اندیکاتور VWAP چیست؟ میانگین قیمت موزون با حجم به زبان ساده
فهرست مطالب۱۲ بخش
- VWAP چیست؟ به زبان ساده
- فرمول VWAP و محاسبهی قدمبهقدم
- یک مثال عددی از یک روز معاملاتی
- VWAP در بورس ایران: همان قیمت پایانی خودمان
- چطور با VWAP معامله کنیم؟
- ۱. تشخیص دست بالای خریدار یا فروشنده
- ۲. خط VWAP به عنوان حمایت و مقاومت متحرک
- ۳. شکست خط VWAP
- ۴. معیار سنجیدن کیفیت خرید
- VWAP با میانگین متحرک چه فرقی دارد؟
- باندهای VWAP و VWAP لنگردار
- باندهای VWAP
- VWAP لنگردار (Anchored VWAP)
- تنظیمات اندیکاتور VWAP در تریدینگویو
- محدودیتهای VWAP در بورس ایران
- اشتباههای رایج در کار با اندیکاتور VWAP
- چکلیست پیش از استفاده از VWAP
- سوالات متداول
- جمعبندی

خیلیها روی نمودار سهم یک خط آرام میبینند که از صبح کنار قیمت راه میرود و میپرسند این چیست. اندیکاتور VWAP یعنی میانگین قیمت یک سهم در طول روز، به شرطی که هر قیمت به اندازهی حجم معاملهاش وزن بگیرد. این خط نشان میدهد بیشتر پول امروز در چه قیمتی دستبهدست شده و قیمت فعلی گرانتر از آن است یا ارزانتر.
اسمش انگلیسی و کمی ترسناک است، ولی حسابش همان حساب میوهفروش محل است. بیایید با هم قدمبهقدم جلو برویم: اول معنی ساده، بعد فرمول با یک مثال عددی، بعد کاربرد در معامله و آخر سر این پرسش مهم که VWAP در بورس ایران به چه کاری میآید و کجا گولمان میزند.
VWAP چیست؟ به زبان ساده
VWAP کوتاهشدهی Volume Weighted Average Price است. در فارسی به آن «میانگین قیمت موزون با حجم» یا «میانگین موزون حجمی» میگویند. موزون یعنی وزندار. یعنی قیمتی که در آن سهم زیادی معامله شده، اثر بیشتری روی میانگین دارد.
یک مثال از بازار میوه کمک میکند. فرض کنید میوهفروش صبح صد کیلو سیب را کیلویی ۵۰ هزار تومان میفروشد. نزدیک ظهر پنج کیلوی آخر را کیلویی ۴۰ هزار تومان میدهد. میانگین سادهی این دو قیمت ۴۵ هزار تومان است. ولی تقریبا همهی سیبها ۵۰ هزار تومان فروش رفتهاند. میانگین موزون این را میفهمد و عددی نزدیک ۴۹٬۵۰۰ تومان میدهد.
VWAP همین کار را روی نمودار سهم میکند. از اول جلسهی معاملاتی شروع میکند، هر معامله را با حجمش جمع میزند و هر لحظه میانگین تازه را روی نمودار میکشد. برای همین اول صبح تند تکان میخورد و هر چه روز جلوتر میرود آرامتر میشود؛ چون هر معاملهی تازه سهم کوچکتری از کل روز است.

پس VWAP را «قیمت منصفانهی امروز از نگاه پول» بدانید. حالا ببینیم این عدد دقیقا چطور حساب میشود.
فرمول VWAP و محاسبهی قدمبهقدم
فرمول اصلی خیلی ساده است:
VWAP = جمع (قیمت × حجم) ÷ جمع حجم
اگر دادهی تکتک معاملهها را داشته باشید، همین را مستقیم حساب میکنید. ولی نرمافزارهای نمودار معمولا با کندل کار میکنند، نه با تکتک معاملهها. کندل یعنی همان شمعی که برای هر بازهی زمانی بالاترین، پایینترین و آخرین قیمت را نشان میدهد. برای همین به جای «قیمت هر معامله» از قیمت نمونه (Typical Price) استفاده میکنند:
قیمت نمونه = (بالاترین + پایینترین + آخرین قیمت کندل) ÷ ۳
قدمهای محاسبه اینطور است:
- برای هر کندل، قیمت نمونه را حساب کنید.
- قیمت نمونه را در حجم همان کندل ضرب کنید.
- این حاصلضربها را از اول روز تا الان جمع بزنید (جمع تجمعی).
- حجمها را هم از اول روز تا الان جمع بزنید.
- عدد قدم ۳ را بر عدد قدم ۴ تقسیم کنید. این VWAP همین لحظه است.
یک مثال عددی از یک روز معاملاتی
فرض کنید سهمی را در چهار بازهی یکساعته دنبال میکنیم. عددها فرضی و به توماناند تا حساب جلوی چشممان باشد:
| بازه | بالاترین / پایینترین / آخرین | قیمت نمونه | حجم (سهم) | جمع تجمعی قیمت × حجم | جمع تجمعی حجم | VWAP |
|---|---|---|---|---|---|---|
| ساعت اول | ۱٬۰۲۰ / ۱٬۰۰۰ / ۱٬۰۱۰ | ۱٬۰۱۰ | ۵۰٬۰۰۰ | ۵۰٫۵ میلیون | ۵۰٬۰۰۰ | ۱٬۰۱۰ |
| ساعت دوم | ۱٬۰۳۰ / ۱٬۰۱۰ / ۱٬۰۲۰ | ۱٬۰۲۰ | ۲۰٬۰۰۰ | ۷۰٫۹ میلیون | ۷۰٬۰۰۰ | حدود ۱٬۰۱۳ |
| ساعت سوم | ۱٬۰۴۰ / ۱٬۰۲۰ / ۱٬۰۳۰ | ۱٬۰۳۰ | ۱۰٬۰۰۰ | ۸۱٫۲ میلیون | ۸۰٬۰۰۰ | ۱٬۰۱۵ |
| ساعت چهارم | ۱٬۰۲۵ / ۱٬۰۰۰ / ۱٬۰۰۵ | ۱٬۰۱۰ | ۴۰٬۰۰۰ | ۱۲۱٫۶ میلیون | ۱۲۰٬۰۰۰ | حدود ۱٬۰۱۳ |
به ساعت سوم نگاه کنید. قیمت تا ۱٬۰۴۰ بالا رفت، ولی VWAP فقط به ۱٬۰۱۵ رسید. چرا؟ چون در آن ساعت فقط ۱۰ هزار سهم معامله شد. اگر میانگین سادهی چهار قیمت نمونه را بگیرید، ۱٬۰۱۷٫۵ تومان میشود. ولی VWAP روز حدود ۱٬۰۱۳ است؛ چون بیشتر سهمها در ساعت اول و چهارم و دور و بر ۱٬۰۱۰ دستبهدست شدند.
پس VWAP به ما میگوید قیمتهای پرحجم کجا بودند، نه قیمتهای پرسروصدا. همین فرق کوچک، کل ارزش این اندیکاتور است.
VWAP در بورس ایران: همان قیمت پایانی خودمان
این بخش را در کمتر متنی پیدا میکنید، ولی برای ما مهمترین بخش است. در بورس تهران و فرابورس، قیمت پایانی سهم از میانگین موزون همهی معاملههای روز به دست میآید. یعنی قیمت پایانی در اصل همان VWAP کل روز است، فقط با دادهی تکتک معاملهها حساب میشود، نه با قیمت نمونهی کندلها.
از اول دی ۱۴۰۴ حجم مبنا برای نمادهای بورس و فرابورس یک سهم شده است. برای همین در این بازارها قیمت پایانی همیشه میانگین موزون کامل معاملههای روز است. فقط در بازار پایه هنوز حجم مبنا اثر دارد و قیمت پایانی ممکن است بخشی از راه را برود.
این واقعیت سه نتیجهی عملی دارد:
- خط VWAP روزانه شما را برای فردا آماده میکند. هر چه به پایان معاملات نزدیکتر شویم، VWAP روز به قیمت پایانی امروز نزدیکتر میشود. سقف و کف مجاز فردا هم از قیمت پایانی حساب میشود. پس وقتی خط را میبینید، تقریبا میدانید دامنهی نوسان فردا دور چه عددی است.
- کندل روزانهی نرمافزارهای ایرانی را بشناسید. در بعضی نرمافزارها «بستهشدن» کندل روزانه قیمت پایانی است و در بعضی آخرین معامله. اگر بستهشدن همان قیمت پایانی باشد، کندل روزانه خودش نوعی VWAP را در دل دارد.
- فاصلهی آخرین معامله با قیمت پایانی حرف دارد. اگر آخر روز آخرین معامله خیلی بالاتر از قیمت پایانی باشد، یعنی خریدارها دیر و با زور آمدهاند. برعکسش هم هشدار فروش است.
پس اگر قیمت پایانی را خوب فهمیدهاید، نصف راه VWAP را آمدهاید. فرقش این است که VWAP همین حساب را لحظهبهلحظه روی نمودار جلوی چشمتان میگذارد.
چطور با VWAP معامله کنیم؟
VWAP بیشتر ابزار معاملهگرهای روزانه است؛ یعنی کسانی که در همان روز میخرند و میفروشند. سرمایهگذار بلندمدت هم میتواند از آن برای پیدا کردن قیمت بهتر خرید استفاده کند. چهار روش رایج اینهاست:
۱. تشخیص دست بالای خریدار یا فروشنده
سادهترین خوانش این است: اگر قیمت بالای خط VWAP است، بیشتر کسانی که امروز خریدهاند در سودند و خریدارها دست بالا را دارند. اگر قیمت زیر خط است، بیشتر خریدارهای امروز در ضررند و فروشندهها قویترند. این یک سیگنال خرید یا فروش نیست؛ فقط حال و هوای روز را نشان میدهد.
۲. خط VWAP به عنوان حمایت و مقاومت متحرک
در روزهای رونددار، قیمت معمولا تا نزدیک خط VWAP برمیگردد و دوباره راهش را ادامه میدهد. در روند صعودی، خط نقش حمایت را بازی میکند و در روند نزولی نقش مقاومت را. معاملهگر صبور به جای خرید در اوج هیجان، منتظر برگشت قیمت به نزدیکی خط میماند.
۳. شکست خط VWAP
وقتی قیمت که مدتی زیر خط بوده، با حجم بالا از آن عبور میکند، میتواند نشانهی عوض شدن حال و هوای روز باشد. حرف اصلی «با حجم بالا» است. عبور با چند معاملهی کوچک بیشتر وقتها شکست کاذب است.
۴. معیار سنجیدن کیفیت خرید
این کاربرد اصلی VWAP در دنیای حرفهای است. صندوقها و سرمایهگذارهای بزرگ وقتی میخواهند حجم زیادی سهم بخرند، نمیتوانند یکجا بخرند، چون قیمت را خودشان بالا میبرند. برای همین سفارش را در طول روز پخش میکنند و بعد قیمت خریدشان را با VWAP روز مقایسه میکنند. اگر زیر VWAP خریده باشند، کارشان خوب بوده.
این همان چیزی است که در معاملات الگوریتمی به آن الگوریتم اجرای VWAP میگویند. شما هم میتوانید همین معیار را برای خودتان به کار ببرید. اگر امروز سهمی را بالاتر از VWAP روز خریدید، یعنی از بیشتر خریدارهای امروز گرانتر خریدهاید. این بد نیست، ولی خوب است بدانید.
پس VWAP را اول یک «خط کش انصاف» ببینید و بعد یک ابزار سیگنالگیری.
VWAP با میانگین متحرک چه فرقی دارد؟
این پرسشی است که زیاد از من میپرسند، چون هر دو روی نمودار شبیه یک خط آراماند. میانگین متحرک یعنی میانگین قیمت چند کندل آخر، مثلا ۲۰ روز آخر. هر روز یک کندل تازه وارد و یک کندل قدیمی خارج میشود. VWAP اما از یک نقطهی ثابت شروع میکند و همهچیز را از همان نقطه جمع میزند.
| ویژگی | VWAP | میانگین متحرک ساده |
|---|---|---|
| حجم را حساب میکند؟ | بله، هر قیمت به اندازهی حجمش وزن دارد | نه، همهی کندلها هموزناند |
| نقطهی شروع | ثابت؛ معمولا اول همان روز | غلتان؛ همیشه چند کندل آخر |
| هر روز از نو شروع میشود؟ | بله، در حالت عادی | نه، ادامهدار است |
| بیشترین کاربرد | معاملهی روزانه و سنجیدن قیمت خرید | تشخیص روند در چند روز تا چند ماه |
| تاخیر نسبت به قیمت | اول روز کم، آخر روز زیاد | بسته به طول دوره، ثابت |
مهمترین سطر، سطر سوم است. VWAP هر صبح از صفر شروع میشود و دیروز را به یاد نمیآورد. برای همین ابزار تشخیص روند چندماهه نیست. برای آن کار مووینگ اوریج یا نسخهی لنگردار VWAP که جلوتر میگویم مناسبترند. هر دو هم جزو اندیکاتورهای پیرو هستند؛ یعنی پشت قیمت میآیند، نه جلوی آن.
باندهای VWAP و VWAP لنگردار
دو نسخهی پیشرفتهتر VWAP هست که در بیشتر نرمافزارها پیدا میشوند.
باندهای VWAP
باندها دو یا چند خط بالا و پایین VWAP هستند که فاصلهشان با انحراف معیار حساب میشود. انحراف معیار یعنی قیمتها بهطور معمول چقدر از میانگین دور میشوند. وقتی قیمت به باند بالایی میرسد، یعنی نسبت به میانگین امروز خیلی کشیده شده. این شبیه همان فکری است که در کانال کلتنر و بولینگر باند میبینید.
VWAP لنگردار (Anchored VWAP)
در این نسخه، نقطهی شروع را خودتان انتخاب میکنید؛ مثلا روز انتشار یک گزارش مهم در کدال، روز مجمع، روز بازگشایی بعد از توقف طولانی، یا روز عرضهی اولیه. از آن روز به بعد، خط میگوید میانگین قیمت همهی کسانی که بعد از آن رویداد خریدهاند چقدر است.
یک مثال روشنش میکند. فرض کنید سهمی سه ماه پیش عرضهی اولیه شده. VWAP لنگردار از روز عرضه نشان میدهد خریدارهای این سه ماه بهطور میانگین چند خریدهاند. اگر قیمت امروز زیر این خط باشد، بیشتر این آدمها در ضررند و با برگشت قیمت به نزدیکی خط، ممکن است بفروشند تا سر به سر شوند. این همان فشار فروشی است که خیلیها حس میکنند ولی جایش را نمیدانند.
پس اگر شما سرمایهگذار چندماهه هستید، VWAP لنگردار از VWAP روزانه به کارتان بیشتر میآید.
تنظیمات اندیکاتور VWAP در تریدینگویو
اگر با تریدینگویو کار میکنید، VWAP را با جستوجوی همین نام در بخش اندیکاتورها پیدا میکنید. چند تنظیم اصلی دارد:
- نقطهی لنگر (Anchor Period): پیشفرض «جلسه» است، یعنی هر روز از نو. میتوانید هفته، ماه یا سال را هم انتخاب کنید.
- منبع قیمت (Source): پیشفرض همان قیمت نمونه است، یعنی میانگین بالاترین، پایینترین و آخرین قیمت.
- باندها: میتوانید باندها را روشن کنید و ضریب انحراف معیار را مثلا ۱ و ۲ بگذارید.
- بازهی زمانی نمودار: VWAP جلسهای روی نمودار روزانه معنی ندارد، چون هر کندل خودش یک جلسه است. آن را روی نمودار ۵ یا ۱۵ دقیقهای ببینید.
یادتان باشد دادهی نماد ایرانی در هر نرمافزار ممکن است کامل یا دقیق نباشد. پیش از تصمیم، عدد قیمت پایانی را با تابلوی رسمی نماد مقایسه کنید.
محدودیتهای VWAP در بورس ایران
من همیشه به دوستان میگویم هیچ اندیکاتوری را بدون شناختن جای کورش به کار نبرید. VWAP در بازار ما چند جای کور مشخص دارد:
- صف خرید و صف فروش: وقتی سهم از اول روز در صف خرید یا فروش است، همهی معاملهها در یک قیمت انجام میشود. VWAP هم همان عدد میشود و هیچ اطلاعاتی نمیدهد.
- دامنهی نوسان محدود: قیمت در یک روز فقط چند درصد میتواند تکان بخورد. پس فاصلهی قیمت با VWAP همیشه کوچک است و سیگنالها زیاد و کمارزش میشوند.
- سهم کممعامله: در نمادی که روزی چند معاملهی کوچک دارد، چند معاملهی اول روز همهچیز را تعیین میکنند. خط معنی آماری ندارد.
- معاملهی بزرگ یکباره: یک معاملهی بزرگ، مثلا جابهجایی سهام بین دو سهامدار عمده، میتواند VWAP را جابهجا کند، بدون اینکه حال و هوای واقعی بازار عوض شده باشد. برای همین همیشه بپرسید این حجم معاملات از کجا آمده.
- تاخیر در پایان روز: هر چه روز جلوتر میرود، خط سنگینتر و کندتر میشود. حرکتهای تند نیم ساعت آخر روی آن اثر کمی دارند.
پس VWAP برای نمادهای پرمعامله و روزهای بیصف بهترین کارایی را دارد. در بقیهی روزها کنارش بگذارید.
اشتباههای رایج در کار با اندیکاتور VWAP
- استفاده روی نمودار روزانه یا هفتگی: VWAP جلسهای را روی نمودار روزانه گذاشتن مثل این است که معدل یک درس را با همان یک نمره بگیرید. یا بازهی کوتاهتر بگیرید یا نسخهی لنگردار را.
- خرید فقط چون قیمت بالای خط است: بالای خط بودن یعنی دست خریدار بالاتر است، نه اینکه فردا هم بالا میرود.
- یکی گرفتن با میانگین متحرک: دو خط شبیهاند ولی دو سوال متفاوت را جواب میدهند.
- نادیده گرفتن صف: در روز صف، خط VWAP فقط یک خط صاف است.
- تکیهی تنها به یک ابزار: VWAP را با حجم، سطحهای حمایت و مقاومت و یک اسیلاتور مثل شاخص جریان پول (MFI) کنار هم ببینید. دربارهی این کار در مطلب ترکیب اندیکاتورها مفصل نوشتهام.
چکلیست پیش از استفاده از VWAP
- نماد امروز در صف نیست؟
- حجم معاملات امروز به اندازهی کافی بالاست و معاملهی بزرگ یکبارهای در کار نیست؟
- نمودار روی بازهی چنددقیقهای است، نه روزانه؟
- میدانید قیمت الان بالای خط است یا زیر آن، و فاصلهاش چند درصد است؟
- یک ابزار دیگر هم همین حرف را تایید میکند؟
- حد ضرر و اندازهی معامله را از قبل مشخص کردهاید؟
اگر با کل خانوادهی اندیکاتورها هنوز آشنا نیستید، اول مطلب اندیکاتور چیست و ۸ اندیکاتور مهم تحلیل تکنیکال را بخوانید. VWAP عضو دستهی اندیکاتورهای حجمی است و آنجا جایش را در کنار بقیه میبینید.
سوالات متداول
VWAP چیست؟
VWAP یا میانگین قیمت موزون با حجم، میانگین قیمت یک سهم از اول روز تا الان است که در آن هر قیمت به اندازهی حجم معاملهاش وزن دارد. نشان میدهد بیشتر پول امروز در چه قیمتی دستبهدست شده است.
فرمول اندیکاتور VWAP چیست؟
VWAP برابر است با جمع حاصلضرب قیمت در حجم، تقسیم بر جمع حجم، از اول جلسه تا همین لحظه. نرمافزارها به جای قیمت هر معامله معمولا قیمت نمونهی کندل را میگذارند؛ یعنی میانگین بالاترین، پایینترین و آخرین قیمت.
VWAP با میانگین متحرک چه فرقی دارد؟
میانگین متحرک فقط قیمت چند کندل آخر را میانگین میگیرد و حجم را حساب نمیکند. VWAP حجم را وزن میدهد، از یک نقطهی ثابت مثل اول روز شروع میشود و هر جلسه از نو آغاز میشود.
VWAP در بورس ایران کاربرد دارد؟
بله، بهویژه در نمادهای پرمعامله و روزهای بدون صف. قیمت پایانی بورس ایران خودش میانگین موزون معاملههای روز است، پس VWAP روزانه به آن نزدیک میشود. در روز صف یا سهم کممعامله ارزش زیادی ندارد.
قیمت بالای VWAP یعنی چه؟
یعنی قیمت فعلی از میانگین قیمت خرید بیشتر معاملهگرهای امروز بالاتر است و خریدارها دست بالا را دارند. این سیگنال خرید نیست؛ فقط حال و هوای روز را نشان میدهد و باید با حجم و ابزارهای دیگر سنجیده شود.
بهترین تایم فریم برای VWAP چیست؟
VWAP روزانه روی نمودارهای چنددقیقهای مثل ۵ یا ۱۵ دقیقه بهتر کار میکند. روی نمودار روزانه معنی ندارد، چون هر کندل خودش یک جلسه است. برای دید چندهفتهای یا چندماهه از VWAP لنگردار استفاده کنید.
VWAP لنگردار چیست؟
نسخهای از VWAP است که نقطهی شروعش را خودتان انتخاب میکنید، مثلا روز عرضهی اولیه یا انتشار یک گزارش مهم. نشان میدهد میانگین قیمت همهی کسانی که از آن روز خریدهاند چقدر است.
آیا VWAP اندیکاتور پیشرو است؟
نه. VWAP از معاملههای انجامشده ساخته میشود، پس یک اندیکاتور پیرو یا تاخیری است. آینده را پیشبینی نمیکند؛ فقط نشان میدهد قیمت فعلی نسبت به میانگین منصفانهی امروز گران است یا ارزان.
جمعبندی
VWAP یک حساب ساده است با یک فکر درست: قیمتی که پول بیشتری پشتش بوده، مهمتر است. در بورس ایران این فکر برایمان آشناست، چون قیمت پایانی هر روز همین میانگین موزون است. خط VWAP فقط همین حساب را لحظهبهلحظه نشانمان میدهد.
پس دفعهی بعد که خواستید سهمی را در طول روز بخرید، اول سه چیز را ببینید: نماد در صف نیست، قیمت الان نسبت به VWAP کجاست، و حجم پشت این حرکت واقعی است. تصمیم نهایی با خودتان است، ولی دستکم میدانید از بیشتر خریدارهای امروز گرانتر خریدهاید یا ارزانتر.
