کندل هارامی چیست؟ الگوی هارامی صعودی، نزولی و هارامی کراس با مثال عددی

کندل هارامی یک الگوی دوکندلی است. اول یک کندلِ بزرگ می‌آید و روز بعد یک کندلِ کوچک که بدنه‌اش کامل داخلِ بدنه‌ی کندلِ اول جا می‌شود. پیامش این است که طرفِ غالب نفس کم آورده است. هارامی یعنی «ترمز»، نه حتما «دور زدن»؛ برای همین همیشه تایید می‌خواهد.

خیلی‌ها این الگو را با اسمِ «کندل مادر و فرزند» می‌شناسند. اسمِ خوبی است، چون شکلش دقیقا همین است: بچه‌ای در آغوشِ مادر. در این نوشته یاد می‌گیریم هارامی را چطور تشخیص بدهیم، فرقِ هارامی صعودی و نزولی و هارامی کراس چیست، و با یک مثالِ عددی می‌بینیم کجا وارد شویم و کجا حد ضرر بگذاریم.

کندل هارامی چیست و اسمش از کجا آمده؟

«هارامی» در ژاپنیِ قدیم یعنی «باردار». کندل‌شناسی را برنج‌فروش‌های ژاپنی ساختند و اسم‌ها هم ژاپنی ماند. در این الگو، کندلِ اولِ بزرگ «مادر» است و کندلِ دومِ کوچک «فرزند». اگر تازه با کندل و اجزای آن آشنا شده‌اید، یادتان باشد که بدنه فاصله‌ی قیمتِ باز شدن تا بسته شدن است و سایه‌ها بالاترین و پایین‌ترین قیمت را نشان می‌دهند.

یک تشبیهِ ساده کمک می‌کند. ماشینی را در نظر بگیرید که با سرعت در سرازیری پایین می‌آید. ناگهان راننده پایش را روی ترمز می‌گذارد و ماشین آرام می‌شود. هنوز دور نزده و هنوز رو به پایین است، ولی آن سرعتِ قبلی دیگر نیست. هارامی همین ترمز است. اینکه ماشین بعدش برمی‌گردد یا دوباره گاز می‌دهد، از روزهای بعد معلوم می‌شود.

پس هارامی یک الگوی برگشت روند است، ولی از نوعِ آرام و محتاط. از کندل پوشا (اینگالف) ضعیف‌تر است و به‌تنهایی دلیلِ خرید یا فروش نیست.

الگوی هارامی چگونه تشخیص داده می‌شود؟

برای اینکه دو کندل را هارامی بدانیم، این چند شرط باید با هم جمع شوند:

1. یک روندِ روشن قبلش باشد. هارامی صعودی بعد از یک ریزش معنا دارد و هارامی نزولی بعد از یک رشد. وسطِ یک بازارِ بی‌جهت، این دو کندل حرفی نمی‌زنند.
2. کندلِ اول بلند باشد و هم‌جهتِ روند. در ریزش، یک کندلِ نزولیِ بزرگ؛ در رشد، یک کندلِ صعودیِ بزرگ. «بلند» یعنی بلندتر از کندل‌های معمولیِ همان سهم در روزهای اخیر.
3. بدنه‌ی کندلِ دوم کامل داخلِ بدنه‌ی کندلِ اول باشد. نه بالاتر باز شود، نه پایین‌تر بسته شود. هرچه فرزند کوچک‌تر باشد، الگو تمیزتر است.
4. رنگِ کندلِ دوم معمولا برعکسِ کندلِ اول است، ولی این شرطِ اصلی نیست. کوچک بودن و داخل بودن مهم‌تر از رنگ است.

درباره‌ی سایه‌ها دو نگاه هست. در تعریفِ کلاسیک فقط بدنه‌ها را مقایسه می‌کنند و سایه‌ی کندلِ دوم می‌تواند کمی از بدنه‌ی مادر بیرون بزند. نسخه‌ی سخت‌گیرانه‌تر می‌گوید کلِ کندلِ دوم، با سایه‌ها، داخلِ کلِ کندلِ اول باشد. این نسخه همان چیزی است که در پرایس اکشن به آن «اینساید بار» می‌گویند. هرچه سخت‌گیرتر باشید، الگوی کمتری می‌بینید ولی الگوهای تمیزتری.

هارامی صعودی: وقتی فروشنده‌ها خسته می‌شوند

هارامی صعودی بعد از یک روندِ نزولی می‌آید. روزِ اول یک کندلِ قرمزِ بلند داریم؛ فروشنده‌ها با قدرت قیمت را پایین آورده‌اند. روزِ دوم قیمت بالاتر از بسته شدنِ دیروز باز می‌شود و در یک محدوده‌ی کوچک، داخلِ بدنه‌ی دیروز، بسته می‌شود.

این یعنی چه؟ یعنی فروشنده‌ها امروز نتوانستند کارِ دیروز را ادامه بدهند. قیمت کفِ تازه نساخت. خریدارها هنوز کنترل را نگرفته‌اند، ولی فروشنده‌ها هم دیگر آن زورِ قبلی را ندارند. پس هارامی صعودی می‌گوید «فشار فروش کم شده»، نه اینکه «روند صعودی شده».

هارامی صعودی وقتی جدی‌تر است که روی یک حمایت معتبر شکل بگیرد، مثلا کفِ قبلیِ همان سهم یا یک خطِ روندِ مهم. همان دو کندل وسطِ هوا، دور از هر سطحی، ارزشِ کمتری دارد.

هارامی نزولی: وقتی خریدارها کم‌زور می‌شوند

هارامی نزولی آینه‌ی هارامی صعودی است. بعد از یک رشد، روزِ اول یک کندلِ سبزِ بلند می‌آید. روزِ دوم یک کندلِ کوچک، معمولا قرمز، که داخلِ بدنه‌ی سبزِ دیروز جا می‌شود. خریدارها امروز نتوانستند سقفِ تازه بسازند.

این الگو کنارِ یک مقاومت یا سقفِ قبلی معنای بیشتری دارد. خیلی از سهام‌دارها در چنین جایی منتظرِ فروش‌اند. اگر روزِ بعد قیمت زیرِ کندلِ فرزند بسته شود، هشدار جدی‌تر می‌شود. یادتان باشد که هارامی نزولی هم خیلی وقت‌ها نقض می‌شود؛ یعنی بازار یک روز استراحت می‌کند و بعد دوباره بالا می‌رود.

هارامی کراس چیست؟

هارامی کراس (Harami Cross) همان هارامی است با یک فرقِ کوچک: کندلِ دوم یک کندل دوجی است. دوجی یعنی کندلی که قیمتِ باز و بسته شدنش تقریبا یکی است و شکلش شبیهِ یک علامتِ به‌علاوه (+) یا صلیب است. برای همین به آن «هارامی صلیبی» هم می‌گویند.

دوجی یعنی تردیدِ کامل؛ هیچ‌کدام از دو طرف آن روز برنده نشد. وقتی این تردید بعد از یک کندلِ بزرگ و داخلِ آن بیاید، پیامِ «ترمز» پررنگ‌تر می‌شود. استیو نیسون، کسی که کندل‌شناسیِ ژاپنی را به معامله‌گرهای غربی شناساند، هارامی کراس را از هارامیِ معمولی مهم‌تر می‌داند. بعضی تحلیل‌گرها هم می‌گویند چون دوجی جهت ندارد، هارامی کراس به تاییدِ بیشتری نیاز دارد. هر دو حرف درست است: هشدارش قوی‌تر است، ولی جهتِ بعدی را هنوز نگفته است.

پس اگر هارامی کراس دیدید، آماده باشید، نه اینکه فورا وارد شوید.

فرق هارامی و پوشا (Engulfing) چیست؟

هارامی و پوشا را خیلی‌ها با هم قاطی می‌کنند، چون هر دو دوکندلی‌اند و هر دو در پایانِ روند می‌آیند. ولی در واقع برعکسِ هم‌اند. در پوشا کندلِ دوم بزرگ است و کندلِ اول را می‌بلعد. در هارامی کندلِ دوم کوچک است و درونِ کندلِ اول جا می‌گیرد. جدولِ زیر این خانواده را کنارِ هم گذاشته است:

مقایسه‌ی کندل هارامی با الگوهای شبیه به آن

الگو	تعداد کندل	شکل	پیام	قدرت
هارامی	۲	بدنه‌ی دومِ کوچک داخلِ بدنه‌ی اولِ بزرگ	طرفِ غالب ترمز کرده	متوسط؛ تایید لازم دارد
هارامی کراس	۲	کندلِ دوم دوجی و داخلِ بدنه‌ی اول	تردیدِ کامل بعد از یک حرکتِ تند	هشدارِ قوی‌تر؛ جهت نامعلوم
پوشا (اینگالف)	۲	بدنه‌ی دومِ بزرگ کلِ بدنه‌ی اول را می‌پوشاند	طرفِ مقابل کنترل را گرفته	قوی‌تر از هارامی
اینساید بار	۲	کلِ کندلِ دوم، با سایه‌ها، داخلِ کلِ کندلِ اول	استراحت و جمع شدنِ قیمت	ادامه یا برگشت؛ جهت را شکست می‌گوید
ستاره صبحگاهی و شامگاهی	۳	بزرگ، کوچک، بزرگِ مخالف	برگشت در سه روز	معمولا قوی‌تر از هارامی، چون تایید داخلِ خودش است

یک نکته‌ی جالب در این جدول هست. ستاره صبحگاهی را می‌شود «هارامی به‌علاوه‌ی تایید» دید: دو کندلِ اولش خیلی شبیهِ هارامی است و کندلِ سوم همان تاییدی است که ما برای هارامی منتظرش می‌مانیم. پس اگر بعد از هارامی، روزِ سوم یک کندلِ قوی در جهتِ مخالف آمد، عملا به چیزی شبیهِ ستاره صبحگاهی رسیده‌اید.

کندل تایید هارامی: منتظر روز سوم باشید

هارامی به‌تنهایی فقط می‌گوید روند کُند شده. کندلِ روزِ سوم است که می‌گوید جهت عوض شده یا نه. معامله‌گرها معمولا یکی از این دو معیار را به کار می‌برند:

• معیارِ معمولی: در هارامی صعودی، کندلِ سوم بالای سقفِ کندلِ فرزند بسته شود. در هارامی نزولی، زیرِ کفِ آن.
• معیارِ محتاط: در هارامی صعودی، کندلِ سوم بالای قیمتِ باز شدنِ کندلِ مادر بسته شود؛ یعنی کلِ ریزشِ روزِ اول پس گرفته شود. در هارامی نزولی، برعکس.

معیارِ محتاط دیرتر سیگنال می‌دهد و بخشی از سود را از دست می‌دهید، ولی جلوی خیلی از ورودهای اشتباه را می‌گیرد. حجمِ معامله هم کمک می‌کند: اگر کندلِ تایید با حجمی بالاتر از میانگینِ روزهای قبل بیاید، حرفش محکم‌تر است. نگاه کردن به یک تایم فریم بزرگ‌تر هم بد نیست؛ هارامیِ روزانه‌ای که خلافِ روندِ هفتگی است، کم‌جان‌تر است.

مثال عددی: معامله با هارامی صعودی قدم‌به‌قدم

بیایید با هم یک مثالِ ساده را حساب کنیم. عددها فرضی‌اند و فقط برای فهمِ روش آمده‌اند. سهمی را در نظر بگیرید که چند هفته است پایین می‌آید و حالا به کفِ قبلی‌اش نزدیک شده است.

مثال فرضی از هارامی صعودی و کندل تایید (قیمت‌ها به تومان)

روز	باز شدن	بالاترین	پایین‌ترین	بسته شدن	توضیح
روزِ اول (مادر)	۱٬۰۰۰	۱٬۰۱۰	۸۹۰	۹۰۰	کندلِ قرمزِ بلند؛ بدنه ۱۰۰ تومان
روزِ دوم (فرزند)	۹۱۵	۹۵۰	۹۰۵	۹۴۰	کندلِ سبزِ کوچک؛ بدنه ۲۵ تومان، داخلِ ۹۰۰ تا ۱٬۰۰۰
روزِ سوم (تایید)	۹۴۵	۹۸۰	۹۴۰	۹۷۵	بسته شدن بالای سقفِ فرزند (۹۵۰)

حالا قدم‌به‌قدم:

1. آیا هارامی است؟ بدنه‌ی روزِ دوم از ۹۱۵ تا ۹۴۰ است و کامل بینِ ۹۰۰ و ۱٬۰۰۰ جا می‌شود. بدنه‌ی فرزند ۲۵ تومان است؛ یعنی یک‌چهارمِ بدنه‌ی مادر. بله، هارامیِ تمیزی است.
2. آیا تایید آمد؟ روزِ سوم در ۹۷۵ بسته شد که بالای سقفِ فرزند (۹۵۰) است. با معیارِ معمولی تایید شده. با معیارِ محتاط هنوز نه، چون به ۱٬۰۰۰ نرسیده.
3. حد ضرر کجاست؟ منطقی‌ترین جا کمی زیرِ کفِ کندلِ مادر است، مثلا ۸۸۰. اگر قیمت زیرِ این کف برود، یعنی فروشنده‌ها دوباره برنده شده‌اند و الگو باطل شده است.
4. ریسک چقدر است؟ اگر در ۹۷۵ بخرید و حد ضرر ۸۸۰ باشد، روی هر سهم ۹۵ تومان ریسک می‌کنید؛ یعنی حدودِ ۱۰٪. این کم نیست. پس اندازه‌ی خرید را طوری بگیرید که اگر این ۱۰٪ اتفاق افتاد، فقط بخشِ کوچکی از کلِ سرمایه‌تان برود.

همین حساب نشان می‌دهد چرا کندلِ مادرِ خیلی بلند همیشه خبرِ خوبی نیست. هرچه مادر بلندتر باشد، حد ضرر دورتر می‌شود. درباره‌ی روش‌های دیگرِ گذاشتنِ حد ضرر و تعیینِ اندازه‌ی خرید در مدیریت سرمایه و ریسک مفصل نوشته‌ام.

هارامی در بورس ایران: چند دامِ مخصوصِ بازارِ خودمان

کتاب‌های کندل‌شناسی برای بازارهایی نوشته شده‌اند که سقف و کفِ روزانه ندارند. بورسِ ما فرق دارد و این فرق روی شکلِ کندل‌ها اثر می‌گذارد. چند چیز را حواسمان باشد:

• دامنه‌ی نوسان: قیمتِ هر سهم در روز فقط تا یک درصدِ مشخص بالا و پایین می‌رود. برای همین کندل‌های «بلند» در بورسِ ما کوتاه‌تر از بازارهای جهانی‌اند. «بلند» را با کندل‌های قبلیِ همان سهم بسنجید، نه با عکس‌های کتاب. حسابِ دامنه را در دامنه نوسان و قیمت مجاز سهم ببینید.
• روزهای صف: روزی که سهم از صبح تا عصر در صفِ فروش یا صفِ خرید است، کندلش معنای کندل‌شناسی ندارد. یک کندلِ کوچک بعد از یک روزِ صفِ فروش، هارامیِ واقعی نیست؛ فقط نشان می‌دهد صف کمی سبک شده است.
• قیمتِ پایانی یا آخرین قیمت: در بورسِ ایران دو قیمت برای پایانِ روز داریم. بعضی نمودارها کندل را با قیمتِ پایانی می‌سازند و بعضی با آخرین معامله. یک هارامی ممکن است در یکی باشد و در دیگری نباشد. یک روش را انتخاب کنید و همیشه با همان کار کنید.
• شکافِ بعد از مجمع یا بسته بودنِ نماد: وقتی نماد بعد از مجمع یا افزایش سرمایه باز می‌شود، قیمت ممکن است با فاصله باز شود. کندل‌های این روزها را با داده‌ی تعدیل‌شده ببینید، وگرنه الگوهای غلط می‌بینید.
• سهم‌های کم‌حجم: در سهمی که روزی چند معامله‌ی کوچک دارد، شکلِ کندل با خرید و فروشِ یکی دو نفر عوض می‌شود. هارامیِ چنین سهمی تقریبا هیچ ارزشی ندارد.

پس در بورسِ ایران، هارامی را فقط در سهم‌های پرمعامله، روزهای بی‌صف و با داده‌ی تعدیل‌شده جدی بگیرید.

اشتباه‌های رایج با کندل هارامی

• ورود همان روزِ دوم. روزِ فرزند فقط ترمز است. خیلی‌ها همان روز می‌خرند و روزِ سوم ریزشِ تازه را می‌بینند.
• دیدنِ هارامی وسطِ بازارِ رِنج. وقتی قبلش روندی نبوده، «برگشت» هم معنا ندارد. در بازار رنج کندل‌های کوچک داخلِ کندل‌های بزرگ زیاد پیش می‌آیند و حرفی نمی‌زنند.
• بی‌توجهی به جای الگو. هارامی کنارِ حمایت یا مقاومت یک چیز است و وسطِ مسیر چیزِ دیگر.
• قاطی کردن با پوشا. اگر کندلِ دوم بزرگ‌تر از اولی است، دیگر هارامی نیست؛ احتمالا پوشاست.
• نگذاشتنِ حد ضرر. هارامی زیاد نقض می‌شود. بدونِ حد ضرر، یک الگوی شکست‌خورده می‌تواند ضررِ بزرگی بسازد.
• تکیه‌ی تنها به یک الگو. هیچ الگوی کندلی به‌تنهایی کافی نیست. هارامی را کنارِ روند، حجم و سطح‌ها ببینید.

چک‌لیست پیش از معامله با هارامی

پیش از هر تصمیم، این چند سوال را از خودتان بپرسید. اگر جوابِ بیشترشان «بله» نبود، صبر کنید:

• قبل از الگو یک روندِ روشن بوده است؟
• کندلِ مادر نسبت به کندل‌های اخیرِ همان سهم واقعا بلند است؟
• بدنه‌ی کندلِ فرزند کامل داخلِ بدنه‌ی مادر است؟
• الگو کنارِ یک حمایت یا مقاومتِ معتبر شکل گرفته است؟
• هیچ‌کدام از دو روز، روزِ صف یا بازگشاییِ بعد از مجمع نبوده است؟
• کندلِ تایید آمده و حجمش از میانگین بیشتر است؟
• جای حد ضرر را می‌دانید و ریسکش را پذیرفته‌اید؟

هارامی یکی از چند الگوی دوکندلیِ مهم است. اگر می‌خواهید بقیه‌ی خانواده را هم بشناسید، انواع کندل‌های صعودی و نزولی را بخوانید.

سوالات متداول

جمع‌بندی

کندل هارامی یعنی یک کندلِ بزرگ و بعد یک کندلِ کوچک که داخلِ آن جا می‌شود. پیامش ترمز است، نه دور زدن. هارامی صعودی بعد از ریزش می‌آید و هارامی نزولی بعد از رشد. هارامی کراس هشدارِ قوی‌تری می‌دهد، ولی جهت را هنوز نمی‌گوید.

پس دفعه‌ی بعد که کندلِ مادر و فرزند را روی نمودار دیدید، عجله نکنید. سه چیز را نگاه کنید: جای الگو، کندلِ روزِ سوم و جای حد ضرر. تصمیمِ نهایی با خودتان است، ولی این سه سوال شما را از بیشترِ اشتباه‌ها دور نگه می‌دارد.