است: هنوز خانه نیست، ولی حقِ خریدش مالِ شماست و می‌توانید بفروشیدش. این حق با نمادی جدا معامله می‌شود: همان نمادِ اصلی به‌اضافهٔ «ح».

بیایید با یک مثالِ گرد ببینیم چرا حق تقدم ارزان‌تر به نظر می‌رسد. فرض کنیم سهمِ «خودرو» ۲٬۰۰۰ تومان باشد. ارزشِ اسمیِ هر سهم ۱۰۰ تومان است (۱٬۰۰۰ ریال که به تومان تبدیل کرده‌ام). دارندهٔ حق تقدم برای تبدیلش به سهم باید همین ۱۰۰ تومان را هم بپردازد. پس قیمتِ «خودروح» معمولاً حدودِ ۱٬۹۰۰ تومان است، نه نصفِ قیمتِ سهم.

یعنی حق تقدم «حراج» نیست. فقط ۱۰۰ تومانِ باقی‌مانده را بعداً می‌پردازید. اگر این را ندانید، خیال می‌کنید سهم را ارزان خریده‌اید، در حالی که چیزِ دیگری خریده‌اید. جزئیاتِ کامل، از جمله اینکه اگر مهلتِ پرداخت را از دست بدهید چه می‌شود، در حق تقدم خرید سهام چیست؟ آمده است.

نماد اختیار معامله (ض، ط و ه)

نمادِ اختیار خرید با «ض» و نمادِ اختیار فروش با «ط» شروع می‌شود. بعد چند حرف از نمادِ سهمِ اصلی می‌آید و آخرش یک عدد که شمارهٔ قرارداد است. اختیار معامله سهم نیست؛ یک قرارداد است که تاریخِ انقضا دارد، مثلِ بلیتِ کنسرت که بعد از آن شب دیگر ارزشی ندارد.

قیمتِ اعمال (قیمتی که قرارداد بر اساسش بسته شده) و تاریخِ سررسید را باید روی تابلوی هر قرارداد بخوانید، نه از روی خودِ نماد. اوراقِ اختیار فروش تبعی را هم که ناشر برای حمایت از سهم منتشر می‌کند، با «ه» می‌شناسید؛ آخرِ نمادشان معمولاً سال و ماهِ سررسید می‌آید. برای فهمیدنِ سازوکارشان اختیار معامله چیست؟ را بخوانید.

نمادهای معاملات بلوکی و عمده (عدد ۲ و ۴)

بازارِ بزرگِ تهران را تصور کنید. یک طرف مغازه‌هایی هست که به شما و من یک بسته چای می‌فروشند. طرفِ دیگر عمده‌فروش‌هایی که کامیون‌کامیون جنس جابه‌جا می‌کنند. بورس هم همین‌طور است: بسته‌های خیلی بزرگِ سهم در تابلوی معمولی معامله نمی‌شوند.

معاملهٔ بلوکی با عددِ ۲ و معاملهٔ عمده با عددِ ۴ روی تابلوی جدا ثبت می‌شود. معاملهٔ عمده معمولاً با عوض شدنِ مدیریتِ شرکت همراه است. اگر این نمادها را در خبرها دیدید، یعنی سهمِ زیادی دست‌به‌دست شده است. توضیحِ بیشتر را در معاملات بلوکی چیست؟ نوشته‌ام.

نماد اوراق بدهی و صندوق‌ها

اوراقِ بدهی معمولاً یک پیشوندِ ثابت و یک عدد دارند که سری یا سررسید را نشان می‌دهد؛ مثلِ «اخزا» برای اسناد خزانه و «تسه» برای تسهیلات مسکن. بسیاری از صکوکِ شرکتی هم با «ص» شروع می‌شوند.

صندوق‌های قابل معامله (ETF) اما معمولاً اسمِ تجاریِ خودشان را دارند و از قاعدهٔ حرفِ صنعت پیروی نمی‌کنند. مثلاً «عیار» نمادِ یکی از صندوق‌های طلاست. پس از روی نمادِ یک صندوق نمی‌شود فهمید در چه چیزی سرمایه‌گذاری می‌کند؛ باید صفحهٔ خودش را دید.

کد ISIN چیست و چه فرقی با نماد و کد بورسی دارد؟

کدِ ISIN یک شناسهٔ بین‌المللیِ ۱۲ حرفی برای هر ورقه است. در ایران با IR شروع می‌شود. برای ورقه‌های مختلفِ یک شرکت هم فرق می‌کند. مثلاً کدِ سهمِ فولاد IRO1FOLD0001 است و حق تقدمش کدِ دیگری دارد. این کد را در صفحهٔ هر نماد در TSETMC، بخشِ «شناسه»، می‌بینید.

اگر نماد پلاکِ ماشین باشد، ISIN شمارهٔ شاسیِ آن است: رسمی‌تر و طولانی‌تر، و بیشتر به کارِ اداره‌ها می‌آید تا رانندهٔ معمولی. کد بورسی اما ربطی به ماشین ندارد؛ کارتِ ملیِ خودِ شماست. یعنی شناسهٔ شما به‌عنوانِ سرمایه‌گذار، نه شناسهٔ سهم.

خیلی از تازه‌واردها «نماد» و «کد بورسی» را یکی می‌گیرند. جدولِ زیر این چهار چیز را کنارِ هم می‌گذارد:

مقایسهٔ نماد، نام شرکت، کد ISIN و کد بورسی

مفهوم	مالِ چه کسی یا چه چیزی؟	نمونه	کجا به کار می‌رود؟
نماد معاملاتی	یک ورقهٔ بهادار	فولاد	جست‌وجو و ثبت سفارش در سامانهٔ معاملات
نام شرکت	ناشر	فولاد مبارکه اصفهان	اطلاعیه‌ها و صورت‌های مالی
کد ISIN	یک ورقهٔ بهادار، در سطح بین‌المللی	IRO1FOLD0001	سپرده‌گذاری، تسویه و داده‌های رسمی
کد بورسی	سرمایه‌گذار	سه حرف و چند رقم	ثبت مالکیت سهام به نام شما

پس برای خرید و فروش فقط نماد را لازم دارید؛ کد بورسی را یک بار می‌گیرید و کارگزاری خودش استفاده‌اش می‌کند. اگر هنوز کد بورسی ندارید، مراحلش را در دریافت کد بورسی ببینید.

نماد یک شرکت را چطور پیدا کنیم؟

فرض کنید اسمِ یک شرکت را در خبر شنیده‌اید و می‌خواهید سهمش را ببینید. سه راهِ مطمئن هست. توصیهٔ من این است که دست‌کم دو تا را کنارِ هم ببینید:

1. سایت TSETMC: در کادرِ جست‌وجو بخشی از نامِ شرکت یا نماد را بنویسید. فهرستی که باز می‌شود همهٔ نمادهای مرتبط را نشان می‌دهد، از جمله حق تقدم و اختیار معامله. روشِ کار را در آموزش TSETMC و تابلوی معاملات گفته‌ام.
2. سامانهٔ کدال: با جست‌وجوی نامِ شرکت در سایت کدال نماد و همهٔ اطلاعیه‌های رسمی‌اش را می‌بینید.
3. فهرست‌ها و تابلوهای بازار: لیست نمادهای بورسی اسم، گروه و بازارِ شرکت‌ها را کنارِ هم دارد. تابلوی کامل بازار هم وضعیتِ لحظه‌ایِ نمادها را نشان می‌دهد.

وقتی نماد را پیدا کردید، پیش از هر کاری روی تابلو این سه چیز را چک کنید:

• نامِ کاملِ شرکت، تا با شرکتِ هم‌اسم اشتباه نشود.
• بازاری که در آن معامله می‌شود: بورس، فرابورس یا بازار پایه.
• نوعِ ورقه: سهم است، حق تقدم است، یا اختیار معامله.

فرقِ این بازارها را در فرق بورس و فرابورس چیست؟ توضیح داده‌ام.

وضعیت نماد؛ چرا گاهی نمی‌شود سهمی را خرید؟

کنارِ هر نماد یک «وضعیت» نوشته شده است: مجاز، مجاز-محفوظ، متوقف، ممنوع-متوقف و چند حالتِ دیگر. نمادِ متوقف مثلِ مغازه‌ای است که کرکره‌اش پایین است. سفارشتان ثبت می‌شود، ولی تا مغازه باز نشود، معامله‌ای انجام نمی‌شود.

نماد معمولاً برای مجمع، اعلامِ یک خبرِ مهم یا نوسانِ غیرعادی بسته می‌شود. همهٔ حالت‌ها را در وضعیت نمادهای معاملاتی در بورس و فرابورس نوشته‌ام. پس اگر سفارشی دادید و انجام نشد، اول وضعیتِ نماد را نگاه کنید.

شش اشتباهِ رایج دربارهٔ نمادهای معاملاتی سهام

این‌ها اشتباه‌هایی است که بارها دیده‌ام. هیچ‌کدام از سرِ بی‌سوادی نیست؛ از سرِ عجله است.

• خریدِ حق تقدم به‌جای سهم: در جست‌وجو، «خودروح» زیرِ «خودرو» می‌آید و کمی ارزان‌تر به نظر می‌رسد. پیش از خرید، «ح» آخرِ نماد را ببینید.
• جست‌وجوی نمادِ «ذ»دار در کارگزاری: «ذوشهر» در سامانهٔ معاملات پیدا نمی‌شود؛ نمادِ واقعی «وشهر» است.
• اعتمادِ کامل به حرفِ اول: حرفِ اول فقط عرف است. برای فهمیدنِ صنعت، گروه را از روی تابلو بخوانید.
• اشتباه گرفتنِ اختیار معامله با سهم: نمادِ «ض» یا «ط» قرارداد است و تاریخِ انقضا دارد. اگر تا آن روز کاری نکنید، ممکن است همهٔ پولی که داده‌اید از بین برود.
• دنبال کردنِ قیمتِ تابلوهای ۲ و ۴: قیمتِ معاملهٔ بلوکی یا عمده ممکن است با تابلوی اصلی فرق کند. این قیمت ملاکِ ارزشِ سهمِ شما نیست.
• تکیه بر فهرست‌های قدیمی: نماد و بازارِ بعضی شرکت‌ها با ادغام، تغییرِ اسم یا رفتن از یک بازار به بازارِ دیگر عوض می‌شود. پیش از معامله همیشه تابلوی زنده را ببینید.

پس دفعهٔ بعد که خواستید سفارش بدهید، چند ثانیه صبر کنید و سه چیز را نگاه کنید: اولِ نماد، آخرِ نماد، و نامِ کاملِ شرکت.

نماد معاملاتی در بازارهای دیگر

نماد فقط مالِ بورسِ تهران نیست. در بازارِ سهامِ آمریکا به آن ticker می‌گویند و با حروفِ لاتین نوشته می‌شود؛ مثلاً AAPL برای اپل. در بازارِ رمزارزها هم BTC نمادِ بیت‌کوین است.

منطق همه‌جا یکی است: یک اسمِ کوتاه و یکتا که جست‌وجو و معامله را سریع می‌کند. فرقِ بورسِ ایران این است که نشانه‌هایی مثلِ «ح»، «ض» و «ط» به فارسی در خودِ نماد آمده‌اند. یعنی اگر بلد باشید، خودِ نماد خیلی چیزها را به شما می‌گوید.

سوالات متداول

جمع‌بندی

نماد بورسی شناسنامهٔ کوتاهِ هر ورقه در بازار است. حرفِ اول معمولاً صنعت را می‌گوید. «ح» در آخر یعنی حق تقدم. «ض» و «ط» اختیار معامله‌اند. عددهای ۲ و ۴ تابلوهای بلوکی و عمده‌اند. «ذ» هم فقط پیشوندی است که در سامانه‌های سپرده‌گذاری نمایش داده می‌شود.

پس توصیهٔ من ساده است: پیش از هر سفارش، چند ثانیه روی تابلو نامِ کاملِ شرکت و نوعِ ورقه را نگاه کنید. همین عادتِ کوچک جلوی بیشترِ اشتباه‌های گران را می‌گیرد. تصمیمِ خرید و فروش با خودتان است، ولی با چشمِ باز.