صندوق پالایش یکم؛ ترکیب سبد، بازده سال‌به‌سال، NAV و ارزش خرید

پالایش یکم صندوقی در بورس است که دولت شهریور ۱۳۹۹ با آن سهامِ خودش در چهار پالایشگاهِ اصفهان، تهران، بندرعباس و تبریز را به مردم فروخت. نمادش «پالایش» است. هر واحدش مثلِ یک سهم خرید و فروش می‌شود و قیمتش با ارزشِ همین چهار پالایشگاه بالا و پایین می‌رود.

آن روزها رسانه‌ها اسمش را «دارا دوم» گذاشتند و خیلی‌ها هنوز با همین اسم دنبالش می‌گردند. خیلی‌ها هم همان سال با کد ملی چند میلیون تومان از آن خریدند و حالا می‌پرسند: «این پول چه شد؟ نگهش دارم یا بفروشم؟» بیایید با هم قدم‌به‌قدم ببینیم این صندوق چیست، در این شش سال چه کرده و پیش از هر تصمیمی چه چیزهایی را باید بسنجیم.

صندوق پالایش یکم چیست؟

کوتاهش این است: یک سبد که چهار سهم در آن است. شما به‌جای اینکه چهار سهم را جدا بخرید، یک «واحد» از این سبد را می‌خرید و در همهٔ آن‌ها شریک می‌شوید.

مثلِ جعبهٔ میوه‌ای که در آن سیب و پرتقال و انار و موز چیده‌اند. لازم نیست سرِ هر چهار میوه جدا چانه بزنید؛ جعبه را برمی‌دارید. اسمِ رسمیِ این جعبه‌ها «صندوق قابل معامله در بورس» است که به انگلیسی ETF می‌گویند. اگر سازوکارشان برایتان تازه است، اول مقالهٔ صندوق قابل معامله در بورس (ETF) چیست؟ را بخوانید.

صندوق پالایشی یکم دومین و آخرین صندوق ETF دولتی است که واقعاً عرضه شد. اولی «دارا یکم» بود، با سهامِ سه بانک و دو بیمه. دولت با این کار هم بخشی از کسریِ بودجه‌اش را جبران کرد و هم سهامش را بی‌واسطه به مردم سپرد.

یک نکته را از همین اول بدانید. همهٔ میوه‌های این جعبه از یک باغ‌اند. یعنی تقریباً همهٔ دارایی‌اش در یک صنعت است: پالایشِ نفت. به این نوع صندوق «سهامیِ بخشی» می‌گویند و جلوتر می‌بینیم چرا این موضوع این‌قدر مهم است.

مشخصاتِ اصلیِ صندوق را در این جدول جمع کرده‌ام:

شناسنامهٔ صندوق پالایش یکم (طبق آخرین اطلاعاتِ در دسترس تا مهر ۱۴۰۵)

ویژگی	جزئیات
نام کامل	صندوق سرمایه‌گذاری قابل معامله پالایشی یکم
نماد	پالایش (بازار بورس، تابلوی صندوق‌های قابل معامله)
نوع	سهامیِ بخشی در صنعت فرآورده‌های نفتی
پذیره‌نویسی	از ۵ شهریور ۱۳۹۹ تا پایانِ شهریور ۱۳۹۹
قیمت پذیره‌نویسی	هر واحد ۱۰٬۰۰۰ تومان، با ۲۰٪ تخفیف و سقفِ ۵ میلیون تومان برای هر کد ملی
نخستین روزِ معامله	۱۱ آذر ۱۳۹۹
مدیر صندوق	تأمین سرمایه نوین
بازارگردان	بازارگردانی نوین پیشرو
سود نقدی	ثابت نیست؛ مجمع هر سال درباره‌اش تصمیم می‌گیرد

مدیر و متولی و بازارگردان را مجمعِ صندوق انتخاب می‌کند و ممکن است عوض شوند. پس فهرستِ امروز را در اطلاعیه‌های صندوق در سامانهٔ کدال ببینید.

چرا به پالایش یکم «دارا دوم» می‌گویند؟

دولت در بودجهٔ ۱۳۹۹ برنامهٔ چند صندوق را ریخته بود. اسم‌هایی مثلِ دارا یکم، دارا دوم و دارا سوم در خبرها پیچید. صندوقِ پالایشگاه‌ها دومین صندوقی بود که به پذیره‌نویسی رسید؛ برای همین رسانه‌ها به آن گفتند «دارا دوم». ولی اسمِ رسمی‌اش از اول «پالایشی یکم» بوده است.

پس اگر در پرتفوی‌تان، یعنی فهرستِ دارایی‌های بورسی‌تان، به «پالایش» یا «صندوق پالایشی یکم-بخشی» برخوردید، همان دارا دومِ معروف است. صندوقِ سوم هم که قرار بود سهامِ خودروسازها و فلزی‌ها را داشته باشد، هیچ‌وقت عرضه نشد.

سبد سهام صندوق پالایش یکم شامل چیست؟

سبد سهام صندوق پالایش یکم از چهار پالایشگاهِ بورسی ساخته شده است. هر کدام یک «نماد» دارد، یعنی اسمِ کوتاهی که در تابلوی بورس با آن پیدایش می‌کنید: شپنا (پالایش نفت اصفهان)، شتران (پالایش نفت تهران)، شبندر (پالایش نفت بندرعباس) و شبریز (پالایش نفت تبریز). کمی هم پولِ نقد و سپردهٔ بانکی دارد که صندوق برای هزینه‌ها و خرید و فروشِ روزانه کنار گذاشته است.

سهمِ هر پالایشگاه در سبد ثابت نیست. اگر قیمتِ شپنا از بقیه تندتر بالا برود، جای بیشتری در سبد می‌گیرد. طبقِ گزارشِ پایانِ اسفند ۱۴۰۳ صندوق، وزنِ هر سهم این‌طور بود:

چهار سهمِ سبد پالایش یکم و نقشِ هر کدام

نماد	شرکت	وزن تقریبی (اسفند ۱۴۰۳)	نکته
شپنا	پالایش نفت اصفهان	حدود ۳۱٪	بزرگ‌ترین جزءِ سبد
شتران	پالایش نفت تهران	حدود ۲۷٪	پالایشگاهِ پایتخت
شبندر	پالایش نفت بندرعباس	حدود ۲۳٪	از بزرگ‌ترین پالایشگاه‌های کشور از نظرِ ظرفیت
شبریز	پالایش نفت تبریز	حدود ۱۱٪	کوچک‌ترین جزءِ سبد

یعنی اصفهان و تهران با هم نزدیکِ ۵۸٪ سبد را داشتند. اگر این دو خوب کار کنند، صندوق هم خوب کار می‌کند.

حواسمان باشد که صندوق صاحبِ کلِ این شرکت‌ها نیست؛ فقط بخشی از سهامِ دولت در آن‌ها را دارد. پس سود و زیانِ صندوق تقریباً میانگینِ همین چهار سهم است. کمی هزینهٔ صندوق از آن کم می‌شود و فاصلهٔ قیمت تا ارزشِ واقعی، که جلوتر می‌گوییم، رویش اثر می‌گذارد.

پالایش یکم چطور سود می‌کند؟ نقشِ کرک اسپرد و نرخ دلار

سودِ این صندوق از سودِ پالایشگاه‌ها می‌آید. کارِ پالایشگاه ساده است: نفتِ خام می‌خرد و از آن بنزین، نفت گاز (همان گازوئیل)، نفت کوره و چیزهای دیگر می‌سازد و می‌فروشد.

پالایشگاه را مثلِ یک نانوایی ببینید. نانوا آرد می‌خرد و نان می‌فروشد. سودش همان فاصلهٔ قیمتِ نان با قیمتِ آرد است. در پالایشگاه، به فاصلهٔ قیمتِ فرآورده‌ها با قیمتِ نفتِ خام کرک اسپرد می‌گویند. موتورِ اصلیِ سودِ این صنعت همین عدد است.

در ایران قیمتِ خوراک، یعنی نفتِ خامی که پالایشگاه می‌خرد، و قیمتِ فروشِ بیشترِ فرآورده‌ها را دولت با دستورالعمل تعیین می‌کند. پایهٔ این قیمت‌ها هم نرخ‌های صادراتیِ دلاری است. برای همین سه چیز بیشترین اثر را روی سودِ این چهار پالایشگاه دارند:

• کرک اسپردِ جهانی: اگر بنزین و گازوئیل در دنیا نسبت به نفتِ خام گران‌تر شوند، حاشیهٔ سودِ پالایشگاه بیشتر می‌شود.
• نرخ دلار: سودِ پالایشگاه در اصل دلاری است و با نرخِ ارز به ریال تبدیل می‌شود. پس وقتی قیمت دلار بالا می‌رود، معمولاً سودِ ریالیِ این شرکت‌ها هم بیشتر می‌شود.
• تصمیم‌های دولت: هر تغییری در فرمولِ قیمتِ خوراک، قیمتِ گاز یا قیمت‌گذاریِ فرآورده‌ها می‌تواند در یک روز سودِ کلِ این گروه را جابه‌جا کند.

یک چیزِ دیگر هم هست. حاشیهٔ سودِ پالایشگاه باریک است، چون بیشترِ پولی که می‌گیرد خرجِ خریدِ نفتِ خام می‌شود. مثلِ همان نانوا: اگر قیمتِ آرد کمی بالا برود و قیمتِ نان ثابت بماند، سودش یک‌باره نصف می‌شود.

پس پالایش یکم به سه چیز گره خورده است: قیمت‌های جهانی، دلار و تصمیمِ دولت. اگر می‌خواهید ریشه‌های این حساسیت را بشناسید، مقالهٔ تاریخچهٔ صنعت پالایش را بخوانید.

بازده پالایش یکم از ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۵

حالا برسیم به پرسشِ اصلیِ خیلی‌ها: این صندوق در این شش سال چقدر سود داده؟ «بازده» یعنی همین: پولتان در یک سال چند درصد بیشتر یا کمتر شده است.

برای جوابش، دادهٔ روزانهٔ نماد «پالایش» و شاخص کل را از TSETMC گرفتم. شاخص کل یعنی میانگینِ حالِ همهٔ بازار؛ اگر بالا برود یعنی بیشترِ سهم‌ها گران‌تر شده‌اند. بعد قیمتِ آخرین روزِ معاملاتیِ هر سال را مقایسه کردم. این عددها فقط تغییرِ قیمت‌اند و سودِ نقدی را ندارند؛ آن را جدا حساب کرده‌ام.

بازده سالانهٔ قیمت واحد پالایش یکم در برابر شاخص کل بورس

سال	قیمت پایانی (تومان)	بازده پالایش یکم	بازده شاخص کل
۱۳۹۹ (از عرضه)	۸٬۵۷۴	−۱۴٫۳٪	−۱۱٫۳٪
۱۴۰۰	۷٬۱۶۴	−۱۶٫۴٪	+۴٫۶٪
۱۴۰۱	۱۶٬۵۷۶	+۱۳۱٫۴٪	+۴۳٫۴٪
۱۴۰۲	۱۴٬۹۲۲	−۱۰٫۰٪	+۱۲٫۰٪
۱۴۰۳	۱۵٬۵۳۳	+۴٫۱٪	+۲۳٫۵٪
۱۴۰۴ (تا ۶ اسفند)	۲۵٬۷۶۷	+۶۵٫۹٪	+۳۷٫۰٪
۱۴۰۵ (تا ۳۱ شهریور)	۵۸٬۶۰۶	+۱۲۷٫۴٪	+۹۳٫۰٪

این جدول سه درسِ روشن دارد.

درسِ اول: اولش تلخ بود. پالایش یکم دو سالِ اول زیرِ قیمتِ پذیره‌نویسی ماند. ۲۹ دی ۱۳۹۹ قیمتش تا حدودِ ۵٬۲۷۵ تومان پایین رفت؛ یعنی کسی که ۱۰ هزار تومان داده بود، نزدیکِ ۴۷٪ زیان روی کاغذ داشت. خیلی از خریدارانِ اولیه همان‌جا ترسیدند و با ضرر فروختند.

درسِ دوم: رشدش پله‌ای بود، نه یکنواخت. تقریباً همهٔ رشدِ شش سال در سه سالِ ۱۴۰۱، ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ اتفاق افتاد. سه سالِ دیگر منفی یا نزدیکِ صفر بود. صندوقِ تک‌صنعتی همین است: یا با صنعتش اوج می‌گیرد یا با آن درجا می‌زند.

درسِ سوم: بورس هم همیشه باز نیست. بازار از ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ به‌خاطرِ جنگ حدودِ ۸۰ روز بسته ماند و ۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۵ دوباره باز شد. در این مدت هیچ‌کس نه می‌توانست بفروشد و نه بخرد. مثلِ خانه‌ای که مالکش هستید ولی بنگاه‌ها تعطیل‌اند؛ دارایی دارید ولی نقد نیست. روندِ کلِ بازار را در صفحهٔ شاخص کل بورس امروز می‌توانید ببینید.

مثال عددی: ۵ میلیون تومانِ پذیره‌نویسی چه شد؟

بیایید با هم حساب کنیم. فرض کنید کسی شهریور ۱۳۹۹ سقفِ مجاز، یعنی ۵ میلیون تومان، پالایش یکم خریده و هیچ‌وقت نفروخته است. هر واحد ۱۰ هزار تومان بوده، پس او ۵۰۰ واحد دارد. حسابش تا پایانِ شهریور ۱۴۰۵ این است:

1. ارزشِ واحدها: ۵۰۰ × ۵۸٬۶۰۶ تومان ≈ ۲۹٫۳ میلیون تومان.
2. سودِ نقدیِ دریافتی: ۵۰۰ × ۳٬۹۳۴ تومان ≈ ۲ میلیون تومان (جمعِ سودهای ۱۴۰۰، ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳).
3. جمع: حدودِ ۳۱٫۳ میلیون تومان؛ یعنی سرمایه حدودِ ۶٫۳ برابر شده است.

۶ برابر شدن خوب به نظر می‌رسد. ولی صبر کنید. در همین شش سال دلارِ بازارِ آزاد، طبقِ آرشیوِ قیمتِ ما، حدودِ ۱۰ برابر شد. یعنی اگر این آدم همان ۵ میلیون را دلار خریده بود، حالا حدودِ ۵۰ میلیون تومان داشت.

آیا پولش واقعاً بیشتر شده؟ به تومان، بله. به قدرتِ خرید با معیارِ دلار، نه؛ حدودِ ۳۸٪ کمتر شده است. شاخص کل هم در همین دوره حدودِ ۴٫۹ برابر شد. پس پالایش یکم از کلِ بورس جلو افتاد، ولی از دلار عقب ماند. همیشه رشدِ هر دارایی را با تورم و دلار هم بسنجید، نه فقط با قیمتِ روزِ خرید.

سود نقدی پالایش یکم

این صندوق سودِ ثابت یا ماهانه ندارد. چهار پالایشگاه هر سال به صندوق سود می‌دهند. این سود اول به دارایی‌های صندوق اضافه می‌شود. بعد مجمعِ صندوق، یعنی جلسهٔ سالانهٔ صاحبانش، تصمیم می‌گیرد چقدرش را بینِ دارندگانِ واحد تقسیم کند. سابقهٔ تقسیمِ سود تا جایی که پیدا کردم این است:

سابقهٔ سود نقدی صندوق پالایش یکم

مجمع	سود هر واحد	توضیح
بهمن ۱۴۰۰	۶۰۰ تومان	نخستین تقسیمِ سود
۱۴۰۱	تقسیم نشد	سود برای بازارگردانی کنار گذاشته شد
آذر ۱۴۰۲	۱٬۴۸۰ تومان	قیمت پس از مجمع به همین اندازه تعدیل شد
دی ۱۴۰۳	۱٬۸۵۴ تومان	پرداخت از راهِ سجام

یعنی در چهار سال، سه بار سود داده و یک بار نه. جمعش برای هر واحد ۳٬۹۳۴ تومان شده است. حواستان باشد که روزِ بعد از تقسیمِ سود، قیمتِ واحد هم تقریباً به همان اندازه پایین می‌آید؛ سود از جیبِ خودِ صندوق پرداخت می‌شود، نه از آسمان.

برای مجمعِ ۱۴۰۴ خبرِ قطعی دربارهٔ تقسیمِ سود پیدا نکردم؛ اطلاعیهٔ رسمی را در کدال ببینید. سود به کسی می‌رسد که در پایانِ روزِ مجمع واحد داشته باشد و شمارهٔ حسابِ بانکی‌اش در سامانهٔ سجام ثبت شده باشد. طبقِ گزارش‌های ۱۴۰۳، حدودِ ۱۷۰ هزار نفر فقط چون در سجام ثبت‌نام نکرده بودند، سودشان را دیر گرفتند.

NAV پالایش یکم و فاصلهٔ قیمت تا ارزش واقعی

اگر فقط یک چیز از این مقاله یاد بگیرید، بهتر است همین باشد. NAV یا خالص ارزش دارایی یعنی ارزشِ واقعیِ هر واحد. یعنی اگر صندوق همین امروز همهٔ سهام و سپرده‌هایش را بفروشد و بدهی‌هایش را بدهد، به هر واحد چقدر می‌رسد.

برگردیم به جعبهٔ میوه. NAV قیمتِ میوه‌های داخلِ جعبه است. قیمتِ تابلو، یعنی قیمتی که در بورس معامله می‌شود، قیمتِ خودِ جعبه است. این دو همیشه یکی نیستند. گاهی مردم جعبه را ارزان‌تر از میوه‌هایش می‌فروشند و گاهی گران‌تر.

در یک صندوقِ سالم این دو عدد نزدیکِ هم می‌مانند. دلیلش بازارگردان است؛ یعنی شرکتی که هر وقت فاصله زیاد شد، وارد می‌شود و می‌خرد یا می‌فروشد تا قیمت به ارزشِ واقعی برگردد. پالایش یکم سال‌ها این‌طور نبود. در ۱۳۹۹ و ۱۴۰۰ بازارگردانِ پرپول نداشت و گزارش‌های آن دوره از معاملهٔ واحدها تا ۲۰ و حتی ۳۰ درصد زیرِ NAV خبر می‌دادند. بعدها بازارگردان به صندوق اضافه شد و فاصله کمتر شد، ولی در روزهای پرهیجان هنوز باز می‌شود.

مثال عددی: تخفیف و حباب را چطور حساب کنیم؟

فرمولش ساده است. قیمتِ تابلو را منهای NAV ابطال کنید، حاصل را تقسیم بر NAV ابطال کنید و ضربدر ۱۰۰ کنید. عدد مثبت یعنی «حباب»: گران‌تر از ارزشِ واقعی می‌خرید. عدد منفی یعنی «تخفیف»: ارزان‌تر می‌خرید.

عددهای زیر فقط مثال‌اند. فرض کنید NAV ابطالِ هر واحد ۵۰ هزار تومان باشد:

• اگر قیمتِ تابلو ۴۵ هزار تومان باشد: (۴۵ − ۵۰) ÷ ۵۰ × ۱۰۰ = −۱۰٪. یعنی واحد با ۱۰٪ تخفیف معامله می‌شود. با ۴۵ هزار تومان، سهامی به ارزشِ ۵۰ هزار تومان می‌خرید.
• اگر قیمتِ تابلو ۵۵ هزار تومان باشد: (۵۵ − ۵۰) ÷ ۵۰ × ۱۰۰ = +۱۰٪. یعنی ۱۰٪ حباب دارید و بیشتر از ارزشِ سهامِ پشتِ واحد پول می‌دهید.

چطور داوری کنیم؟ یکی دو درصد بالا یا پایین طبیعی است. ولی وقتی فاصله به ۱۰٪ و بیشتر می‌رسد، یعنی بازار جوگیر شده است؛ یا از ترس ارزان می‌فروشد یا از هیجان گران می‌خرد.

تخفیف به‌تنهایی دلیلِ خرید نیست، چون سودش فقط وقتی به دستتان می‌رسد که فاصله بسته شود. ولی حبابِ بالا تقریباً همیشه هشدار است؛ دیر یا زود قیمت به سمتِ ارزشِ واقعی برمی‌گردد. پس پیش از هر خرید، اول این درصد را حساب کنید.

NAV پالایش یکم را از کجا ببینیم؟

در صفحهٔ نمادِ «پالایش» در سایت TSETMC، کنارِ آخرین قیمت و قیمتِ پایانی، عددی با عنوانِ «NAV ابطال» هم هست. روشِ خواندنِ این صفحه را در آموزش TSETMC نوشته‌ام. سایتِ رسمیِ صندوق و گزارش‌های ماهانه‌اش در کدال هم NAV و ترکیبِ سبد را اعلام می‌کنند. برای دیدنِ قیمتِ لحظه‌ایِ نماد در کنارِ بقیهٔ بازار هم می‌توانید از تابلوی بازار استفاده کنید.

نحوهٔ خرید و فروش پالایش یکم

پذیره‌نویسی سال‌ها پیش تمام شده است. امروز تنها راهِ خرید یا فروشِ واحدها، معامله در بورس است؛ درست مثلِ یک سهم. قدم‌هایش این است:

1. در سامانهٔ سجام ثبت‌نام و احرازِ هویت کنید.
2. از یک کارگزاری کدِ معاملاتی و حسابِ آنلاین بگیرید.
3. در سامانهٔ معاملاتیِ کارگزاری نمادِ «پالایش» را جست‌وجو کنید.
4. پیش از سفارش، قیمت را با NAV ابطال مقایسه کنید. بعد سفارشِ خرید یا فروش بگذارید.

کارمزدِ خرید و فروشِ واحدهای صندوق‌های سهامی خیلی کمتر از کارمزدِ خرید و فروشِ سهم است. فروشِ واحدِ صندوق هم مالیاتِ نقل‌وانتقالِ سهم را ندارد. این یکی از مزیت‌های صندوق نسبت به خریدِ جداگانهٔ چهار سهم است.

اگر سال ۱۳۹۹ با کد ملی و از راهِ بانک واحد خریده‌اید و هنوز کدِ بورسی ندارید، نگران نباشید؛ واحدهایتان سرِ جایش است. برای دیدنش راهنمای سامانهٔ ذینفعان بازار سرمایه (دارا) را بخوانید. برای فروش هم باید در سجام ثبت‌نام کنید و از یک کارگزاری کد بگیرید.

ریسک‌های سرمایه‌گذاری در پالایش یکم

«ریسک» یعنی احتمالِ اینکه اوضاع آن‌طور که فکر می‌کردیم پیش نرود. صادقانه بگویم، این صندوق چند ریسکِ جدی دارد:

• همهٔ تخم‌مرغ‌ها در یک سبد: مهم‌ترین ریسک همین است. اگر صنعتِ پالایش گرفتار شود، سهمِ دیگری در سبد نیست که زیان را جبران کند.
• قیمت‌گذاریِ دستوری: قیمتِ خوراک، گاز و فرآورده‌ها با تصمیمِ دولت تغییر می‌کند و سودِ پالایشگاه‌ها را جابه‌جا می‌کند.
• جنگ و تحریم: پالایشگاه‌ها زیرساختِ حیاتی‌اند. جنگ، تحریم یا کمبودِ قطعه می‌تواند تولید را مختل کند.
• فاصله تا NAV: ممکن است ارزشِ سهام بالا برود ولی قیمتِ واحد به‌خاطرِ فشارِ فروش عقب بماند.
• بسته‌ماندنِ بازار: تعطیلیِ حدوداً ۸۰ روزهٔ بازار در ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ نشان داد که حتی پرمعامله‌ترین نمادها هم ممکن است مدتی قفل بمانند.

پس پالایش یکم برای پولی که ممکن است فردا لازمش داشته باشید، مثلاً پولِ قسط یا جهیزیه، جای مناسبی نیست.

پالایش یکم بخریم یا نه؟

این را زیاد از من می‌پرسند. من به کسی پیشنهادِ خرید یا فروش نمی‌دهم، چون جوابِ درست به دارایی‌ها و افقِ زمانیِ هر نفر بستگی دارد. ولی بعد از بیش از ۲۰ سال در بازار سرمایه، پیش از هر تصمیمی این چند پرسش را از خودم می‌پرسم:

• آیا دربارهٔ صنعتِ پالایش، کرک اسپرد و سیاستِ قیمت‌گذاریِ سوخت دیدِ روشنی دارم؟
• این صندوق چند درصد از کلِ سرمایه‌ام می‌شود؟ صندوقِ تک‌صنعتی نباید ستونِ اصلیِ دارایی‌های آدم باشد.
• قیمتِ امروز نسبت به NAV حباب دارد یا تخفیف؟
• بعد از رشدِ تندِ ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵، آیا قیمتِ این چهار پالایشگاه هنوز با سودشان می‌خواند؟ P/E، یعنی اینکه قیمتِ سهم چند برابرِ سودِ سالانه‌اش است، به این پرسش جواب می‌دهد.
• اگر قیمت یک سالِ کامل درجا بزند یا ۳۰٪ پایین بیاید، دلِ نگه‌داشتنش را دارم؟

برای اینکه تصویرِ کامل‌تری داشته باشید، پالایش یکم را کنارِ چند گزینهٔ نزدیک گذاشته‌ام:

مقایسهٔ پالایش یکم با گزینه‌های نزدیک

گزینه	تنوع	هزینهٔ معامله	مناسب برای
صندوق پالایش یکم	چهار سهم در یک صنعت	کم	کسی که به صنعتِ پالایش دیدِ مثبت دارد و نمی‌خواهد چهار سهم را جدا بخرد
خریدِ مستقیمِ شپنا، شتران، شبندر و شبریز	همان چهار سهم با وزنِ دلخواه	بیشتر	کسی که توانِ تحلیلِ تک‌تکِ شرکت‌ها را دارد
صندوقِ سهامیِ متنوع	ده‌ها سهم از صنعت‌های مختلف	کم	کسی که بازدهِ کلِ بازار را با ریسکِ کمتر می‌خواهد
دارا یکم	سه بانک و دو بیمه	کم	کسی که به بانک‌ها و بیمه‌ها دیدِ مثبت دارد

پس فرقِ اصلی در تنوع است، نه در هزینه. اگر انواعِ دیگرِ صندوق‌ها را می‌خواهید بشناسید، مقالهٔ صندوق‌های سرمایه‌گذاری را بخوانید. تصمیمِ نهایی با خودتان است.

اشتباه‌های رایج دربارهٔ پالایش یکم

• یکی‌گرفتنِ قیمت و ارزش: قیمتِ تابلو همان NAV نیست؛ همیشه هر دو را با هم ببینید.
• قضاوت با یک سال: سه سال از شش سال منفی یا نزدیکِ صفر بود. نتیجه‌گرفتن از یک سالِ پررونق گمراه‌کننده است.
• مقایسه فقط با قیمتِ پذیره‌نویسی: رشدِ چندبرابری را با تورم و دلار هم بسنجید، نه فقط با ۱۰ هزار تومانِ ۱۳۹۹.
• فراموش‌کردنِ سجام: بدونِ ثبتِ حسابِ بانکی در سجام، سودِ نقدی به حسابتان نمی‌رسد.
• فروش از سرِ ترس: خیلی‌ها دی ۱۳۹۹ با ۴۷٪ زیان فروختند. پیش از خرید از خودتان بپرسید اگر نصف شد، چه می‌کنید.

سوالات متداول

جمع‌بندی

پالایش یکم راهی ساده و کم‌هزینه برای شریک‌شدن در چهار پالایشگاهِ بزرگِ کشور است. ولی ساده بودن به معنای کم‌ریسک بودن نیست. سرنوشتش به کرک اسپرد، دلار و تصمیم‌های دولت گره خورده است. شش سالِ گذشته نشان داد که هم می‌تواند دو سال زیرِ قیمتِ عرضه بماند و هم در یک سال بیش از دو برابر شود.

پس اگر سراغش می‌روید، آن را فقط بخشی از یک سبدِ متنوع ببینید. پیش از هر خرید هم سه عدد را نگاه کنید: قیمتِ تابلو، NAV ابطال و درصدِ فاصلهٔ این دو.