ترید چیست؟ تریدر کیست، انواع ترید و تفاوت آن با سرمایهگذاری
فهرست مطالب۱۷ بخش
- ترید چیست؟ معنیِ ترید به زبانِ ساده
- چهار رکنِ هر معامله، از خریدِ خانه تا خریدِ سهم
- تریدر کیست و چه کار میکند؟
- تفاوتِ ترید و سرمایهگذاری چیست؟
- انواعِ ترید؛ از چند ثانیه تا چند ماه
- اسکالپ؛ سودِ خیلی کوچک، خیلی بار
- ترید روزانه یا معامله‌گری روزانه
- سوئینگ تریدینگ یا نوسانگیری
- پوزیشن تریدینگ
- انواعِ ترید بر اساسِ شکلِ معامله
- در کدام بازار میشود ترید کرد؟
- کارمزد؛ هزینه‌ای که ترید کوتاهمدت را می‌خورد
- اسک، بید و اسپرد؛ هزینهٔ پنهانِ دوم
- مدیریتِ سرمایه و حدِ ضرر؛ قاعدهٔ یک تا دو درصد
- اهرم؛ شمشیرِ دولبه
- روانشناسیِ معامله‌گری؛ دشمنِ اصلی خودمان هستیم
- ژورنالِ معاملاتی و برنامهٔ معاملاتی
- چگونه تریدر شویم؟ نقشهٔ راهِ آموزشِ ترید در ۷ گام
- آموزشِ ترید ارز دیجیتال: چه فرقی با بورس دارد؟
- هفت اشتباهِ رایجِ تریدرهای تازه‌کار
- چک‌لیستِ پیش از هر ترید
- آیا ترید برای همه مناسب است؟
- سوالات متداول
- جمع‌بندی
ترید یعنی خرید و فروشِ یک دارایی، مثلِ سهام، طلا یا ارز دیجیتال، برای سود گرفتن از بالا و پایین رفتنِ قیمت؛ در چند دقیقه تا چند ماه. تریدر کسی است که این کار را با برنامه و حساب‌وکتاب انجام می‌دهد. فرقش با سرمایهگذار ساده است: تریدر از نوسانِ قیمت سود میبرد، سرمایهگذار از رشدِ ارزشِ دارایی در چند سال.
خیلی‌ها از من می‌پرسند: «ترید یعنی چی؟ میشود از آن درآمد داشت؟» جوابِ کوتاهم این است: میشود، ولی آن‌قدر که در تبلیغ‌ها میگویند آسان نیست. بیایید با هم، قدم‌به‌قدم، ببینیم ترید چیست، چند جور دارد، چه هزینه‌هایی پشتش پنهان است و اگر کسی بخواهد یادش بگیرد، از کجا باید شروع کند.
ترید چیست؟ معنیِ ترید به زبانِ ساده
واژهٔ ترید از Trade انگلیسی می‌آید و یعنی داد و ستد. راستش همهٔ ما هر روز ترید می‌کنیم. وقتی به سوپرمارکت می‌روید و شیر می‌خرید، پول داده‌اید و کالا گرفته‌اید؛ این هم یک معامله است.
اما در بازارهای مالی، وقتی می‌گوییم «ترید»، منظور یک چیزِ مشخص‌تر است. یعنی چیزی را می‌خرید که بعداً گران‌تر بفروشید، نه اینکه مصرفش کنید یا سال‌ها نگهش دارید. سودِ تریدر همان فاصلهٔ قیمتِ خرید تا قیمتِ فروش است.
یک نکتهٔ ساده ولی مهم: هر معامله دو طرف دارد. در بورس نمی‌توانید سهمی را بفروشید، مگر کسی بخواهد آن را بخرد. برعکسش هم درست است. برای همین وقتی میگویند «امروز فلان‌قدر سهم معامله شد»، یعنی دقیقاً همان‌قدر خریده شده و همان‌قدر هم فروخته شده. اگر خریدار باشد و فروشنده نباشد، صفِ خرید درست میشود؛ اگر برعکس، صفِ فروش.
چهار رکنِ هر معامله، از خریدِ خانه تا خریدِ سهم
هر معامله، چه خانه بخرید چه سهم، چهار پایه دارد. اگر این چهار پایه را بشناسید، می‌فهمید چرا بعضی کارها در بورس اصلاً ممکن نیست.
- خریدار و فروشنده: فرض کنید یک خانهٔ ۱۰۰ متری دارم. داشتنِ خانه مرا فروشنده نمی‌کند؛ اول باید بخواهم بفروشم. در سامانهٔ معاملاتیِ بورس، زدنِ دکمهٔ فروش یعنی «من می‌فروشم». وقتی کسی با همان قیمت دکمهٔ خرید را بزند، معامله «جوش می‌خورد». بعد از آن پشیمانی فایده ندارد. تنها راهِ برگشت این است که همان سهم را دوباره، با قیمتِ همان لحظه، بخرید.
- اهلیت: یعنی دو طرف قانوناً اجازهٔ معامله داشته باشند؛ مثلاً معامله با یک بچهٔ کوچک قانونی نیست. در بورس، اهلیت با احرازِ هویت و گرفتنِ کدِ بورسی ثابت میشود.
- چیزی که معامله میشود: باید وجود داشته باشد و بشود آن را به دیگری داد. سهام و اوراق را میشود فروخت، اما مثلاً واحدِ صندوق‌های «صدور و ابطالی» را نمی‌شود به کسِ دیگری فروخت؛ فقط خودِ صندوق آن را پس می‌گیرد.
- بها یا پولِ معامله: در بورسِ ایران فقط ریال است. سهم را نمی‌شود با سکه یا ارز دیجیتال خرید. «تاخت زدنِ» یک سهم با سهمِ دیگر هم ممکن نیست؛ اول باید بفروشید، بعد بخرید.
یک فرقِ جالبِ دیگر هم با بازارِ مسکن هست. خانه را می‌توانید بیرون از بنگاه، به نامِ همسرتان کنید. ولی سهم را نمی‌توانید بیرون از بورس به کسی هدیه بدهید یا بفروشید. پس بورس قاعده‌های خودش را دارد و تریدر باید این قاعده‌ها را از قبل بداند.
تریدر کیست و چه کار میکند؟
تریدر یا معاملهگر کسی است که مرتب میخرد و میفروشد تا از حرکتِ قیمت سود ببرد. ولی معنیِ تریدر فقط «کسی که زیاد معامله میکند» نیست. تریدرِ واقعی پیش از هر معامله سه چیز را می‌داند: کجا وارد میشود، کجا با سود بیرون می‌آید، و اگر اشتباه کرده بود، کجا با ضررِ کوچک خارج میشود.
این را مثلِ رانندگی در جاده تصور کنید. رانندهٔ کاربلد پیش از راه افتادن می‌داند کجا میرود، کجا بنزین می‌زند و اگر جاده بسته بود، از کدام راه برمی‌گردد. رانندهٔ بی‌برنامه فقط گاز می‌دهد.
کارِ روزانهٔ یک تریدر معمولاً این‌هاست:
- دنبال کردنِ بازار و خبرها، و پیدا کردنِ فرصت‌هایی که با روشش جور است.
- نگاه کردن به نمودارِ قیمت و حجمِ معاملات، و گاهی خبرها و گزارش‌های مالیِ شرکت.
- تعیینِ قیمتِ ورود، حدِ سود و حدِ ضرر؛ یعنی قیمتی که اگر به آن رسید، بی‌معطلی میفروشد.
- ثبتِ سفارش و مراقبت از معامله‌هایی که باز است.
- نوشتنِ همه‌چیز در یک دفترچه و مرورِ هفتگیِ نتیجه‌ها.
یک نکتهٔ مخصوصِ ایران: در کارگزاری‌ها هم شغلی به نامِ «تریدر» هست. این تریدر کارمندِ کارگزاری است. سفارشِ مشتری‌هایی را که تلفنی یا حضوری سفارش می‌دهند، به جای آن‌ها در سامانه ثبت میکند. پس اگر در آگهیِ استخدام «تریدرِ کارگزاری» دیدید، منظور معامله‌گرِ مستقل نیست.
تفاوتِ ترید و سرمایهگذاری چیست؟
هر دو خرید و فروشِ دارایی‌اند، ولی نگاهشان فرق دارد. سرمایهگذار سهمِ یک شرکت را میخرد، چون فکر میکند این شرکت در چند سالِ آینده بزرگ‌تر و پرسودتر میشود. تریدر همان سهم را میخرد، چون فکر میکند قیمتش در چند روز یا چند هفتهٔ آینده بالا میرود؛ حتی اگر به آیندهٔ دورِ شرکت امیدی نداشته باشد.
در نوشته‌های قدیمی‌ام این دو را «معامله‌گرِ سریع» و «معامله‌گرِ کند» نامیده بودم. اولی از اختلافِ قیمت در زمان‌های مختلف سود میبرد. دومی سهم را سال‌ها نگه میدارد تا در سودِ خودِ شرکت شریک شود. مثلِ فرقِ کسی که ماشین میخرد تا ماهِ بعد گران‌تر بفروشد، با کسی که مغازه میخرد تا سال‌ها اجاره‌اش را بگیرد.
جدولِ زیر این دو را کنارِ هم گذاشته است:
| معیار | تریدر (معاملهگر) | سرمایهگذار |
|---|---|---|
| مدتِ نگهداری | چند دقیقه تا چند ماه | معمولاً چند سال |
| سودش از کجا می‌آید | بالا و پایین رفتنِ قیمت | رشدِ ارزشِ دارایی و سودِ نقدیِ سالانه |
| ابزارِ اصلی | نمودارِ قیمت (تحلیلِ تکنیکال)، حجم، خبر | وضعِ خودِ شرکت (تحلیلِ بنیادی)، گزارش‌های مالی |
| تعدادِ معامله | زیاد | کم |
| وقتِ لازم | از روزی یک ساعت تا تمام‌وقت | چند ساعت در ماه |
| سهمِ کارمزد از سود | زیاد و تعیین‌کننده | ناچیز |
| فشارِ روانی | بالا | کمتر، ولی صبرِ زیاد میخواهد |
هیچ‌کدام ذاتاً بهتر نیست؛ هر کدام آدمِ خودش را میخواهد. توصیهٔ من به بیشترِ تازه‌کارها این است که بخشِ اصلیِ پول‌شان را با نگاهِ سرمایهگذاری نگه دارند و فقط بخشِ کوچکی را برای یادگرفتنِ ترید کنار بگذارند. شرحِ کامل‌ترِ این دو نگاه را در مقالهٔ تفاوت سرمایهگذاری و معامله‌گری نوشته‌ام.
انواعِ ترید؛ از چند ثانیه تا چند ماه
رایج‌ترین دسته‌بندیِ انواعِ ترید این است که معامله چقدر باز می‌ماند. یک قاعدهٔ ساده را یادتان باشد: هر چه مدت کوتاه‌تر باشد، تعدادِ معامله بیشتر است، کارمزد سنگین‌تر میشود و اعصاب بیشتر خرد میشود.
جدولِ زیر چهار سبکِ اصلی را مقایسه میکند. «تایم‌فریم» یعنی هر شمعِ نمودار چه مدتی را نشان می‌دهد؛ مثلاً ۵ دقیقه یا یک روز.
| سبک | مدتِ نگهداری | وقتِ لازم | تایم‌فریمِ رایج | مناسبِ تازه‌کار؟ |
|---|---|---|---|---|
| اسکالپ | چند ثانیه تا چند دقیقه | تمام‌وقت، پشتِ صفحه | ۱ تا ۵ دقیقه | نه |
| ترید روزانه | درونِ یک روز | همهٔ ساعت‌های بازار | ۵ دقیقه تا ۱ ساعت | بیشتر نه |
| سوئینگ تریدینگ | چند روز تا چند هفته | روزی یک تا دو ساعت | ۴ ساعته و روزانه | بله، با پولِ کم |
| پوزیشن تریدینگ | چند هفته تا چند ماه | چند ساعت در هفته | روزانه و هفتگی | بله |
پس هر چه از بالای جدول پایین می‌آییم، سبک آرام‌تر و برای آدمِ شاغل عملی‌تر میشود. حالا یکی‌یکی ببینیم.
اسکالپ؛ سودِ خیلی کوچک، خیلی بار
اسکالپر ده‌ها بار در روز میخرد و میفروشد و از هر بار سودِ خیلی کمی برمی‌دارد. مثلِ میوه‌فروشی که از هر کیلو فقط چند صد تومان سود میبرد، ولی روزی هزار کیلو میفروشد. این روش تمرکزِ کامل، دستِ سریع و کارمزدِ خیلی پایین میخواهد.
در بورسِ سهامِ ایران، هر بار خرید و فروش حدودِ ۱٫۲۵ درصد کارمزد دارد. با این حساب، اسکالپِ کلاسیک در سهام عملاً به‌صرفه نیست؛ کارمزد زودتر از شما سودش را برمی‌دارد. جزئیاتش را در مقالهٔ اسکالپینگ چیست ببینید.
ترید روزانه یا معامله‌گری روزانه
دی‌تریدر همهٔ معامله‌هایش را پیش از پایانِ همان روز می‌بندد. هدفش این است که شب با نگرانی نخوابد؛ چون ممکن است خبری بیاید و فردا قیمت جای دیگری باز شود.
در بورسِ ایران خرید و فروشِ یک سهم در همان روز ممکن است. اما بازارِ سهام فقط چند ساعت باز است و قیمتِ هر سهم در یک روز هم حدِ مشخصی بالا و پایین میرود. پس جای کمی برای حرکت هست. اگر به این سبک علاقه دارید، مقالهٔ چگونه به یک معاملهگر روزانه تبدیل شویم شرایط و مهارت‌هایش را توضیح می‌دهد.
سوئینگ تریدینگ یا نوسانگیری
سوئینگ‌تریدر یک موج از حرکتِ قیمت را می‌گیرد. مثلاً وقتی قیمت به کفِ قبلی‌اش نزدیک شد میخرد، و نزدیکِ سقفِ بعدی میفروشد. به این کف «حمایت» و به این سقف «مقاومت» میگویند. معاملهها چند روز تا چند هفته باز می‌مانند. اسمِ رایجِ این کار در بازارِ ما «نوسانگیری» است.
به نظرِ من، برای بورسِ ایران و برای کسی که شغلِ دیگری هم دارد، سوئینگ منطقی‌ترین سبکِ ترید است. چرا؟ چون معامله کمتر است و کارمزد سهمِ کمتری از سود میبرد. لازم هم نیست تمامِ روز پشتِ گوشی بنشینید.
پوزیشن تریدینگ
پوزیشن‌تریدر دنبالِ روندهای بزرگ است و معامله را چند هفته تا چند ماه نگه میدارد. این سبک به سرمایهگذاری نزدیک است. فرقش این است که تریدر وقتی میفروشد که روند بشکند یا قیمت به هدفش برسد، نه بر اساسِ ارزشِ واقعیِ شرکت. صبرِ زیاد و حدِ ضررِ بازتری میخواهد.
انواعِ ترید بر اساسِ شکلِ معامله
دسته‌بندیِ دوم دربارهٔ شکلِ خودِ معامله است. خیلی از این شکل‌ها از قدیم در بازارِ سنتیِ خودمان هم بوده‌اند؛ نسیه و سلف را همه شنیده‌ایم. امروز در بورس و بورسِ کالا نسخهٔ استانداردشان هست.
- معاملهٔ نقدی: پول می‌دهید و خودِ دارایی مالِ شما میشود. خریدِ سهم در بورس از همین نوع است. پولِ فروشِ سهم همان لحظه برای خریدِ بعدی در حسابِ کارگزاری آماده است. ولی طبقِ آخرین اطلاعیه‌ها، تسویه دو روزِ کاری طول میکشد (T+2) و تازه بعد از آن میشود پول را به حسابِ بانکی برد.
- معاملهٔ اعتباری یا نسیه: کارگزاری بخشی از پولِ خرید را به شما قرض می‌دهد و بیشتر از پولِ خودتان می‌خرید. سود و ضرر هر دو بزرگ‌تر می‌شوند. پژوهشگرانِ اقتصادِ رفتاری میگویند آدم‌ها در خریدِ نسیه خیلی بیشتر اشتباه می‌کنند تا در خریدِ نقدی. توصیهٔ من هم این است که تا جایی که میشود، سراغِ خریدِ اعتباریِ سهام نروید.
- معاملهٔ آتی: قراردادی برای خرید یا فروشِ یک کالا در یک تاریخِ مشخص در آینده. فقط بخشی از پول را به‌عنوانِ «وجهِ تضمین» می‌گذارید؛ مثلِ بیعانه. در بورسِ کالا روی کالاهایی مثلِ شمشِ طلا و زعفران قراردادِ آتی معامله میشود و از پایین آمدنِ قیمت هم میشود سود برد. ولی چون با پولِ کم معاملهٔ بزرگ می‌کنید، برای تازه‌کار خطرناک است.
- اختیارِ معامله (آپشن): حقِ خرید یا فروشِ یک دارایی با قیمتِ مشخص تا تاریخِ مشخص، بی آنکه مجبور باشید. مثلِ بیعانه‌ای که می‌دهید تا خانه‌ای را تا آخرِ ماه با قیمتِ امروز برایتان نگه دارند؛ اگر نخواستید، فقط بیعانه می‌سوزد. امروز در بورسِ تهران روی چند سهم و صندوق اختیارِ معامله هست.
- سلف: برعکسِ نسیه است. پول را همین حالا می‌دهید و کالا را بعداً تحویل می‌گیرید. مثلاً پولِ ده تن فولاد را امروز به کارخانه می‌دهید و سه ماهِ دیگر تحویل می‌گیرید. در بورسِ کالا نسخهٔ قابلِ‌معامله‌اش هم هست.
یک فرقِ مهم را هم بدانید. در بازارِ سهامِ ایران، برای سهمِ عادی تقریباً راهی نیست که از ریزشِ قیمت سود ببرید. پس تریدرِ سهام وقتی بازار پایین میرود، بیشتر باید پولش را نقد نگه دارد. در بازارِ آتی و ارزهای دیجیتال میشود در هر دو جهت معامله کرد؛ و همین، ریسک را هم بالاتر میبرد.
در کدام بازار میشود ترید کرد؟
در ایران چند بازارِ اصلی برای ترید هست. هر کدام ساعت و قاعدهٔ خودش را دارد:
| بازار | ساعتِ معامله | سقفِ نوسانِ روزانه | نکتهٔ مهم برای تریدر |
|---|---|---|---|
| سهامِ بورس و فرابورس | ۹ تا ۱۲:۳۰ (با پیش‌گشایش از ۸:۴۵) | دارد؛ در بازارهای اصلی ۳± درصد | صف‌ها گاهی خروج را ناممکن می‌کنند |
| صندوق‌های قابلِ‌معامله (طلا، سهامی، اهرمی) | مثلِ سهام یا طولانی‌تر، بسته به نوع | بسته به نوعِ صندوق | کارمزدِ کمتر از سهام؛ برای سوئینگ مناسب |
| بازارِ آتی و اختیار | طبقِ ساعتِ همان بورس | دارد | اهرم و امکانِ معاملهٔ نزولی؛ برای باتجربه‌ها |
| ارزهای دیجیتال | شبانه‌روزی، هفت روزِ هفته | ندارد | نوسانِ خیلی زیاد؛ بی حدِ ضرر خطرناک |
«دامنهٔ نوسانِ ۳ درصد» یعنی قیمتِ یک سهم در یک روز حداکثر ۳ درصد بالا یا پایین میرود. اگر سهمی ۱۰ هزار تومان باشد، آن روز از ۹٬۷۰۰ پایین‌تر و از ۱۰٬۳۰۰ بالاتر معامله نمی‌شود. این عددها بر اساسِ اطلاعیه‌های تا مهر ۱۴۰۵ است و سازمانِ بورس هر از گاهی عوضشان میکند. پیش از هر تصمیم، اطلاعیه‌های تازه را در سامانهٔ کارگزاری‌تان ببینید. وضعِ کلیِ بازار را هم در صفحهٔ شاخص کل بورس امروز می‌توانید دنبال کنید.
کارمزد؛ هزینه‌ای که ترید کوتاهمدت را می‌خورد
بیشترِ تازه‌کارها کارمزد را نمی‌بینند. ولی برای تریدر، کارمزد مهم‌ترین هزینه است. طبقِ آخرین نرخ‌هایی که منتشر شده، در بورسِ سهام موقعِ خرید حدودِ ۰٫۳۷ درصد و موقعِ فروش حدودِ ۰٫۸۸ درصد کم میشود. نیم درصد از همین ۰٫۸۸، مالیاتِ فروش است. یعنی هر بار خرید و فروش، روی هم حدودِ ۱٫۲۵ درصد هزینه دارد.
نرخِ دقیق را از کارگزاریِ خودتان بپرسید، چون بعضی‌ها تخفیف می‌دهند. جزئیاتش را در مقالهٔ کارمزد معاملات بورس آورده‌ام.
بیایید با هم حساب کنیم. فرض کنید ۱۰۰ میلیون تومان دارید و ماهی ۱۰ بار سهم می‌خرید و می‌فروشید:
- هر بار خرید و فروش حدودِ ۱٫۲۵ درصد هزینه دارد؛ یعنی حدودِ ۱٫۲۵ میلیون تومان.
- ده بار در ماه میشود حدودِ ۱۲٫۵ میلیون تومان.
- یعنی ۱۲٫۵ درصدِ کلِ پول‌تان، فقط در یک ماه، به کارمزد رفته است.
پس فقط برای اینکه ضرر نکنید، باید هر ماه ۱۲٫۵ درصد سود کنید. این خیلی زیاد است. حالا همان پول را با ماهی دو معاملهٔ سوئینگ تصور کنید: هزینه به حدودِ ۲٫۵ میلیون تومان می‌رسد. همین حسابِ ساده نشان می‌دهد چرا در بورسِ ایران، سبک‌های آرام‌تر شانسِ بیشتری دارند.
اسک، بید و اسپرد؛ هزینهٔ پنهانِ دوم
هزینهٔ پنهانِ دیگر، فاصلهٔ قیمتِ خرید و فروش است. فرض کنید پرایدم را آگهی کرده‌ام. قیمتی که من می‌خواهم، «اسک» (Ask) است. شما زنگ می‌زنید و قیمتِ کمتری پیشنهاد می‌دهید؛ این «بید» (Bid) است. به فاصلهٔ این دو قیمت «اسپرد» میگویند. معامله وقتی انجام میشود که این دو به هم برسند.
در سهم‌های پرمعامله این فاصله کوچک است و در سهم‌های کم‌معامله بزرگ. اگر سهمی بخرید که فاصلهٔ خریدار و فروشنده‌اش زیاد است، همان لحظهٔ خرید چند درصد عقب افتاده‌اید. پس برای ترید سراغِ نمادهای پرحجم بروید؛ یعنی سهم‌هایی که هر روز زیاد خرید و فروش می‌شوند.
مدیریتِ سرمایه و حدِ ضرر؛ قاعدهٔ یک تا دو درصد
تریدرِ تازه‌کار می‌پرسد «چقدر سود می‌کنم؟». تریدرِ باتجربه اول می‌پرسد «اگر اشتباه کرده باشم، چقدر ضرر می‌کنم؟». قاعدهٔ رایج این است: در هر معامله بیشتر از ۱ تا ۲ درصدِ کلِ پول‌تان را به خطر نیندازید.
حواس‌مان باشد: این قاعده نمی‌گوید فقط ۱ درصدِ پول را سهم بخرید. می‌گوید اگر حدِ ضرر فعال شد، ضررتان بیشتر از ۱ درصدِ کلِ پول نشود. «حدِ ضرر» یعنی قیمتی که از قبل تعیین می‌کنید و اگر قیمت به آن رسید، بی‌چون‌وچرا می‌فروشید. اصولِ کامل‌ترش را در مقالهٔ مدیریت سرمایه و ریسک ببینید.
مثالِ قدم‌به‌قدم (عددها فرضی‌اند):
- کلِ پول‌تان ۲۰۰ میلیون تومان است. با قاعدهٔ ۱ درصد، حداکثر ضررِ هر معامله ۲ میلیون تومان است.
- سهمی را ۱٬۰۰۰ تومان می‌خرید و حدِ ضرر را ۹۵۰ تومان می‌گذارید. یعنی روی هر سهم حداکثر ۵۰ تومان ضرر می‌کنید.
- تعدادِ سهم = ۲٬۰۰۰٬۰۰۰ ÷ ۵۰ = ۴۰٬۰۰۰ سهم؛ یعنی معامله‌ای ۴۰ میلیون تومانی.
- کارمزدِ خرید و فروش را هم فراموش نکنید: حدودِ ۵۰۰ هزار تومان. پس اگر حدِ ضرر فعال شود، ضررِ واقعی حدودِ ۲٫۵ میلیون تومان است. اگر می‌خواهید دقیقاً روی ۱ درصد بمانید، تعدادِ سهم را کمی کمتر بگیرید.
در بورسِ ایران یک خطرِ اضافه هم هست. وقتی سهمی صفِ فروش میشود، ممکن است حدِ ضررتان اجرا نشود و چند روز پشتِ صف بمانید. پس در سهم‌های پرریسک، معامله را کوچک‌تر بگیرید. روش‌های گذاشتنِ حدِ ضرر را در مقالهٔ استراتژی حدضرر توضیح داده‌ام.
چرا این‌قدر روی ضررِ کوچک پافشاری می‌کنم؟ چون جبرانِ ضرر خطی نیست. فرض کنید ۱۰۰ میلیون دارید و ۵۰ درصد ضرر می‌کنید؛ ۵۰ میلیون می‌ماند. برای اینکه دوباره به ۱۰۰ برسید، باید این ۵۰ میلیون دو برابر شود؛ یعنی ۱۰۰ درصد سود. آیا ۵۰ درصد ضرر را با ۵۰ درصد سود جبران می‌کنید؟ نه.
پس ضررِ کوچک را زود بپذیرید تا هیچ‌وقت مجبور نشوید ضررِ بزرگ را جبران کنید.
اهرم؛ شمشیرِ دولبه
اهرم یعنی با پولِ کم معاملهٔ بزرگ کردن. با اهرمِ ۵ برابر، اگر قیمت فقط ۲۰ درصد خلافِ انتظارتان برود، کلِ پولِ آن معامله صفر میشود. با اهرمِ ۱۰ برابر، فقط ۱۰ درصد کافی است. در بازارِ آتی و ارزهای دیجیتال به این اتفاق «لیکوئید شدن» یا فراخوانِ وجهِ تضمین میگویند. توصیهٔ من روشن است: تا وقتی بی اهرم سودِ پایدار نگرفته‌اید، سراغش نروید.
روانشناسیِ معامله‌گری؛ دشمنِ اصلی خودمان هستیم
بیشترِ ضررهای تریدرها از تحلیلِ غلط نیست؛ از تصمیمِ هیجانی است. چند الگوی تکراری را در خودتان پیدا کنید:
- ترس از جا ماندن: سهمی چند روز بالا رفته و همه از آن حرف می‌زنند. شما هم می‌خرید؛ درست وقتی قدیمی‌ها دارند می‌فروشند.
- فرار از ضرر: سهمِ زیانده را به امیدِ برگشت نگه می‌دارید، ولی سهمِ سودده را زود می‌فروشید که سود از دست نرود.
- معاملهٔ انتقامی: بعد از یک ضرر، می‌خواهید زود جبران کنید و معاملهٔ بعدی را بزرگ‌تر و بی‌برنامه باز می‌کنید.
- اعتمادبه‌نفسِ زیاد: بعد از چند سودِ پشتِ سر هم، فکر می‌کنید بازار را فهمیده‌اید و قاعده‌ها را کنار می‌گذارید.
راهِ مقابله ساده است، ولی آسان نیست: قاعده‌ها را پیش از ورود به بازار بنویسید و به آن‌ها پایبند بمانید. اینجاست که برنامهٔ معاملاتی و دفترچهٔ معاملات به کار می‌آیند.
ژورنالِ معاملاتی و برنامهٔ معاملاتی
برنامهٔ معاملاتی مثلِ دستورِ پختِ غذاست. می‌گوید در چه بازاری، با چه سبکی، با چه شرطی می‌خرید و می‌فروشید، و در هر معامله چقدر ریسک می‌کنید. اگر هنوز برنامه ندارید، مقالهٔ ساختن برنامه معاملاتی در ۸ مرحله نقطهٔ شروعِ خوبی است.
ژورنال دفترچه‌ای است که هر معامله را در آن می‌نویسید: چرا خریدید، به چه قیمتی، نتیجه چه شد و آن روز حال‌تان چطور بود. بعد از ۳۰ یا ۵۰ معامله، الگوها خودشان پیدا می‌شوند. مثلاً می‌بینید معامله‌های اولِ صبح، یا معامله‌هایی که بعد از یک ضرر باز کرده‌اید، بیشترین زیان را داشته‌اند. نمونهٔ ستون‌ها و روشِ مرورش را در مقالهٔ ژورنال معاملاتی چیست ببینید.
چگونه تریدر شویم؟ نقشهٔ راهِ آموزشِ ترید در ۷ گام
آموزشِ ترید یک دورهٔ دوهفته‌ای نیست. برای بیشترِ آدم‌ها دستکم یکی دو سال طول میکشد تا به نتیجهٔ پایدار برسند. پیشنهادِ من این ترتیب است:
- الفبای بازار را یاد بگیرید: بورس چطور کار میکند، سفارش چطور ثبت میشود، کارمزد و دامنهٔ نوسان چیست. آموزش بورس از صفر برای همین نوشته شده است.
- یک بازار و یک سبک انتخاب کنید: هم‌زمان سهام و طلا و ارز دیجیتال را ترید نکنید. با یک بازار و یک سبک شروع کنید؛ پیشنهادِ من سوئینگ است.
- خواندنِ نمودار را یاد بگیرید: برای ترید، تحلیل تکنیکال ابزارِ اصلی است؛ یعنی روند، حمایت و مقاومت، حجم و چند ابزارِ ساده. کمی هم شناختِ وضعِ شرکت کمک میکند سهم‌های پرخطر را کنار بگذارید.
- برنامهٔ معاملاتی بنویسید: شرطِ خرید، شرطِ فروش، حدِ ضرر و درصدِ ریسکِ هر معامله.
- اول روی کاغذ تمرین کنید: چند هفته معاملهها را فقط روی کاغذ ثبت کنید. بعد با مبلغی شروع کنید که از دست دادنش زندگیتان را به هم نمی‌ریزد؛ مثلاً پولی که برای اجاره یا قسط کنار گذاشته‌اید، این پول نیست.
- از روزِ اول ژورنال بنویسید: نه از وقتی که «جدی شدید».
- هر ماه مرور و اصلاح کنید: اگر بعد از حدودِ ۵۰ معامله نتیجه جلو نمی‌رود، روش را عوض کنید، نه اندازهٔ معامله را.
اگر آموزشِ منظم و مرحله‌به‌مرحله می‌خواهید، فهرستِ دوره‌های آموزشی را ببینید.
آموزشِ ترید ارز دیجیتال: چه فرقی با بورس دارد؟
اصولِ ترید در همهٔ بازارها یکی است. اما بازارِ رمزارز چند تفاوتِ جدی دارد که باید بدانید:
- بازار هیچ‌وقت بسته نمی‌شود: قیمت ممکن است نیمه‌شب ۱۰ درصد حرکت کند. بی حدِ ضررِ ثبت‌شده نخوابید.
- سقف و کفِ روزانه ندارد: برخلافِ بورس، هیچ محدودیتی برای نوسانِ یک روز نیست. سود و ضرر هر دو سریع‌تر اتفاق می‌افتند.
- اهرم دمِ دست‌تر است: و همین، دلیلِ اصلیِ از دست رفتنِ پولِ بیشترِ تازه‌کارهاست.
- ریسکِ نگهداری: دارایی‌ای که در صرافی می‌ماند، در معرضِ خطرِ خودِ صرافی هم هست.
برای شروعِ قدم‌به‌قدم، راهنمای آموزش ترید ارز دیجیتال برای مبتدیان را بخوانید.
هفت اشتباهِ رایجِ تریدرهای تازه‌کار
این اشتباه‌ها آن‌قدر تکرار می‌شوند که اگر فقط از همین‌ها دوری کنید، از خیلی‌ها جلوترید:
- شروع با کلِ پس‌انداز یا با پولِ قرضی.
- معامله بی حدِ ضرر، یا عقب بردنِ حدِ ضرر وقتی قیمت به آن نزدیک میشود.
- ندیدنِ کارمزد و معاملهٔ بیش از حد.
- خرید با سیگنالِ کانال‌ها و گروه‌ها، بی آنکه بدانید چرا می‌خرید.
- عوض کردنِ روش بعد از چند ضرر، پیش از آنکه روشِ قبلی را درست آزموده باشید.
- ترید در سهم‌های کم‌معامله که بیرون آمدن از آن‌ها سخت است.
- انتظارِ درآمدِ ثابتِ ماهانه از ترید در سالِ اول.
چک‌لیستِ پیش از هر ترید
پیش از ثبتِ هر سفارش، این هشت پرسش را از خودتان بپرسید. اگر جوابِ حتی یکی «نه» بود، معامله نکنید:
- این معامله با برنامهٔ معاملاتیِ من جور است؟
- دلیلِ خریدم را در یک جمله می‌توانم بنویسم؟
- حدِ ضرر و حدِ سود را از قبل تعیین کرده‌ام؟
- ضررِ احتمالی، با کارمزد، کمتر از ۱ تا ۲ درصدِ کلِ پولم است؟
- سودِ احتمالی دستکم دو برابرِ ضررِ احتمالی است؟
- این سهم آن‌قدر خرید و فروش دارد که بتوانم راحت بیرون بیایم؟
- خبر یا مجمعِ مهمی در روزهای آینده ندارد که برنامه‌ام را به هم بزند؟
- الان آرامم، یا دارم ضررِ قبلی را جبران می‌کنم؟
آیا ترید برای همه مناسب است؟
صادقانه بگویم: نه. ترید مهارتی است که وقت، تمرین و اعصابِ آرام میخواهد. بیشترِ کسانی که با رؤیای پولِ سریع شروع می‌کنند، در سالهای اول ضرر می‌دهند. اگر وقتِ کافی ندارید، یا ضرر شما را از نظرِ روحی به هم می‌ریزد، سرمایه‌گذاریِ بلندمدت، مثلاً در صندوق‌ها، احتمالاً نتیجهٔ بهتری برایتان دارد.
اما اگر به تحلیل علاقه دارید، حاضرید با پولِ کم شروع کنید و ضررهای کوچک را بخشی از یادگیری بدانید، ترید می‌تواند مهارتی ارزشمند و حتی بخشی از درآمدتان شود. کلیدش این است که مثلِ یک کسب‌وکار با آن رفتار کنید: با برنامه، با حساب‌وکتاب و با مدیریتِ ریسک. تصمیمِ نهایی با خودتان.
سوالات متداول
ترید یعنی چی؟
ترید یعنی خرید و فروشِ داراییهایی مثلِ سهام، طلا یا ارز دیجیتال برای سود گرفتن از بالا و پایین رفتنِ قیمت در کوتاهمدت یا میانمدت. هدف، مصرف یا نگهداشتنِ چندساله نیست؛ سود از فاصلهٔ قیمتِ خرید تا قیمتِ فروش است.
تریدر یعنی چی و چه کار میکند؟
تریدر یا معاملهگر کسی است که مرتب میخرد و میفروشد تا از نوسانِ قیمت سود ببرد. کارِ روزانهاش دنبال کردنِ بازار، تعیینِ قیمتِ ورود و خروج، گذاشتنِ حدِ ضرر و ثبتِ معاملهها در دفترچه است. در کارگزاریهای ایران، به کارمندی که سفارشِ مشتریها را ثبت میکند هم تریدر میگویند.
فرق ترید و سرمایهگذاری چیست؟
تریدر از نوسانِ قیمت در چند دقیقه تا چند ماه سود میبرد و بیشتر به نمودارِ قیمت نگاه میکند. سرمایهگذار دارایی را چند سال نگه میدارد تا از رشدِ ارزش و سودِ نقدیِ شرکت بهره ببرد و به وضعِ خودِ شرکت نگاه میکند. ترید وقت و کارمزدِ بیشتری میخواهد.
انواع ترید کداماند؟
بر اساسِ مدتِ نگهداری چهار سبکِ اصلی داریم: اسکالپ که چند ثانیه تا چند دقیقه است، ترید روزانه که درونِ یک روز بسته میشود، سوئینگ تریدینگ یا نوسانگیری که چند روز تا چند هفته است و پوزیشن تریدینگ که چند هفته تا چند ماه طول میکشد.
چگونه تریدر شویم؟
اول الفبای بازار و کارمزدها را یاد بگیرید، بعد یک بازار و یک سبک انتخاب کنید و خواندنِ نمودار را بیاموزید. برنامهٔ معاملاتی بنویسید، اول روی کاغذ و بعد با پولِ کم تمرین کنید، از روزِ اول ژورنال داشته باشید و هر ماه نتیجه‌ها را مرور و روش را اصلاح کنید.
با چقدر پول میشود ترید را شروع کرد؟
حداقلِ خاصی لازم نیست و در بورس با چند صد هزار تومان هم میشود معامله کرد. مهم این است که با پولی شروع کنید که از دست دادنش به زندگیتان آسیب نزند، و تا وقتی روشتان سودِ پایدار نداده، پول را زیاد نکنید و سراغِ پولِ قرضی نروید.
ترید در بورس ایران با ترید ارز دیجیتال چه فرقی دارد؟
بورسِ ایران ساعتِ محدود، سقفِ نوسانِ روزانه و صف دارد و برای سهمِ عادی تقریباً نمی‌شود از ریزش سود برد. بازارِ ارز دیجیتال شبانه‌روزی است، سقفِ نوسان ندارد، اهرم در آن رایج است و در هر دو جهت میشود معامله کرد؛ پس سریع‌تر و پرخطرتر است.
آیا میشود از ترید درآمد ثابت ماهانه داشت؟
در سالهای اول معمولاً نه. نتیجهٔ ترید ماه به ماه بالا و پایین میرود و حتی تریدرهای باتجربه هم ماههای زیانده دارند. تا وقتی دستکم یکی دو سال سودِ پایدار نداشتهاید، ترید را درآمدِ اصلی نکنید و شغل یا درآمدِ دیگری داشته باشید.
جمع‌بندی
پس ترید یعنی خرید و فروشِ دارایی برای سود از نوسانِ قیمت، و تریدر کسی است که این کار را با برنامه و مدیریتِ ریسک انجام می‌دهد. سبک‌ها از اسکالپ تا پوزیشن فرق دارند. در بورسِ ایران، کارمزد و سقفِ نوسانِ روزانه سبک‌های آرام‌تر مثلِ سوئینگ را منطقی‌تر می‌کنند. اگر می‌خواهید شروع کنید، با پولِ کم، یک بازار، قاعدهٔ ۱ تا ۲ درصد و یک دفترچهٔ معاملات شروع کنید. و پیش از هر معامله، آن هشت پرسشِ چک‌لیست را از خودتان بپرسید.
سلام-من مفیدتریدرونصب کردم حساب دموهم بازکردم واردمفیدکه میشم نمودارهای سهاموبرام بازنمیکنه-راهنمایی بفرمایید