شرکت چیست؟ تعریف ساده، انواع، ثبت شرکت و شرکت در بورس
فهرست مطالب۱۳ بخش
- شرکت چیست؟ تعریف ساده با یک مثال
- شخصیت حقوقی یعنی چه؟
- شرکت مدنی و شرکت تجاری چه فرقی دارند؟
- چرا مردم شرکت میسازند؟
- شرکتها چند نوعند؟
- شرکت نفت، اپل و تسلا: سه نمونه از سه دنیا
- مراحل ثبت شرکت چیست؟
- «شرکت در بورس ایران» دو معنی دارد
- شرکت بورسی چه شرکتی است؟
- چطور در بورس شرکت کنیم؟
- سهامدار از شرکت چه حقی دارد؟
- پیش از اعتماد به یک شرکت، این چکلیست را بزنید
- چهار اشتباه رایج دربارهی شرکت
- سوالات متداول
- جمعبندی

شرکت یعنی چند نفر پول، کار یا تخصصشان را روی هم بگذارند تا یک کار مشترک را پیش ببرند و سود و زیانش را بینشان تقسیم کنند. اگر این شرکت در ادارهی ثبت شرکتها ثبت شود، از نظر قانون یک «آدم» جدا هم میشود: اسم دارد، حساب بانکی دارد، قرارداد میبندد و مالیات میدهد.
خیلیها این کلمه را هر روز میشنوند و میگویند: «شرکت نفت»، «شرکت اپل»، «شرکت فلانجا استخدام میکند». ولی کمتر کسی میداند پشت این یک کلمه چه چیزی هست و چرا قانون برایش اینقدر قاعده گذاشته. بیایید قدمبهقدم با هم نگاهش کنیم.
شرکت چیست؟ تعریف ساده با یک مثال
فرض کنید سه دوست هر کدام ۱۰۰ میلیون تومان جمع میکنند و یک کامیون میخرند تا میوه از باغ به بازار ببرند. یکی رانندگی میکند، یکی حسابوکتاب نگه میدارد و یکی مشتری پیدا میکند. سود ماه را سهتایی تقسیم میکنند. این سادهترین شکل یک شرکت است. (عددها فقط مثالاند.)
پس سه چیز لازم است: چند نفر، یک سرمایهی مشترک و هدفی که همه روی آن توافق دارند. قانون مدنی هم همین را از زاویهی مالکیت میگوید: شرکت یعنی چند مالک در یک مال مشترک سهیم باشند. این تعریف در مادهی ۵۷۱ قانون مدنی آمده است. قانون تجارت خودش شرکت را تعریف نکرده و فقط انواعش را شمرده است.
شخصیت حقوقی یعنی چه؟
شخصیت حقوقی یعنی قانون یک شرکت را مثل یک آدم مستقل میشناسد، جدا از کسانی که ساختهاندش. شرکت میتواند ملک بخرد، وام بگیرد، از کسی شکایت کند و کسی هم از او شکایت کند.
یک نتیجهی مهم دارد. اگر کامیون شرکت تصادف کند و بدهی بماند، طلبکار اول سراغ پول و دارایی خود شرکت میرود، نه خانه و ماشین شخصی شریکها. البته این حفاظت در همهی انواع شرکت یکاندازه نیست؛ در شرکت تضامنی مثلا شریکها در برابر بدهی تا پای جان مسوولند. تفاوت انواع شرکت را در راهنمای انواع شرکتهای تجاری با جدول آوردهام.
پس شخصیت حقوقی هم یک سپر است و هم یک مسوولیت: شرکت از صاحبانش جداست، ولی باید دفتر و حساب درست داشته باشد.
شرکت مدنی و شرکت تجاری چه فرقی دارند؟
اگر دو برادر فقط با یک قولنامهی ساده یک نانوایی راه بیندازند، قانون اسمش را «شرکت مدنی» میگذارد. اگر همین کار را در ادارهی ثبت شرکتها ثبت کنند، میشود «شرکت تجاری». فرقشان را در جدول ببینید.
| ویژگی | شرکت مدنی | شرکت تجاری |
|---|---|---|
| ثبت در ادارهی ثبت شرکتها | لازم نیست | لازم است |
| شخصیت حقوقی | ندارد | دارد |
| بدهیها پای چه کسی است؟ | مستقیم پای خود شریکها | اول پای شرکت؛ سهم شریک بسته به نوع شرکت فرق میکند |
| مثال | دو همسایه که با هم زمین میخرند | شرکت سهامی، با مسوولیت محدود |
پس اگر قصد دارید کار جدیتر یا بزرگتری راه بیندازید، ثبت شرکت تجاری بیشتر شما را از دردسر دور نگه میدارد.
چرا مردم شرکت میسازند؟
- جمعکردن سرمایه. کاری که یک نفر پولش را ندارد، ده نفر با هم میتوانند.
- تقسیم ریسک. زیان یک نفر نمیشود؛ بین همه پخش میشود.
- تخصصهای مکمل. یکی تولید بلد است، یکی فروش، یکی حسابداری.
- ادامهدادن بعد از آدمها. شریکی کنار برود یا فوت کند، شرکت (مخصوصا شرکت سهامی) سر جایش میماند.
- اعتبار. بانک، مشتری و مناقصهگزار به شرکت ثبتشده راحتتر اعتماد میکنند.
در مقابل، شرکت هزینه هم دارد: ثبت، دفتر و حسابداری، مالیات و گاهی اختلاف بین شریکها. هیچچیز مفت نیست.
شرکتها چند نوعند؟
به دو شکل میشود دستهشان کرد. یکی از نظر قانون: طبق قانون تجارت هفت نوع شرکت تجاری داریم که مهمترینشان سهامی، با مسوولیت محدود و تضامنی است. دیگری از نظر صاحب شرکت: شرکت خصوصی، شرکت دولتی و شرکت عمومی که سهامش دست مردم است.
تفاوت «سهامی خاص» و «سهامی عام» برای بورسبازها خیلی مهم است. توضیحش را در مقالهی سهامی خاص و سهامی عام نوشتهام. و اگر شرکتی چند شرکت دیگر را زیر چتر خودش داشته باشد، اسمش هلدینگ است: هلدینگ چیست؟
شرکت نفت، اپل و تسلا: سه نمونه از سه دنیا
این سه اسم را زیاد میشنوید. هر کدام یک نوع شرکت است.
| شرکت | نوع مالکیت | سهامش را میشود در بورس خرید؟ |
|---|---|---|
| شرکت ملی نفت ایران | دولتی؛ پس از ملیشدن صنعت نفت ساخته شد | خودِ این شرکت نه؛ شرکتهای وابسته به صنعت نفت و پتروشیمیها در بورس هستند |
| اپل | شرکت سهامی عام؛ سال ۱۹۷۶ ساخته شد و سهامش از ۱۹۸۰ در بورس آمریکا معامله میشود | بله، در بورس آمریکا |
| تسلا | شرکت سهامی عام؛ سال ۲۰۰۳ ساخته شد و از ۲۰۱۰ در بورس آمریکا است | بله، در بورس آمریکا |
نکته این است که «شرکت معروف» همیشه به معنی «شرکت بورسی» نیست. شرکتی ممکن است همهجا اسمش را بشنوید ولی سهامش را هیچجا نفروشند.
یک نکتهی دیگر: بسیاری از جستوجوهای «استخدام شرکت نفت» از سایتهای ناشناس سر در میآورد. استخدام واقعی را فقط از اطلاعیهی سایت رسمی همان شرکت پیگیری کنید و هیچوقت برای «ثبتنام استخدام» پول واریز نکنید.
مراحل ثبت شرکت چیست؟
اگر میخواهید خودتان یک شرکت تجاری بسازید، مراحل کلی این است. جزییات و هزینهها گاهی عوض میشود؛ پیش از شروع از سامانهی رسمی ثبت شرکتها که زیر نظر سازمان ثبت اسناد و املاک کشور است بپرسید.
- نوع شرکت را انتخاب کنید. چند نفرید؟ چقدر ریسک بدهی میپذیرید؟ آیا بعدا سرمایهگذار بیرونی میآورید؟
- نام پیشنهاد دهید. چند نام به ترتیب اولویت میدهید و ادارهی ثبت تکرارینبودنش را میسنجد.
- مدارک را آماده کنید. مشخصات هویتی شریکها و مدیران، اساسنامه یا شرکتنامه، آدرس و کد پستی محل شرکت.
- سرمایه را تعیین کنید. قانون برای هر نوع شرکت حداقلهایی دارد؛ ولی خیلی کمبودن سرمایه اعتبار شرکت را پایین میآورد.
- هزینهها را پرداخت کنید و درخواست را ارسال کنید. بعد از بررسی، شرکت ثبت و آگهی تاسیس منتشر میشود.
- شناسهی ملی و کارهای مالیاتی. بعد از ثبت، پروندهی مالیاتی و حساب بانکی شرکت را راه بیندازید.
پس ثبت شرکت یک مسیر مرحلهای است و بیدقتی در نوع شرکت، بعدا هزینه دارد. اگر مطمین نیستید، قبل از امضا با یک وکیل یا مشاور ثبت شرکت صحبت کنید.
«شرکت در بورس ایران» دو معنی دارد
وقتی مردم میگویند «شرکت در بورس»، گاهی منظورشان «شرکتی که در بورس است» و گاهی «من میخواهم در بورس شرکت کنم» است. هر دو را جواب میدهم.
شرکت بورسی چه شرکتی است؟
شرکت بورسی شرکتی است که بخشی از سهامش را به مردم فروخته و اسمش با یک نماد در بورس یا فرابورس معامله میشود. معمولا این شرکتها «سهامی عام» هستند. هر سهم یعنی یک تکهی کوچک از مالکیت آن شرکت. اگر نمیدانید سهم دقیقا چیست، مقالهی سهم چیست؟ را اول بخوانید.
شرکتهای بورسی موظفند صورتهای مالی و اطلاعیههایشان را در سامانهی کدال منتشر کنند. یعنی شما بیآنکه مدیرعامل را بشناسید، میتوانید ببینید شرکت چقدر فروخته و سود کرده است. کدال چیست و چطور از آن استفاده کنیم را جداگانه توضیح دادهام.
چطور در بورس شرکت کنیم؟
اگر میخواهید خودتان سهامدار شوید، مسیر ساده است:
- در سامانهی سجام ثبتنام و احراز هویت کنید: راهنمای سجام.
- یک کارگزاری معتبر انتخاب کنید و کد بورسی بگیرید: ثبتنام غیرحضوری در کارگزاری و وظایف کارگزار.
- مقدار کمی پول بگذارید و اول فقط یاد بگیرید.
- پیش از خرید هر سهم، ببینید شرکتش چه کار میکند و چطور پول درمیآورد.
تصمیم خرید و انتخاب سهم با خود شماست. من فقط روش بررسی را یاد میدهم، نه اینکه چه سهمی بخرید. برای نگاه کلیتر بورس چیست؟ را بخوانید و اگر سرمایهی کمی دارید، به خریدن اولین سهم سر بزنید.
سهامدار از شرکت چه حقی دارد؟
وقتی سهم یک شرکت را میخرید، قسمتی از آن را در اختیار دارید. این سه حق را هر سهامدار دارد:
- حق سود. اگر شرکت سود بسازد و مجمع تصمیم بگیرد، بخشی از آن به سهامداران میرسد.
- حق رای. در مجمع عمومی میتوانید دربارهی هیاتمدیره و تقسیم سود رای بدهید.
- حق اطلاع. میتوانید گزارشها و صورتهای مالی را ببینید.
جزییاتش را در حقوق سهامداران و مجمع عمومی چیست؟ آوردهام. به یاد داشته باشید که سهام شرکت به معنی سود تضمینشده نیست؛ اگر شرکت زیان بدهد، ارزش سهم هم پایین میآید.
پیش از اعتماد به یک شرکت، این چکلیست را بزنید
- شرکت واقعا ثبت شده و شناسهی ملی دارد؟
- اگر بورسی است، صورتهای مالیاش در کدال هست؟
- فروش و سودش در چند سال گذشته چه روندی داشته؟
- بدهیاش نسبت به داراییهایش زیاد نیست؟
- مدیران و سهامدارهای عمدهاش را میشناسید؟
- به شما سود ثابت و بیریسک قول نداده است؟ اگر قول داده، شک کنید.
برای خواندن گزارشها، تحلیل صورتهای مالی به زبان ساده نقطهی خوبی برای شروع است.
چهار اشتباه رایج دربارهی شرکت
- «شرکت معروف یعنی بورسی». نه؛ خیلی از شرکتهای بزرگ هیچوقت سهام عام نشدهاند.
- «شریک بینام و رسمی مشکلی ندارد». روز اختلاف، قولنامهی ساده مثل سند محکم عمل نمیکند.
- «شرکت ثبت کنم، بدهیهایم پاک میشود». اینطور نیست؛ بسته به نوع شرکت و ضمانتهایی که امضا میکنید، مسوولیت شخصی میتواند برگردد.
- «هر شرکت سودده سهام خوبی هم دارد». اگر قیمت سهم از ارزش شرکت بالاتر باشد، بازدهی بد میشود.
سوالات متداول
شرکت چیست؟
شرکت یعنی چند نفر سرمایه، کار یا تخصصشان را برای یک هدف مشترک جمع کنند و سود و زیان را تقسیم کنند. اگر شرکت در ادارهی ثبت شرکتها ثبت شود، شخصیت حقوقی جدا از شریکها پیدا میکند.
معنی شرکت چیست؟
در زبان روزمره، شرکت یعنی همکاری چند نفر برای یک کار. در حقوق، یا شراکت در مال مشترک است (شرکت مدنی) یا یک شخص حقوقی ثبتشده برای کار تجاری (شرکت تجاری).
شخصیت حقوقی یعنی چه؟
یعنی قانون شرکت را مثل یک آدم مستقل میشناسد. شرکت میتواند مال داشته باشد، قرارداد ببندد، بدهکار یا طلبکار شود و از نظر قانونی از شریکهایش جدا است.
فرق شرکت مدنی و تجاری چیست؟
شرکت مدنی ثبت لازم ندارد و شخصیت حقوقی ندارد، پس بدهیها مستقیم پای شریکهاست. شرکت تجاری را باید ثبت کرد و شخصیت حقوقی جدا دارد. نوع شرکت تعیین میکند مسوولیت شریکها چقدر است.
چگونه در بورس شرکت کنیم؟
اول در سامانهی سجام ثبتنام و احراز هویت کنید، بعد از یک کارگزاری معتبر کد بورسی بگیرید و حساب باز کنید. پیش از خرید هر سهم، گزارش شرکت را در کدال بخوانید و فقط با پولی که لازم ندارید شروع کنید.
شرکت بورسی چه شرکتی است؟
شرکتی که سهامش به مردم عرضه شده و با یک نماد در بورس یا فرابورس معامله میشود. این شرکتها معمولا سهامی عام هستند و موظفند صورتهای مالی و اطلاعیههایشان را در کدال منتشر کنند.
آیا هر شرکت ثبتشدهای در بورس است؟
نه. بیشتر شرکتهای ثبتشده خصوصی و کوچکاند و سهامشان در بورس معامله نمیشود. برای ورود به بورس شرکت باید سهامی عام باشد، شرایط پذیرش را داشته باشد و مجوز لازم را بگیرد.
برای ثبت شرکت چه مراحلی لازم است؟
نوع شرکت را انتخاب کنید، نام پیشنهاد دهید، مدارک و اساسنامه را آماده کنید، سرمایه را تعیین کنید، هزینهها را بپردازید و درخواست را ارسال کنید. بعد از تایید، آگهی تاسیس منتشر و شناسهی ملی شرکت فعال میشود.
جمعبندی
شرکت، سادهاش این است که چند نفر دست در دست هم میگذارند تا کاری را بکنند که تنها نمیتوانند. وقتی ثبت شود، یک شخص حقوقی جدا میشود که حق و مسوولیت دارد. هر نوع شرکت قاعدهی خودش را دارد و اگر شرکت بورسی باشد، گزارشهایش را همه میتوانند ببینند.
پس دفعهی بعد که اسم یک شرکت را شنیدید، سه چیز را بپرسید: چه نوع شرکتی است، صاحبش کیست و اگر بورسی است، گزارشهایش در کدال چه میگوید. این سه جواب نصف تصمیم شما را میسازد.
