جعبه دارواس چیست؟ نیکلاس دارواس، نظریه جعبه و روش رسم آن با مثال

خیلی‌ها از من می‌پرسند: آدمی که اقتصاد نخوانده و کارش رقصیدن بوده، چطور در بورس آمریکا میلیونر شد؟ جوابش یک روش ساده است به اسم جعبه دارواس. جعبه دارواس یعنی قیمت سهم را مثل پله‌هایی ببینیم که هر پله یک جعبه است. تا وقتی قیمت داخل جعبه بالا و پایین می‌رود، کاری نمی‌کنیم. وقتی سقف جعبه را با حجم بالا شکست، می‌خریم و حد ضرر را درست زیر همان جعبه می‌گذاریم.

این روش را نیکلاس دارواس در دهه‌ی ۱۹۵۰ ساخت و در کتاب معروفش «چگونه در بازار سهام ۲ میلیون دلار به دست آوردم» توضیح داد. در این نوشته اول داستان خودش را می‌گوییم، بعد قاعده‌های رسم جعبه را قدم‌به‌قدم با یک مثال عددی می‌بینیم، و آخر سر صادقانه می‌پرسیم: روش دارواس در بورس ایران جواب می‌دهد یا نه؟

نیکلاس دارواس کیست؟

نیکلاس دارواس سال ۱۹۲۰ در مجارستان به دنیا آمد و در دانشگاه بوداپست اقتصاد خواند. سال ۱۹۴۳، وسط جنگ جهانی دوم، با یک روادید خروج جعلی و حدود ۵۰ پوند پول از مجارستان به استانبول فرار کرد. بعدها با خواهر ناتنی‌اش، جولیا، یک گروه رقص دونفره ساختند و در کاباره‌ها و سالن‌های اروپا و آمریکا اجرا می‌کردند.

پس کار اصلی دارواس رقصیدن بود، نه بورس. همین نکته داستانش را جذاب می‌کند. او آدم معمولی بود، نه کارگزار وال‌استریت و نه مدیر صندوق. سال ۱۹۷۷ در پاریس از دنیا رفت.

اولین سهم: دستمزدی که به جای پول، سهم شد

به روایت خود دارواس در کتابش، شروع کار یک اتفاق بود. در اوایل دهه‌ی ۱۹۵۰ برای اجرا به کانادا دعوت شد و به جای دستمزد نقدی، به او سهم یک شرکت کوچک معدنی پیشنهاد دادند. سهم را گرفت، و چند ماه بعد قیمتش چند برابر شد. همین سود ناگهانی او را به بازار کشاند.

ولی سال‌های اول برایش تلخ بود. به حرف این و آن گوش می‌داد، از روی خبر و شایعه می‌خرید و ضرر می‌کرد. بعد سراغ کتاب رفت. خودش می‌گوید حدود ۲۰۰ کتاب بورسی خواند، گاهی روزی هشت ساعت. کم‌کم فهمید بیشتر حرف‌ها به درد نمی‌خورد و باید فقط به یک چیز نگاه کند: رفتار قیمت و حجم.

تلگرام از آن سر دنیا

جالب‌ترین بخش داستان این است که دارواس بهترین معامله‌هایش را وقتی کرد که از وال‌استریت دور بود. او با گروه رقص دور دنیا سفر می‌کرد. روزنامه‌ی هفتگی مالی Barron's را گاهی با یک هفته تاخیر به دستش می‌رساندند. قیمت‌ها را از کارگزارش با تلگرام می‌گرفت و سفارش خرید و حد ضرر را هم با تلگرام می‌فرستاد.

خودش می‌گوید وقتی به نیویورک آمد و هر روز در دفتر کارگزاری نشست، دوباره ضرر کرد. سروصدای بازار، شایعه‌ها و نوسان‌های ساعتی حواسش را پرت می‌کرد. پس یکی از درس‌های مهم دارواس اصلا تکنیکال نیست: هرچه کمتر صدای بازار را بشنوید، کمتر اشتباه می‌کنید.

کتاب «چگونه در بازار سهام ۲ میلیون دلار به دست آوردم»

دارواس در بازار صعودی سال‌های ۱۹۵۷ و ۱۹۵۸ سود بزرگی ساخت. مجله‌ی تایم در ماه مه ۱۹۵۹ درباره‌اش گزارش نوشت و سال ۱۹۶۰ کتابش منتشر شد. کتاب خیلی زود پرفروش شد و هنوز هم یکی از کتاب‌های کلاسیک بورس است. سهم‌هایی که در کتاب از آن‌ها نام می‌برد بیشتر شرکت‌های رشدی آن زمان بودند، مثل شرکت‌های تازه‌کار در الکترونیک و صنایع موشکی.

کتاب آن‌قدر سروصدا کرد که خیلی از خواننده‌ها مثل دارواس شروع به گذاشتن سفارش حد ضرر کردند. گزارش‌های آن زمان می‌گویند این موج سفارش‌ها بورس آمریکن را وادار کرد قاعده‌هایش را درباره‌ی سفارش حد ضرر عوض کند.

یک طرف دیگر ماجرا هم هست

منصفانه باید این را هم بگویم. سال ۱۹۶۰ دادستان کل ایالت نیویورک از دارواس و ناشرش شکایت کرد و گفت ادعای ۲ میلیون دلار سود اغراق است. طبق گزارش همان زمان، دادستان سود قابل اثبات را حدود ۲۱۶ هزار دلار برآورد کرده بود. دادگاه بعدا جلوی این پیگیری را گرفت و آن را دخالت در آزادی مطبوعات دانست. دارواس هم همیشه گفت اتهام‌ها درست نیست.

پس رقم دقیق سود دارواس هیچ‌وقت کاملا روشن نشد. ولی ارزش روش او به این رقم بستگی ندارد. قاعده‌هایش را می‌شود روی هر نمودار امتحان کرد و دید جواب می‌دهد یا نه. این کار را با هم می‌کنیم.

نظریه جعبه دارواس چیست؟

تصور کنید یک توپ را در یک اتاق بیندازید. توپ به سقف می‌خورد و برمی‌گردد، به کف می‌خورد و بالا می‌آید. تا وقتی در اتاق است، بین سقف و کف می‌ماند. دارواس قیمت سهم را همین‌طور می‌دید. هر اتاق یک «جعبه» است.

به نظر او، سهمی که روند صعودی قوی دارد، یکجا بالا نمی‌رود. چند روز در یک جعبه نفس می‌گیرد، بعد سقف جعبه را می‌شکند و به جعبه‌ی بالاتر می‌رود. پس روند صعودی مثل یک پلکان است که هر پله‌اش یک جعبه است. دارواس فقط در یک لحظه می‌خرید: وقتی قیمت از سقف جعبه بیرون می‌زند و به جعبه‌ی بالایی می‌رود.

این همان چیزی است که امروز به آن شکست مقاومت یا بریک اوت می‌گوییم. فرق دارواس با بقیه این بود که قاعده‌ی دقیق و مکانیکی برای رسم جعبه داشت و سهم را با چشم بسته، فقط از روی حس، انتخاب نمی‌کرد.

سه شرط دارواس برای انتخاب سهم

دارواس هر سهمی را جعبه‌کشی نمی‌کرد. اول سهم باید این سه شرط را داشت:

• نزدیک سقف تاریخی یا سقف چندساله باشد. او سهم ارزان و ریخته را نمی‌خرید. دنبال سهمی بود که قوی‌تر از بقیه است.
• حجم معاملاتش به‌طور غیرعادی بالا رفته باشد. حجم یعنی تعداد سهمی که در یک روز دست‌به‌دست می‌شود. حجم بالا یعنی پول تازه وارد سهم شده است.
• پشت سهم یک داستان واقعی باشد. مثل صنعت تازه یا رشد سود شرکت. خودش به این روش «تکنو-فاندامنتال» می‌گفت: انتخاب با نمودار، تایید با بنیاد شرکت.

پس دارواس یک تکنیکالیست خالص نبود. نمودار به او می‌گفت کی بخرد، ولی بنیاد شرکت به او می‌گفت چه چیزی بخرد.

جعبه دارواس را چگونه رسم کنیم؟

قاعده‌ی رسم ساده است، ولی باید دقیق اجرا شود. دارواس برای ساختن هر جعبه این قدم‌ها را داشت:

1. سقف تازه را پیدا کنید. سهم یک قیمت بالاتر از همه‌ی روزهای اخیر می‌زند.
2. سه روز صبر کنید. اگر در سه روز بعد قیمت بالاتر از آن سقف نرفت، سقف جعبه ثابت می‌شود. اگر رفت، سقف تازه همان است و شمارش از نو شروع می‌شود.
3. کف جعبه را پیدا کنید. بعد از ثابت‌شدن سقف، پایین‌ترین قیمت روزهای بعد را ببینید. اگر سه روز پشت سر هم پایین‌تر از آن نیامد، کف جعبه هم ثابت می‌شود.
4. جعبه آماده است. حالا یک سقف و یک کف دارید. تا وقتی قیمت بین این دو است، کاری نکنید.
5. سفارش خرید را کمی بالای سقف بگذارید. اگر قیمت سقف را شکست، خرید انجام می‌شود.
6. حد ضرر را کمی زیر سقف شکسته‌شده بگذارید. اگر شکست واقعی نبود و قیمت به داخل جعبه برگشت، با ضرر کم بیرون می‌آیید.

یک نکته‌ی ظریف هم هست: اگر قیمت کف جعبه را رو به پایین بشکند، جعبه از بین رفته است. دارواس در این حالت سهم را می‌فروخت و منتظر جعبه‌ی تازه نمی‌ماند.

مثال عددی قدم‌به‌قدم

بیایید با یک مثال ساده حساب کنیم. عددها فرضی‌اند و فقط برای فهم روش آمده‌اند.

فرض کنید سهمی بعد از یک دوره رشد، روز شنبه به ۱٬۰۰۰ تومان می‌رسد که بالاترین قیمت چند ماه اخیر است. یکشنبه ۹۸۰، دوشنبه ۹۷۰ و سه‌شنبه ۹۹۰ تومان بسته می‌شود و در هیچ‌کدام بالاتر از ۱٬۰۰۰ نمی‌رود. پس سقف جعبه شد ۱٬۰۰۰ تومان.

پایین‌ترین قیمت این روزها ۹۲۰ تومان بوده است. در سه روز بعد قیمت زیر ۹۲۰ نمی‌آید. پس کف جعبه شد ۹۲۰. جعبه‌ی ما بین ۹۲۰ و ۱٬۰۰۰ تومان است.

نقشه‌ی معامله با جعبه دارواس در مثال فرضی

مرحله	قیمت (تومان)	چه می‌کنیم
سقف جعبه	۱٬۰۰۰	سه روز شکسته نشد؛ ثابت شد
کف جعبه	۹۲۰	سه روز شکسته نشد؛ ثابت شد
نقطه‌ی خرید	۱٬۰۱۰	کمی بالای سقف، به شرط حجم بالا
حد ضرر اولیه	۹۹۰	کمی زیر سقف شکسته‌شده
جعبه‌ی دوم	۱٬۰۷۰ تا ۱٬۱۵۰	حد ضرر را به ۱٬۰۶۰ بالا می‌بریم

یعنی اگر در ۱٬۰۱۰ بخریم و حد ضرر ۹۹۰ باشد، ریسک ما ۲۰ تومان در هر سهم است؛ حدود ۲٪. اگر شکست جعلی باشد، فقط همین ۲٪ را می‌دهیم. ولی اگر سهم جعبه‌ی دوم را بین ۱٬۰۷۰ و ۱٬۱۵۰ بسازد، حد ضرر را به ۱٬۰۶۰ می‌بریم. حالا حتی اگر بفروشند، ۵٪ سود کرده‌ایم.

این زیبایی روش دارواس است. ضرر کوچک و از قبل معلوم، سود باز و بی‌سقف. پس قبل از هر خرید، اول بپرسید: «اگر اشتباه کرده باشم، چقدر از دست می‌دهم؟»

حجم: موتور شکست

دارواس شکست بی‌حجم را جدی نمی‌گرفت. شکست سقف مثل باز کردن یک در سنگین است. اگر فقط دو نفر هل بدهند، در کمی باز می‌شود و برمی‌گردد. اگر جمعیت پشتش باشد، در کامل باز می‌شود.

در عمل یعنی حجم روز شکست باید آشکارا بیشتر از میانگین روزهای اخیر باشد. یک قاعده‌ی سرانگشتی خوب این است که حجم روز شکست دست‌کم یک و نیم تا دو برابر میانگین یک ماه اخیر باشد. این عدد قانون دارواس نیست، ولی جلوی خیلی از تله‌های گاوی و شکست‌های کاذب را می‌گیرد.

یک نکته‌ی دیگر: حجم درون جعبه بهتر است کم و آرام باشد. یعنی فروشنده‌ها خسته شده‌اند و سهم آماده‌ی حرکت بعدی است. همین الگو را در الگوی مستطیل هم می‌بینیم؛ در واقع هر جعبه‌ی دارواس یک مستطیل کوچک است.

حد ضرر متحرک به سبک دارواس

دارواس خودش می‌گفت مهم‌ترین ابزارش حد ضرر بود، نه جعبه. هر بار که سهم جعبه‌ی تازه‌ای بالاتر می‌ساخت، حد ضرر را کمی زیر کف جعبه‌ی تازه می‌برد. این همان حد ضرر متحرک است، فقط با این فرق که فاصله‌اش را خود نمودار تعیین می‌کند، نه یک درصد ثابت.

تشبیهش مثل کوهنوردی است. کوهنورد بعد از هر چند قدم، میخ تازه‌ای در صخره می‌کوبد و طناب را به آن می‌بندد. اگر لیز بخورد، تا ته دره نمی‌افتد؛ فقط تا میخ آخر پایین می‌آید. جعبه‌ها همان میخ‌ها هستند.

دارواس سهم را به خاطر «زیاد بالا رفتن» نمی‌فروخت. هدف قیمتی هم نداشت. می‌گذاشت حد ضرر متحرک کار خودش را بکند. سود بزرگ او از چند سهمی آمد که ماه‌ها پله‌پله بالا رفتند و او تا آخر سوارشان ماند.

هر چند سهم و با چقدر پول؟

دارواس همه‌ی پولش را یکجا وارد نمی‌کرد. اول مقدار کمی می‌خرید. اگر سهم درست رفتار کرد و جعبه‌ی بعدی را ساخت، به آن اضافه می‌کرد. یعنی پول بیشتر را پشت سهمی می‌گذاشت که درستی‌اش را نشان داده بود، نه پشت حدسش. اگر می‌خواهید بدانید با هر معامله چقدر پول وارد شوید، مقاله‌ی تعیین حجم معامله و قانون ۲ درصد را ببینید.

جعبه دارواس در کنار کن اسلیم و لاک‌پشت‌ها

جعبه دارواس تنها روش خرید در سقف نیست. دو روش معروف دیگر هم همین فکر را دارند: سهم قوی، قوی‌تر می‌شود. این جدول شباهت‌ها و تفاوت‌ها را نشان می‌دهد:

مقایسه‌ی جعبه دارواس با کن اسلیم و استراتژی لاک‌پشت‌ها

ویژگی	جعبه دارواس	کن اسلیم	لاک‌پشت‌ها
سازنده	نیکلاس دارواس	ویلیام اونیل	ریچارد دنیس
نقطه‌ی خرید	شکست سقف جعبه	شکست الگو نزدیک سقف	شکست سقف ۲۰ یا ۵۵ روزه
نقش بنیاد شرکت	متوسط (تایید داستان رشد)	زیاد (رشد سود، محصول تازه)	هیچ
حجم	شرط اصلی	شرط مهم	استفاده نمی‌شود
خروج	حد ضرر زیر جعبه‌ی تازه	ضرر ۷ تا ۸٪ یا سود ۲۰ تا ۲۵٪	شکست کف ۱۰ یا ۲۰ روزه
بازار اصلی	سهام رشدی	سهام رشدی	بازارهای آتی

می‌بینید که دارواس جایی وسط این دو است. از اونیل ساده‌تر است و از لاک‌پشت‌ها انسانی‌تر. در واقع خیلی‌ها دارواس را پیشروی همان فکری می‌دانند که اونیل بعدا کاملش کرد. شرح کامل روش اونیل را در استراتژی کن اسلیم و نسخه‌ی کاربردی‌اش را در بهترین سهام بلندمدت با استراتژی کانسلیم نوشته‌ام. داستان لاک‌پشت‌ها هم در ریچارد دنیس و استراتژی لاک‌پشت‌ها آمده است.

روش دارواس در بورس ایران جواب می‌دهد؟

جواب کوتاه من: فکرش جواب می‌دهد، ولی اجرایش باید با بازار ما جور شود. دارواس در بازاری کار می‌کرد که هر لحظه خریدار و فروشنده داشت و سقف و کف روزانه نداشت. بورس ما چند تفاوت مهم دارد که اگر حواسمان نباشد، روش را خراب می‌کند.

۱. دامنه‌ی نوسان و صف خرید

در بورس ایران هر سهم در یک روز فقط در یک محدوده‌ی مجاز بالا و پایین می‌رود که به آن دامنه‌ی نوسان می‌گویند. وقتی سهمی سقف جعبه را با قدرت می‌شکند، خیلی وقت‌ها همان روز به سقف دامنه می‌رسد و صف خرید می‌شود. یعنی شما نمی‌توانید «کمی بالای سقف جعبه» بخرید. یا در صف می‌مانید، یا فردا با قیمت بالاتر می‌خرید.

این یعنی ریسک واقعی شما از ۲٪ مثال ما بیشتر می‌شود. پس پیش از ورود، فاصله‌ی قیمت خریدتان تا حد ضرر را دوباره حساب کنید. اگر بیش از حدی شد که برایتان قابل تحمل است، از آن معامله بگذرید.

۲. حد ضرر همیشه همان‌جا اجرا نمی‌شود

همین ماجرا در فروش هم هست. اگر سهم به جای برگشت آرام، صف فروش شود، ممکن است چند روز نتوانید بفروشید. دارواس با تلگرام به کارگزارش سفارش حد ضرر می‌داد و سفارش خودکار اجرا می‌شد. در ایران سامانه‌ی معاملات سفارشی به اسم حد ضرر ندارد. بعضی سامانه‌های آنلاین کارگزاری‌ها «سفارش شرطی» دارند که باید شرایطش را از کارگزار خودتان بپرسید. در غیر این صورت، حد ضرر یک قانون شخصی است که باید خودتان سر وقت اجرایش کنید.

۳. نمودار تعدیل‌شده

وقتی شرکت سود نقدی می‌دهد یا افزایش سرمایه می‌کند، قیمت سهم یکباره پایین می‌آید. اگر روی نمودار تعدیل‌نشده جعبه بکشید، یک کف جعلی می‌بینید و ممکن است بی‌دلیل بفروشید. برای همین همیشه روی نمودار تعدیل‌شده کار کنید.

۴. جهت کل بازار

بیشتر سود دارواس در بازار صعودی ۱۹۵۷ و ۱۹۵۸ ساخته شد. در بازار ریزشی، شکست‌ها یکی‌یکی جعلی از آب درمی‌آیند و حد ضرر پشت حد ضرر می‌خورد. خود دارواس هم وقتی حد ضررهایش پشت هم فعال می‌شد، این را نشانه‌ی خراب بودن کل بازار می‌دانست و پولش را نقد نگه می‌داشت. پس پیش از هر جعبه‌کشی، نگاهی به شاخص کل بورس بیندازید.

۵. سهم کوچک و دستکاری

در سهم‌های کوچک و کم‌معامله، چند خریدار بزرگ می‌توانند با حجم بالا یک شکست ساختگی بسازند. دارواس خودش می‌گفت حجم بالا گاهی نشانه‌ی این است که عده‌ای زودتر از بقیه خبری دارند. در ایران این خبر را باید در کدال پیدا کرد. اگر شکستی دیدید و هیچ داستان واقعی پشتش نبود، احتیاط کنید.

پس در بورس ایران، جعبه دارواس را بهتر است روی سهم‌های بزرگ و پرمعامله، در بازاری که روند کلش صعودی است، و با حساب دقیق ریسک به کار ببرید. انتظار نداشته باشید هر شکستی جواب بدهد. دارواس هم خیلی وقت‌ها ضرر کوچک می‌داد؛ برد او از چند معامله‌ی بزرگ می‌آمد.

جعبه دارواس در تریدینگ ویو

اگر حوصله‌ی جعبه‌کشی دستی را ندارید، در تریدینگ ویو اندیکاتورهای آماده‌ای با نام Darvas Box هست که جعبه‌ها را خودکار رسم می‌کنند. کافی است در بخش اندیکاتورها همین نام را جست‌وجو کنید.

ولی توصیه‌ی من این است که اول چند هفته جعبه‌ها را دستی بکشید. وقتی خودتان سه روز صبر کردید و دیدید سقف ثابت شد، روش را واقعا می‌فهمید. اندیکاتورها هم هرکدام کمی با هم فرق دارند؛ بعضی از قیمت پایانی استفاده می‌کنند و بعضی از بالاترین و پایین‌ترین قیمت روز.

اشتباه‌های رایج در استفاده از روش دارواس

• خرید پیش از شکست. خیلی‌ها وسط جعبه می‌خرند چون «حتما می‌شکند». دارواس فقط بعد از شکست وارد می‌شد.
• نادیده گرفتن حجم. شکست بی‌حجم بیشتر وقت‌ها برمی‌گردد.
• پایین بردن حد ضرر. حد ضرر دارواس فقط بالا می‌رود، هرگز پایین نمی‌آید.
• جعبه‌کشی روی سهم ریخته. روش برای سهم‌هایی است که در روند صعودی و نزدیک سقف‌اند، نه سهم‌هایی که در کف مانده‌اند.
• فروش زودهنگام. چون «سود خوبی شد». دارواس سود را با حد ضرر متحرک حفظ می‌کرد، نه با ترس.
• گوش دادن به شایعه. درس بزرگ دارواس این بود که از سروصدای بازار دور بماند.

چک‌لیست پیش از خرید با جعبه دارواس

• روند کل بازار و شاخص صعودی است یا دست‌کم ریزشی نیست؟
• سهم نزدیک سقف چندماهه یا چندساله است؟
• سقف و کف جعبه هرکدام سه روز شکسته نشده‌اند؟
• نمودار تعدیل‌شده است؟
• حجم روز شکست آشکارا بیشتر از میانگین است؟
• پشت سهم یک داستان واقعی (رشد سود، قرارداد تازه، صنعت پررونق) هست؟
• فاصله‌ی قیمت خرید تا حد ضرر را حساب کرده‌اید و قابل تحمل است؟
• اگر سهم صف فروش شد، می‌دانید چه می‌کنید؟

اگر جواب همه مثبت است، معامله دست‌کم یک برنامه‌ی روشن دارد. این روش یکی از ابزارهای تحلیل تکنیکال است؛ هیچ تضمینی برای سود نمی‌دهد. تصمیم نهایی با خودتان است.

سوالات متداول

جمع‌بندی

جعبه دارواس به ما یاد می‌دهد که لازم نیست کف و سقف را حدس بزنیم. کافی است صبر کنیم سهم خودش قدرتش را نشان بدهد، بعد با ضرر کوچک و از قبل معلوم وارد شویم و بگذاریم حد ضرر متحرک سود را نگه دارد. درس دیگرش هم به همان اندازه مهم است: از شایعه و سروصدای بازار دور بمانید.

پس دفعه‌ی بعد که سهمی را دیدید که سقفش را شکسته، قبل از خرید سه چیز را بپرسید: حجمش بالاست؟ کل بازار همراه است؟ اگر اشتباه کرده باشم، چقدر ضرر می‌کنم؟