مارکت میکر چیست؟ بازارگردان کیست، چه تعهدی دارد و چطور سود می‌کند
فهرست مطالب۱۳ بخش
- مارکت میکر چیست؟ معنای ساده و دقیقِ بازارگردان
- بازارگردان در بورس کیست و چه وظیفه‌ای دارد؟
- سه تعهدِ اصلیِ بازارگردان: دامنهٔ مظنه، سفارش انباشته و معاملات روزانه
- ۱. دامنهٔ مظنه: فاصلهٔ خرید و فروش
- ۲. حداقل سفارش انباشته: چقدر سفارش باید روی تابلو باشد
- ۳. حداقل معاملات روزانه: کِی کارِ امروزش تمام است
- واکنشِ بازارگردان به صف خرید و صف فروش
- مارکت میکر چطور سود می‌کند؟
- سود از فاصلهٔ خرید و فروش
- کارمزدِ کمتر
- کارمزدِ قرارداد و انگیزهٔ سهامدارانِ عمده
- ریسکِ بازارگردانی
- صندوق بازارگردانی چیست؟
- بازارگردانِ صندوق‌های قابل معامله
- آیا بازارگردان میتواند قیمت سهم را نگه دارد؟
- تفاوتِ بازارگردان با سهامدارِ حقوقی، دلال و اردرِ حمایتی
- بازارگردان در عرضه اولیه و فرابورس
- از کجا بفهمیم نمادی بازارگردان دارد؟
- میکر و تیکر، و بروکرِ مارکت میکر: دو معنای دیگرِ این واژه
- میکر و تیکر در صرافی‌های ارز دیجیتال
- بروکرِ مارکت میکر چیست؟
- اشتباه‌های رایج دربارهٔ بازارگردان
- سوالات متداول
- جمع‌بندی
فرض کنید سهمی دارید و امروز به پولش نیاز دارید. دکمهٔ فروش را می‌زنید، ولی هیچ خریداری نیست. یا برعکس، می‌خواهید بخرید و هیچ‌کس نمی‌فروشد. در این لحظه یک نفر باید باشد که طرفِ دیگرِ معامله را بگیرد. اینجاست که پای مارکت میکر به میان میآید.
مارکت میکر چیست؟ مارکت میکر یا بازارگردان، نهادِ مالیِ مجوزداری است که هر روز هم سفارشِ خرید و هم سفارشِ فروش برای یک سهم می‌گذارد تا معامله همیشه ممکن باشد. کارش نقدشوندگی است، یعنی اینکه بتوانید سهم را زود و با قیمتِ منصفانه به پول تبدیل کنید. بازارگردان نوسان‌های تند را آرام می‌کند، ولی جلوی روندِ اصلیِ قیمت را نمی‌گیرد.
در این راهنما با هم می‌بینیم بازارگردان دقیقاً چه تعهدی دارد، از کجا سود می‌کند، صندوق بازارگردانی چیست، و چرا گاهی در صف‌های سنگین هیچ اثری از او نمی‌بینیم.
مارکت میکر چیست؟ معنای ساده و دقیقِ بازارگردان
واژهٔ انگلیسیِ Market Maker یعنی «سازندهٔ بازار». در بورس ایران به آن «بازارگردان» می‌گویند. هر دو اسم یک چیز را می‌گویند: کسی که بازارِ یک سهم را زنده نگه می‌دارد.
یک مثالِ آشنا بزنیم. صرافیِ سرِ خیابان را در نظر بگیرید. هر وقت بروید، هم دلار می‌خرد و هم دلار می‌فروشد. قیمتِ خریدش کمی پایین‌تر از قیمتِ فروشش است. شما هیچ‌وقت منتظر نمی‌مانید تا یک نفرِ دیگر پیدا شود که دلارتان را بخواهد. صرافی خودش طرفِ معامله است. بازارگردان برای یک سهم، همین نقشِ صرافی را بازی می‌کند.
چرا این‌قدر مهم است؟ چون یکی از بزرگ‌ترین مزیت‌های بورس نسبت به بازارهای مالیِ دیگر همین نقدشوندگی است. خانه یا ماشین را ممکن است هفته‌ها نتوانید بفروشید، مگر اینکه خیلی ارزان‌تر بدهید. در بورس انتظار داریم سهم را در چند دقیقه بفروشیم. ولی این انتظار خودبه‌خود برآورده نمی‌شود. در سهم‌های کم‌معامله، گاهی کسی نیست که بخرد یا بفروشد. اینجا بازارگردان به کار میآید.
پس بازارگردان را این‌طور به خاطر بسپارید: کسی که همیشه، در هر دو طرف، سفارش دارد.
بازارگردان در بورس کیست و چه وظیفه‌ای دارد؟
بازارگردان هر کسی نیست. در بورس و فرابورسِ ایران فقط نهادهای مالیِ مجوزدار می‌توانند بازارگردانی کنند؛ مثلاً شرکت‌های تأمین سرمایه، برخی کارگزاری‌ها و صندوق‌های بازارگردانی. مجوزِ بازارگردانیِ هر نماد را خودِ بورس یا فرابورس می‌دهد، با نظارتِ سازمان بورس.
بازارگردان برای هر نماد یک قرارداد امضا می‌کند و چند تعهدِ عددی می‌پذیرد. این تعهدها مهم‌ترین بخشِ کارِ اوست و در بخشِ بعد یکی‌یکی بازشان می‌کنیم. ولی اول ببینیم در عمل چه می‌کند:
- نقدشوندگی می‌سازد: وقتی خریدار یا فروشندهٔ کافی نیست، خودش طرفِ معامله می‌شود.
- فاصلهٔ قیمتِ خرید و فروش را کم می‌کند: در سهمِ بی‌بازارگردان ممکن است بهترین خرید ۹۰۰ تومان باشد و بهترین فروش ۱٬۰۰۰ تومان. بازارگردان این فاصله را تنگ می‌کند تا کسی مجبور نشود ضررِ زیادی بدهد.
- نوسانِ تند را آرام می‌کند: وقتی چند نفر با هیجان می‌فروشند، او بخشی را می‌خرد. وقتی همه هجوم می‌آورند، او بخشی را می‌فروشد.
- کشفِ قیمت را آسان می‌کند: چون همیشه معامله هست، قیمتِ آخرِ روز به ارزشِ واقعیِ سهم نزدیک‌تر است.
این را هم بدانید که بازارگردان «حامیِ قیمت» نیست. کارش این نیست که قیمت را بالا ببرد یا نگذارد پایین بیاید. کارش این است که بازار باز بماند. این دو با هم خیلی فرق دارند و جلوتر به آن برمی‌گردیم.
سه تعهدِ اصلیِ بازارگردان: دامنهٔ مظنه، سفارش انباشته و معاملات روزانه
قراردادِ بازارگردانیِ هر نماد سه عددِ اصلی دارد. اگر این سه را بفهمید، کارِ بازارگردان را بهتر از خیلی از فعالانِ بازار فهمیده‌اید.
۱. دامنهٔ مظنه: فاصلهٔ خرید و فروش
دامنهٔ مظنه یعنی حداکثر فاصله‌ای که بینِ قیمتِ سفارشِ خرید و قیمتِ سفارشِ فروشِ بازارگردان مجاز است. معمولاً به درصد گفته می‌شود.
بیایید با هم حساب کنیم. فرض کنید قیمتِ سهمی حدودِ ۱٬۰۰۰ تومان است و دامنهٔ مظنه ۲٪ است. یعنی فاصلهٔ خرید و فروشِ بازارگردان نباید از حدودِ ۲۰ تومان بیشتر شود. مثلاً سفارشِ خریدش ۹۹۰ تومان باشد و سفارشِ فروشش ۱٬۰۱۰ تومان. (این عددها فقط مثال‌اند.)
هرچه دامنهٔ مظنه تنگ‌تر باشد، برای شما بهتر است. چون وقتی می‌خرید و فوراً می‌فروشید، ضررِ کمتری از این فاصله می‌بینید.
۲. حداقل سفارش انباشته: چقدر سفارش باید روی تابلو باشد
حداقل سفارش انباشته یعنی کمترین تعدادِ سهمی که بازارگردان باید همیشه در سمتِ خرید و همیشه در سمتِ فروش روی تابلو داشته باشد. اگر این عدد ۵۰ هزار سهم باشد، یعنی باید دست‌کم ۵۰ هزار سهم سفارشِ خرید و ۵۰ هزار سهم سفارشِ فروش ثبت کرده باشد.
این سفارش‌ها را در عمقِ بازار می‌بینید. اگر هر روز در دو طرفِ تابلو سفارش‌هایی با حجمِ تقریباً ثابت می‌بینید که با معامله دوباره پر می‌شوند، احتمالاً سفارش‌های بازارگردان‌اند.
۳. حداقل معاملات روزانه: کِی کارِ امروزش تمام است
حداقل معاملات روزانه یعنی تعدادِ سهمی که بازارگردان باید در یک روز معامله کند تا تعهدِ آن روزش انجام شود. وقتی به این عدد رسید، دیگر برای بقیهٔ روز تعهدی ندارد.
این نکتهٔ کوچک خیلی مهم است. فرض کنید حداقل معاملات روزانه ۵۰۰ هزار سهم باشد. اگر صبح فروشنده‌ها هجوم بیاورند و بازارگردان ۵۰۰ هزار سهم بخرد، کارِ امروزش تمام است. از آن به بعد، اگر بخواهد کنار برود، قانوناً میتواند.
برای اینکه عددها را جلوی چشم داشته باشید، یک نمونهٔ واقعی را ببینیم. طبقِ اطلاعیهٔ منتشرشده برای صندوقِ دارا یکم، تعهدِ بازارگردان از تیر تا شهریورِ ۱۴۰۴ این بود: دامنهٔ مظنهٔ ۲٪، حداقل سفارشِ انباشتهٔ ۷۰ هزار واحد و حداقل معاملاتِ روزانهٔ ۷۰۰ هزار واحد. این عددها برای هر نماد و هر دوره فرق می‌کنند و بازنگری می‌شوند.
| تعهد | یعنی چه؟ | برای شما چه معنایی دارد؟ |
|---|---|---|
| دامنهٔ مظنه | حداکثر فاصلهٔ قیمتِ خرید و فروشِ بازارگردان | هرچه کمتر باشد، خرید و فروشِ فوری ارزان‌تر تمام می‌شود |
| حداقل سفارش انباشته | کمترین حجمی که همیشه در هر دو طرف روی تابلوست | نشان می‌دهد چقدر می‌توانید بی‌دردسر بخرید یا بفروشید |
| حداقل معاملات روزانه | حجمی که بعد از آن تعهدِ امروز تمام می‌شود | سقفِ کمکِ بازارگردان در یک روز را نشان می‌دهد |
پس بازارگردان تعهدِ نامحدود ندارد. تعهدش همین سه عدد است. هر چیزی بیشتر از این، به تصمیمِ خودش بستگی دارد.
واکنشِ بازارگردان به صف خرید و صف فروش
وقتی خبرِ بدی میآید و همه می‌خواهند بفروشند، صف فروش تشکیل می‌شود. قیمت به کفِ دامنهٔ نوسانِ مجاز می‌رسد و خریداری نیست. اینجا بازارگردانِ فعال وارد می‌شود و بخشی از سهم‌های عرضه‌شده را می‌خرد تا معامله قطع نشود.
در صفِ خرید برعکس است. وقتی خبرِ خوب آمده و هیچ‌کس نمی‌فروشد، بازارگردان از موجودیِ خودش عرضه می‌کند. با این کار جلوی «گره معاملاتی» را می‌گیرد؛ یعنی وضعی که هزاران سفارش منتظرند و هیچ معامله‌ای انجام نمی‌شود.
ولی واقعیت را هم باید گفت. صف‌های خیلی سنگین معمولاً از توانِ هر بازارگردانی بیشترند. یادتان هست در نیمهٔ اولِ سالِ ۱۳۹۹ صف‌های خریدِ سنگین داشتیم و در نیمهٔ دوم صف‌های فروشِ سنگین؟ در آن روزها هیچ بازارگردانی نتوانست، یا نخواست، این صف‌ها را جمع کند. دلیلش همان سه عدد است: تعهدِ بازارگردان محدود است و پولش هم محدود.
پس اگر روزی در صفِ فروش ماندید و بازارگردان را ندیدید، لزوماً تخلفی نشده. احتمالاً تعهدِ روزانه‌اش تمام شده یا صف از حدِ تعهدش خیلی بزرگ‌تر است.
مارکت میکر چطور سود می‌کند؟
شاید بپرسید: کسی که مجبور است وقتی همه می‌فروشند بخرد، چرا این کار را می‌کند؟ جواب در چند منبعِ درآمد است.
سود از فاصلهٔ خرید و فروش
مهم‌ترین منبعِ سودِ بازارگردان همان فاصلهٔ خرید و فروش است. به انگلیسی به آن Spread می‌گویند. برگردیم به مثالِ قبل: بازارگردان سهم را ۹۹۰ تومان می‌خرد و ۱٬۰۱۰ تومان می‌فروشد. روی هر سهم ۲۰ تومان فاصله هست.
اگر در یک روزِ آرام ۱۰۰ هزار سهم بخرد و همان‌قدر بفروشد، پیش از کارمزد حدودِ ۲ میلیون تومان سود کرده است (۲۰ تومان ضربِ ۱۰۰ هزار سهم). این مبلغ کوچک به نظر می‌رسد، ولی بازارگردان این کار را هر روز و روی حجمِ زیاد تکرار می‌کند. درست مثلِ همان صرافی که از هر دلار سودِ کمی می‌برد، ولی روزی صدها دلار جابه‌جا می‌کند. (عددها مثال‌اند.)
کارمزدِ کمتر
طبقِ مقرراتِ بازارگردانی، کارمزدِ معاملاتِ بازارگردان از کارمزدِ معامله‌گرِ عادی کمتر است. برای کسی که هر روز حجمِ زیادی معامله می‌کند، همین تخفیف تفاوتِ بزرگی می‌سازد. علاوه بر این، معاملاتِ هر نماد از یک کدِ معاملاتیِ جدا انجام می‌شود که فقط برای بازارگردانیِ همان نماد است.
کارمزدِ قرارداد و انگیزهٔ سهامدارانِ عمده
گاهی خودِ شرکت یا سهامدارانِ عمده‌اش به بازارگردان پول می‌دهند تا نمادشان را بازارگردانی کند. چرا؟ چون سهمی که نقدشونده است، برای سرمایه‌گذارها جذاب‌تر است. در این حالت انگیزهٔ اصلی سودِ معاملاتی نیست؛ نقدشوندگی و اعتبارِ نماد است.
ریسکِ بازارگردانی
این کار بی‌خطر نیست. وقتی بازار چند روز پشتِ هم می‌ریزد، بازارگردان مجبور است بخرد و موجودی‌اش با قیمتِ پایین‌تر روی دستش می‌ماند. به این «ریسکِ موجودی» می‌گویند. بازارگردانِ موفق کسی است که در روزهای عادی آن‌قدر سود کند که زیانِ روزهای سخت را بپوشاند.
پس سودِ بازارگردان از پیش‌بینیِ بالا و پایینِ قیمت نیست. سودش از حضورِ همیشگی و فاصلهٔ کوچکِ خرید و فروش است.
صندوق بازارگردانی چیست؟
صندوق بازارگردانی یک صندوقِ سرمایه‌گذاریِ خاص است که فقط برای بازارگردانی ساخته شده. سهامدارانِ عمدهٔ یک یا چند شرکت پول یا سهم در آن می‌گذارند و مدیرِ حرفه‌ایِ صندوق با این منابع، نمادهای آن شرکت‌ها را بازارگردانی می‌کند.
این صندوق با صندوق‌های سرمایه‌گذاریِ معمولی که شما می‌خرید فرق دارد. مهم‌ترین تفاوت‌ها این‌هاست:
- مخاطبش مردم نیستند: بیشترِ صندوق‌های بازارگردانی واحدهایشان را فقط برای سرمایه‌گذارانِ مشخص (معمولاً همان سهامدارانِ عمده) صادر و باطل می‌کنند و شما نمی‌توانید از بورس واحدشان را بخرید.
- هدفش سودِ حداکثری نیست: هدفش انجامِ تعهدهای بازارگردانی است.
- ارکانِ رسمی دارد: مدیر، متولی و حسابرس دارد و زیرِ نظارتِ سازمان بورس کار می‌کند، پس معاملاتش ثبت و گزارش می‌شود.
چرا شرکت‌ها به‌جای اینکه خودشان سهم را بخرند و بفروشند، صندوق می‌سازند؟ چون صندوق شفاف‌تر است، مدیرِ متخصص دارد و پولِ بازارگردانی از حسابِ اصلیِ شرکت جدا می‌ماند. این جدایی خطرِ سوءاستفاده را کمتر می‌کند.
بازارگردانِ صندوق‌های قابل معامله
یک جای دیگر هم بازارگردان را زیاد می‌بینید: صندوق‌های قابل معامله در بورس (ETF). صندوق‌های درآمد ثابت، طلا و سهامی‌ای که در بورس معامله می‌شوند معمولاً یک بازارگردان دارند. کارِ او این است که قیمتِ واحدِ صندوق از ارزشِ واقعیِ آن (NAV، یعنی اگر همهٔ دارایی‌های صندوق را امروز بفروشند به هر واحد چقدر می‌رسد) زیاد دور نشود.
پس وقتی صندوقی را برای خرید بررسی می‌کنید، یکی از سؤال‌های اول این باشد: بازارگردانِ فعال و پرپول دارد یا نه؟
آیا بازارگردان میتواند قیمت سهم را نگه دارد؟
جوابِ کوتاه: در کوتاهمدت تا حدی، در بلندمدت نه.
بازارگردان میتواند یک روزِ هیجانی را آرام کند. میتواند نگذارد سهم به خاطرِ چند فروشندهٔ عجول چند درصد بی‌دلیل پایین برود. ولی اگر سودِ شرکت واقعاً کم شده، یا کلِ بازار به دلیلی جدی منفی است، هیچ بازارگردانی نمیتواند تا ابد خلافِ جهتِ بازار بخرد. پولش تمام می‌شود.
یک تشبیه کمک می‌کند. بازارگردان مثلِ کمک‌فنرِ ماشین است. دست‌اندازها را نرم می‌کند، ولی مسیرِ ماشین را عوض نمی‌کند. اگر جاده سرازیری است، ماشین با کمک‌فنرِ خوب هم پایین می‌رود؛ فقط کمتر تکان می‌خورد.
یک نکتهٔ مهم دیگر هم هست. در بعضی شرایط بازارگردان میتواند درخواستِ بازتر شدنِ دامنهٔ نوسانِ نماد را بدهد، ولی فقط اگر تعهدهایش را هم به همان نسبت بیشتر کند. و اگر سازمان به دست‌کاریِ قیمت یا معامله با اطلاعاتِ نهانی شک داشته باشد، این درخواست پذیرفته نمی‌شود.
پس نمادی را فقط به این دلیل نخرید که «بازارگردان دارد و نمی‌گذارد پایین بیاید». این جمله را زیاد می‌شنوید و بارها غلط از آب درآمده است.
تفاوتِ بازارگردان با سهامدارِ حقوقی، دلال و اردرِ حمایتی
خیلی‌ها بازارگردان را با چیزهای دیگری اشتباه می‌گیرند. جدولِ زیر تفاوت‌ها را کنارِ هم می‌گذارد.
| بازیگر | مجوز و تعهد دارد؟ | هدفِ اصلی |
|---|---|---|
| بازارگردان | بله؛ قرارداد و سه تعهدِ عددی | نقدشوندگی و تنگ کردنِ فاصلهٔ خرید و فروش |
| سهامدارِ حقوقی | نه؛ هیچ تعهدِ بازارگردانی ندارد | سرمایه‌گذاری یا کنترلِ شرکت |
| نوسان‌گیر | نه | سود از بالا و پایینِ کوتاه‌مدتِ قیمت |
| صاحبِ اردرِ حمایت یا ترس | نه | اثر گذاشتن بر روانِ خریدارها و فروشنده‌ها |
تفاوتِ اصلی در «تعهد» است. سهامدارِ حقوقی یا نوسان‌گیر هر وقت بخواهد میآید و هر وقت بخواهد می‌رود. بازارگردان باید هر روز، طبقِ قرارداد، در دو طرفِ تابلو حاضر باشد.
بازارگردان در عرضه اولیه و فرابورس
وقتی شرکتی از راهِ عرضه اولیه وارد بورس یا فرابورس می‌شود، معمولاً یک بازارگردان هم برای نمادش معرفی می‌شود. دلیلش روشن است: سهمِ تازه‌وارد هنوز خریدار و فروشندهٔ ثابت ندارد و روزهای اولش معمولاً پرنوسان است.
قاعده‌های بازارگردانی برای بورس و فرابورس یکسان است و هر دو بورس اطلاعیه‌های شروع، تغییر یا پایانِ بازارگردانیِ نمادها را منتشر می‌کنند.
از کجا بفهمیم نمادی بازارگردان دارد؟
- در سایتِ کدال و اطلاعیه‌های بورس و فرابورس نامِ نماد را با واژهٔ «بازارگردانی» جست‌وجو کنید. اطلاعیهٔ شروع یا تغییرِ بازارگردانی معمولاً تعهدها را هم گفته است.
- در صفحهٔ صندوق‌های ETF، نامِ بازارگردان در امیدنامه و سایتِ صندوق آمده است.
- در عمقِ بازار نگاه کنید: سفارش‌های ثابت در دو طرف که بعد از معامله دوباره پر می‌شوند، نشانهٔ حضورِ بازارگردان است.
پس پیش از خریدِ سهمِ کم‌معامله، این سه قدم را بردارید. چند دقیقه وقت می‌گیرد و شاید شما را از گیر افتادن در سهمی بی‌خریدار نجات دهد.
میکر و تیکر، و بروکرِ مارکت میکر: دو معنای دیگرِ این واژه
واژهٔ «مارکت میکر» یا «میکر» در دو جای دیگر هم میآید و نباید با بازارگردانِ بورسِ ایران قاطی شود.
میکر و تیکر در صرافی‌های ارز دیجیتال
در صرافی‌های ارز دیجیتال، به هر کسی که سفارشِ محدود (با قیمتِ مشخص) روی دفترِ سفارش‌ها می‌گذارد و منتظر می‌ماند «میکر» می‌گویند، چون به بازار نقدشوندگی اضافه می‌کند. به کسی که سفارشِ موجود را فوراً برمی‌دارد «تیکر» می‌گویند. صرافی‌ها معمولاً به میکرها کارمزدِ کمتری می‌دهند. اینجا میکر هیچ قرارداد و تعهدی ندارد؛ هر کاربری میتواند میکر باشد. جزئیاتش را در مقالهٔ میکر و تیکر چیست نوشته‌ایم.
بروکرِ مارکت میکر چیست؟
در بعضی بازارهای خارجی، «بروکرِ مارکت میکر» به کارگزاری می‌گویند که خودش طرفِ معاملهٔ مشتری می‌شود؛ یعنی سفارشِ شما را به بازار نمی‌فرستد و خودش آن را می‌خرد یا می‌فروشد. مشکلِ این مدل «تضادِ منافع» است. وقتی شما سود کنید، طرفِ مقابل که همان کارگزار است ضرر می‌کند.
این با بازارگردانِ بورس ایران خیلی فرق دارد. در بورس ایران همهٔ سفارش‌ها به سامانهٔ معاملاتِ بورس می‌روند و کارگزاری طرفِ معاملهٔ شما نیست. بازارگردان هم یک معامله‌گرِ مجوزدار در کنارِ بقیه است، با تعهدهای علنی. برای آشنایی با نقشِ واقعیِ کارگزار در ایران، کارگزاری بورس چیست را بخوانید.
اشتباه‌های رایج دربارهٔ بازارگردان
- «بازارگردان نمی‌گذارد سهم بریزد.» نه؛ فقط نوسانِ تند را کم می‌کند و تعهدش محدود است.
- «بازارگردان همان سهامدارِ عمده است.» نه؛ ممکن است با پولِ سهامدارِ عمده کار کند، ولی نهادِ جدا با مجوز و تعهدِ مشخص است.
- «اگر در صف ماندم، بازارگردان مقصر است.» نه لزوماً؛ شاید تعهدِ روزانه‌اش تمام شده باشد.
- «سهمِ بازارگردان‌دار یعنی سهمِ خوب.» نه؛ بازارگردان دربارهٔ کیفیتِ شرکت چیزی نمی‌گوید. تحلیلِ شرکت کارِ خودِ شماست.
- «سفارش‌های بزرگِ روی تابلو همه مالِ بازارگردان است.» نه؛ گاهی اردرهای نمایشی است که برای ترساندن یا امیدوار کردنِ مردم گذاشته شده.
پس بازارگردان را یک ابزارِ مفید ببینید، نه یک ضمانت‌نامه. تصمیمِ خرید و فروش همچنان با خودتان است.
سوالات متداول
مارکت میکر چیست؟
مارکت میکر یا بازارگردان نهادِ مالیِ مجوزداری است که هر روز برای یک نماد هم سفارشِ خرید و هم سفارشِ فروش ثبت می‌کند تا معامله همیشه ممکن باشد. هدفش نقدشوندگی و کم کردنِ فاصلهٔ قیمتِ خرید و فروش است، نه بالا بردنِ قیمت.
بازارگردان در بورس کیست و چه وظیفه‌ای دارد؟
بازارگردان معمولاً یک شرکتِ تأمین سرمایه، کارگزاری یا صندوقِ بازارگردانی است که از بورس یا فرابورس مجوز گرفته. وظیفه‌اش رعایتِ سه تعهد است: دامنهٔ مظنه، حداقل سفارش انباشته و حداقل معاملات روزانه.
مارکت میکر چطور سود می‌کند؟
بیشترِ سودِ بازارگردان از فاصلهٔ کوچکِ قیمتِ خرید و فروش است که هر روز روی حجمِ زیاد تکرار می‌شود. کارمزدِ کمتر و گاهی کارمزدِ قرارداد از شرکت یا سهامدارانِ عمده هم به درآمدش کمک می‌کند.
صندوق بازارگردانی چیست؟
صندوقی که فقط برای بازارگردانی ساخته شده و سهامدارانِ عمدهٔ شرکت‌ها پول یا سهم در آن می‌گذارند. مدیر، متولی و حسابرس دارد و زیرِ نظارتِ سازمان بورس کار می‌کند. معمولاً مردم نمی‌توانند واحدهایش را از بورس بخرند.
آیا بازارگردان میتواند قیمت سهم را نگه دارد؟
در کوتاهمدت میتواند نوسانِ تند را آرام کند، ولی خلافِ روندِ اصلی نمیتواند تا ابد بخرد یا بفروشد، چون تعهد و پولش محدود است. اگر وضعِ شرکت یا کلِ بازار بد باشد، قیمت با وجودِ بازارگردان هم پایین میآید.
دامنه مظنه در بازارگردانی یعنی چه؟
یعنی حداکثر فاصلهٔ مجاز بینِ قیمتِ سفارشِ خرید و قیمتِ سفارشِ فروشِ بازارگردان، که به درصد گفته می‌شود. مثلاً با دامنهٔ مظنهٔ ۲٪ در سهمِ هزارتومانی، فاصلهٔ خرید و فروش حدودِ ۲۰ تومان است.
چرا بازارگردان صف فروش را جمع نمی‌کند؟
چون تعهدش محدود است. وقتی به حداقل معاملاتِ روزانه برسد، تعهدِ آن روزش تمام می‌شود. در صف‌های خیلی سنگین هم حجمِ فروش معمولاً چند برابرِ توان و تعهدِ بازارگردان است.
فرق مارکت میکر با میکر در ارز دیجیتال چیست؟
بازارگردانِ بورس قرارداد، مجوز و تعهدِ روزانه دارد. میکر در صرافیِ ارز دیجیتال هر کاربری است که سفارشِ محدود روی دفترِ سفارش‌ها می‌گذارد و هیچ تعهدی ندارد؛ فقط معمولاً کارمزدِ کمتری می‌پردازد.
جمع‌بندی
مارکت میکر یا بازارگردان کسی است که همیشه در دو طرفِ تابلو سفارش دارد تا شما هر وقت خواستید بتوانید بخرید یا بفروشید. تعهدش در سه عدد خلاصه می‌شود: دامنهٔ مظنه، حداقل سفارش انباشته و حداقل معاملات روزانه. سودش هم از فاصلهٔ کوچکِ خرید و فروش و حضورِ هرروزه است.
پس دفعهٔ بعد که سهمی، به‌ویژه سهمی کم‌معامله یا صندوقی تازه، را بررسی کردید، اول بپرسید: بازارگردان دارد؟ تعهدهایش چقدر است؟ و یادتان باشد که بازارگردان کمک‌فنر است، نه ترمز.