الگوی بچه سر راهی (Abandoned Baby) چیست؟ تشخیص، فرق با ستاره صبحگاهی و معامله
فهرست مطالب۹ بخش
- الگوی بچه سر راهی چیست؟
- بچه سر راهی صعودی و نزولی
- بچه سر راهی صعودی (کفِ روند)
- بچه سر راهی نزولی (سقفِ روند)
- روانشناسیِ پشتِ الگو: سه روز، سه حال
- فرق بچه سر راهی با ستاره صبحگاهی و شامگاهی
- چرا بچه سر راهی در بورس ایران کم دیده میشود؟
- ۱. دامنهی نوسان جای گپ را تنگ میکند
- ۲. روزِ صف، دوجیِ واقعی نیست
- ۳. گپِ ساختگیِ مجمع و افزایش سرمایه
- ۴. نمادِ بسته و بازگشایی
- ۵. قیمتِ پایانی با آخرین قیمت فرق دارد
- چطور با الگوی بچه سر راهی معامله کنیم؟
- یک مثالِ عددیِ ساده
- اشتباه‌های رایج در تشخیص بچه سر راهی
- سوالات متداول
- جمع‌بندی
الگوی بچه سر راهی (Abandoned Baby) یک الگوی سهکندلیِ برگشتی است. اول یک کندلِ بلند در جهتِ روند می‌آید، بعد یک کندل دوجی که با گپ قیمتی از کندلِ قبل جدا افتاده، و بعد یک کندلِ بلندِ مخالف که باز با گپ برمی‌گردد. پیامش این است که روند خسته شده و ممکن است برگردد.
اسمش کمی عجیب است، ولی خیلی خوب انتخاب شده. آن دوجیِ وسط را تصور کنید: نه به کندلِ دیروز وصل است، نه به کندلِ فردا. تنها و جدا، مثلِ بچه‌ای که سرِ راه گذاشته باشند. به همین دلیل به آن «بچه رها شده» هم می‌گویند. بیایید با هم ببینیم این الگو دقیقا چه شکلی است، چرا کم پیدا میشود و چطور باید با آن رفتار کرد.
الگوی بچه سر راهی چیست؟
بچه سر راهی از سه کندلِ پشتِ سرِ هم ساخته میشود. اگر تازه با کندل‌ها آشنا شده‌اید، اول نگاهی به آموزش کندل و نمودار شمعی بیندازید؛ این‌جا فرض می‌کنیم بدنه و سایه را می‌شناسید.
- کندلِ اول: یک کندلِ بلند در جهتِ روندِ فعلی. در روندِ نزولی یک کندلِ نزولیِ بلند، در روندِ صعودی یک کندلِ صعودیِ بلند. یعنی یک طرفِ بازار هنوز با قدرت جلو می‌رود.
- کندلِ دوم: یک دوجی، یعنی کندلی که قیمتِ باز و بسته‌شدنش تقریبا یکی است. این دوجی با گپ از کندلِ اول جدا شده؛ حتی سایههایش هم به سایه‌های کندلِ اول نمی‌رسد.
- کندلِ سوم: یک کندلِ بلند در جهتِ مخالف که آن هم با گپ از دوجی جدا شده و سایههایش با سایه‌های دوجی همپوشانی ندارد.
نکته‌ی کلیدی همین «حتی سایه‌ها» است. گپ قیمتی یعنی فاصله‌ای روی نمودار که در آن هیچ معامله‌ای انجام نشده. در خیلی از الگوها کافی است بدنهها از هم فاصله بگیرند. در بچه سر راهی باید کلِ کندل، از نوکِ سایه‌ی بالا تا ته سایه‌ی پایین، جدا باشد. برای آشنایی با انواعِ گپ، مقاله‌ی انواع گپ قیمت در معامله‌گری سهام را ببینید.
پس بچه سر راهی را با سه سوال بشناسید: کندلِ اول بلند و هم‌جهتِ روند است؟ وسطی دوجی است و از دو طرف کامل جدا افتاده؟ سومی بلند و مخالف است؟ اگر جوابِ هر سه «بله» بود، الگو کامل است.
بچه سر راهی صعودی و نزولی
این الگو مثلِ بیشترِ الگوهای کندلی دو نسخه دارد. هر دو یک منطق دارند، فقط جهت‌شان برعکس است.
بچه سر راهی صعودی (کفِ روند)
بعد از یک ریزش ساخته میشود. روزِ اول فروشنده‌ها قیمت را حسابی پایین می‌آورند. روزِ دوم سهم با گپِ منفی پایین‌تر باز میشود، ولی تمامِ روز درجا می‌زند و یک دوجی می‌سازد. روزِ سوم سهم با گپِ مثبت بالا باز میشود و یک کندلِ صعودیِ بلند می‌سازد. یعنی فروشنده‌ها نفس‌شان بریده و خریدارها برگشته‌اند.
بچه سر راهی نزولی (سقفِ روند)
آینه‌ی نسخهی صعودی است. بعد از یک رشد، یک کندلِ صعودیِ بلند می‌آید. فردا سهم با گپ بالاتر باز میشود ولی یک دوجی می‌سازد؛ یعنی خریدارها دیگر زورشان نمی‌رسد قیمت را بالاتر ببرند. روزِ سوم سهم با گپ پایین باز میشود و یک کندلِ نزولیِ بلند می‌سازد. خریدارهای روزِ دوم حالا بالای سر ضرر نشسته‌اند.
جدولِ زیر دو نسخه را کنارِ هم نشان میدهد.
| ویژگی | بچه سر راهی صعودی | بچه سر راهی نزولی |
|---|---|---|
| جای ظاهر شدن | ته روندِ نزولی، نزدیکِ حمایت | سرِ روندِ صعودی، نزدیکِ مقاومت |
| کندلِ اول | نزولیِ بلند | صعودیِ بلند |
| کندلِ دوم | دوجی با گپِ منفی، پایین‌تر از کفِ کندلِ اول | دوجی با گپِ مثبت، بالاتر از سقفِ کندلِ اول |
| کندلِ سوم | صعودیِ بلند با گپِ مثبت | نزولیِ بلند با گپِ منفی |
| پیام | فروشنده‌ها خسته شده‌اند | خریدارها خسته شده‌اند |
| حد ضررِ منطقی | کمی زیرِ کفِ دوجی | کمی بالای سقفِ دوجی |
پس فرقِ دو نسخه فقط در جهت است. منطقِ هر دو یکی است: یک طرف تا ته رفته، وسطِ راه ایستاده و طرفِ دیگر با یک جهش کنترل را گرفته است.
روانشناسیِ پشتِ الگو: سه روز، سه حال
کندل‌ها در اصل داستانِ دعوای خریدار و فروشنده‌اند. نسخهی صعودی را مثلِ سه روز از زندگیِ یک سهم بخوانیم.
- روزِ اول، ترس: خبرِ بد یا ناامیدی، همه می‌فروشند. کندلِ نزولیِ بلند یعنی فروشنده‌ها کاملا دستِ بالا را دارند.
- روزِ دوم، سکوت: سهم پایین‌تر باز میشود، ولی دیگر پایین‌تر نمی‌رود. فروشنده‌ها هر چه داشتند فروخته‌اند و خریدارها هنوز جرات نمی‌کنند. نتیجه یک دوجیِ تنها در پایین‌ترین نقطه است.
- روزِ سوم، برگشت: صبح سهم بالاتر از کلِ روزِ دوم باز میشود. کسانی که دیروز در کف فروختند، حالا جا مانده‌اند. خریدارها با قدرت وارد می‌شوند.
آن گپِ دوم مهم‌ترین بخشِ داستان است. یعنی هیچ‌کس حاضر نشد در قیمتِ روزِ دوم بفروشد؛ بازار یک‌شبه نظرش را عوض کرد. پس قدرتِ این الگو از همان دو شکافِ دو طرفِ دوجی می‌آید، نه از شکلِ خودِ دوجی.
فرق بچه سر راهی با ستاره صبحگاهی و شامگاهی
این مهم‌ترین سوالی است که می‌پرسند، چون این دو خیلی شبیهِ هم‌اند. در واقع بچه سر راهی سختگیرانهترین و کامل‌ترین شکلِ الگوی ستاره صبحگاهی و شامگاهی است.
| الگو | کندلِ وسط | فاصلهی کندلِ وسط | چقدر دیده میشود |
|---|---|---|---|
| ستارهی صبحگاهیِ معمولی | هر کندلِ کوچک (بدنه‌ی کوچک) | فاصلهی بدنه کافی است؛ گاهی حتی همان هم نیست | زیاد |
| ستارهی دوجیِ صبحگاهی | دوجی | بدنهها فاصله دارند، سایه‌ها می‌توانند به هم برسند | متوسط |
| بچه سر راهی | دوجی | کلِ کندل، با سایه‌ها، از هر دو طرف جدا | خیلی کم |
یعنی هر بچه سر راهی یک ستارهی صبحگاهی هم هست، ولی هر ستارهی صبحگاهی بچه سر راهی نیست. مثلِ این‌که بگوییم هر طلای ۲۴ عیار طلاست، ولی هر طلایی ۲۴ عیار نیست. اگر کندلِ وسط یک فرفره (بدنه‌ی کوچک با سایه‌های دو طرف) باشد و نه دوجی، یا سایههایش با کندلِ کناری همپوشانی داشته باشد، اسمش ستارهی صبحگاهی است، نه بچه سر راهی.
پس اگر الگو را دیدید و مطمین نبودید، اسمش را سخت نگیرید. مهم این است که بدانید نسخهی کاملش کم‌یاب‌تر و معتبرتر است و نسخهی شُل‌تر تایید بیشتری می‌خواهد.
چرا بچه سر راهی در بورس ایران کم دیده میشود؟
این الگو در همه‌ی بازارها کمیاب است، ولی در بورس تهران چند دلیلِ خاصِ خودش را هم دارد. اگر این‌ها را ندانید، یا هیچ‌وقت الگو را پیدا نمی‌کنید، یا بدتر، جایی پیدایش می‌کنید که اصلا وجود ندارد.
۱. دامنهی نوسان جای گپ را تنگ میکند
در بورس ایران قیمتِ هر سهم در یک روز فقط تا سقف و کفِ مشخصی بالا و پایین می‌رود؛ به این می‌گویند دامنهی نوسان. برای همین، گپهای بزرگ کم ساخته می‌شوند و سه کندلِ پشتِ سرِ هم با دو گپِ کامل، کم‌یاب‌تر از بازارهای بی‌سقف است.
۲. روزِ صف، دوجیِ واقعی نیست
وقتی سهمی کلِ روز در صفِ فروش یا صفِ خرید قفل است، قیمتِ باز، بسته، سقف و کف همه یکی میشود و کندل یک خطِ افقی است. این شکل شبیهِ دوجی است، ولی معنایش برعکس است: دوجی یعنی تردید، ولی صف یعنی فشارِ کامل یکطرفه. اگر بعد از چند روز ریزش، یک روزِ صفِ فروش با گپ بیاید و فردایش صف باز شود و سهم بالا برود، شکلِ نمودار شبیهِ بچه سر راهی میشود. ولی آن خطِ وسط «سکوت» نبوده، «اوجِ ترس» بوده است. پس در بورس ایران همیشه بپرسید: این دوجی واقعا تردید است یا یک روزِ صف؟
۳. گپِ ساختگیِ مجمع و افزایش سرمایه
بعد از مجمع و پرداختِ سود نقدی، یا بعد از افزایش سرمایه، قیمتِ سهم روی تابلو یک‌باره پایین می‌آید. این گپ واقعی نیست؛ فقط حسابداری است. اگر روی نمودارِ تعدیل‌نشده الگو پیدا کنید، ممکن است یکی از دو گپِ شما همین گپِ ساختگی باشد. پس همیشه نمودارِ تعدیل‌شده را ببینید.
۴. نمادِ بسته و بازگشایی
وقتی نمادی چند روز یا چند ماه بسته می‌ماند، روزِ بازگشایی معمولا با گپ باز میشود. این گپ حاصلِ همه‌ی خبرهای روزهای بسته‌بودن است، نه رفتارِ عادیِ بازار. درباره‌ی دلیل‌های بسته شدنِ نماد در مقاله‌ی انواع توقف نمادها در بورس ایران نوشته‌ام. الگویی که روی یک گپِ بازگشایی ساخته شده را با احتیاط بخوانید.
۵. قیمتِ پایانی با آخرین قیمت فرق دارد
در بورس تهران قیمتِ پایانی، آخرین معامله‌ی روز نیست؛ میانگینی از معامله‌های روز است. بعضی نرم‌افزارها کندل را با قیمتِ پایانی می‌کشند و بعضی با آخرین قیمت. برای همین یک کندل ممکن است در یکی دوجی باشد و در دیگری نه. پس پیش از این‌که اسمی روی الگو بگذارید، بدانید نمودارتان با کدام قیمت ساخته شده است.
در بازارِ رمزارزها که شبانهروز باز است، گپ روی نمودارِ روزانه تقریبا ساخته نمیشود و بچه سر راهیِ کامل از آن هم کم‌یاب‌تر است. بعضی تحلیل‌گرها آنجا فقط فاصلهی بدنهها را حساب میکنند، که در عمل همان ستارهی دوجی است.
پس کم دیدنِ این الگو در بورس ایران عجیب نیست. عجیب این است که کسی هر هفته یکی پیدا کند؛ در آن صورت احتمالا دارد روزِ صف یا گپِ مجمع را با الگو اشتباه می‌گیرد.
چطور با الگوی بچه سر راهی معامله کنیم؟
هیچ الگوی کندلی بهتنهایی دلیلِ خرید یا فروش نیست. بچه سر راهی یک هشدار است که می‌گوید «حواست باشد، روند ممکن است برگردد». این قدم‌ها کمک میکند هشدار را درست بخوانید.
- جای الگو را ببینید. بچه سر راهیِ صعودی وقتی معنا دارد که بعد از یک ریزشِ واقعی و نزدیکِ یک ناحیه‌ی حمایت و مقاومت ساخته شود. وسطِ یک بازارِ بی‌جهت ارزشِ زیادی ندارد.
- شرط‌ها را یکی‌یکی چک کنید. دوجی واقعی است یا روزِ صف؟ هر دو گپ واقعی‌اند یا یکی گپِ مجمع است؟ سایه‌ها واقعا همپوشانی ندارند؟
- حجم را نگاه کنید. حجمِ بالا در کندلِ سوم یعنی طرفِ تازه با پولِ واقعی آمده. کندلِ سومِ کم‌حجم پیامِ ضعیف‌تری دارد. اگر حجم ناگهان چند برابرِ عادی شد، مقاله‌ی حجم مشکوک هم به کارتان می‌آید.
- منتظرِ تایید بمانید. خیلی از معامله‌گرها صبر میکنند تا کندلِ بعد از الگو هم در همان جهت بسته شود، یا قیمت از سقفِ کندلِ سوم بالاتر برود. این صبر کمی از سود را می‌گیرد، ولی جلوی خیلی از اشتباه‌ها را هم می‌گیرد.
- حد ضرر را از قبل بنویسید. جای منطقیِ آن در نسخهی صعودی کمی زیرِ کفِ دوجی است، چون اگر قیمت به آنجا برگردد، داستانِ الگو باطل شده است. روش‌های دیگرش را در مقاله‌ی حد ضرر چیست گفته‌ام.
- اندازهی معامله را حساب کنید. فاصلهی ورود تا حد ضرر را بدانید و طوری خرید کنید که اگر حد ضرر خورد، فقط بخشِ کوچکی از سرمایه‌تان برود. فرمولش در مقاله‌ی تعیین حجم معامله آمده است.
یک مثالِ عددیِ ساده
بیایید با عددهای گرد حساب کنیم. این فقط مثال است و به هیچ سهمِ واقعی ربطی ندارد.
فرض کنیم سهمی بعد از چند هفته ریزش، روزِ اول از ۱٬۰۴۰ تومان به ۱٬۰۰۰ تومان پایین آمده و کفِ روزش ۹۹۵ تومان بوده. روزِ دوم با گپ پایین‌تر باز میشود و کلِ روز بین ۹۶۰ و ۹۸۰ تومان می‌چرخد و تقریبا همان‌جا که باز شده، بسته میشود؛ یک دوجی. روزِ سوم سهم با گپ ۹۹۰ تومان باز میشود، یعنی بالاتر از سقفِ روزِ دوم، و تا ۱٬۰۳۰ تومان بالا می‌رود.
حالا اگر کسی در ۱٬۰۳۰ تومان وارد شود و حد ضرر را کمی زیرِ کفِ دوجی، مثلا ۹۵۵ تومان، بگذارد، ریسکش در هر سهم ۷۵ تومان است؛ یعنی حدودِ ۷٪. این عدد کم نیست. پس شاید بهتر باشد اندازهی خرید را کوچک‌تر بگیرد، یا منتظرِ یک عقب‌نشینی بماند تا با فاصلهی کمتری تا حد ضرر وارد شود. نکته همین است: الگو فقط جای حد ضرر را نشان میدهد؛ تصمیمِ این‌که چقدر بخرید، با حسابِ خودتان است.
اشتباه‌های رایج در تشخیص بچه سر راهی
بیشترِ ضررهایی که با این الگو دیده‌ام، از خودِ الگو نیست؛ از اشتباه خواندنِ آن است. این چک‌لیست را پیش از هر تصمیمی مرور کنید.
- هر کندلِ کوچک را دوجی حساب کردن. دوجی یعنی باز و بسته تقریبا یکی. کندلی با بدنه‌ی کوچک ولی مشخص، فرفره است و الگو را به ستارهی صبحگاهیِ معمولی تبدیل میکند. فرقِ این‌ها را در مقاله‌ی کندل دوجی با جزییات گفته‌ام.
- نادیده گرفتنِ سایه‌ها. اگر سایه‌ی دوجی به سایه‌ی کندلِ کناری برسد، الگو کامل نیست.
- روزِ صف را تردید خواندن. خطِ افقیِ روزِ صف دوجی نیست.
- نمودارِ تعدیل‌نشده. گپِ بعد از مجمع یا افزایش سرمایه گپِ بازار نیست.
- بی‌توجهی به جای الگو. بچه سر راهی وسطِ یک بازارِ خنثی، یا بعد از یک حرکتِ کوچک، چیزِ زیادی نمی‌گوید.
- ورود بی حد ضرر. کمیاب بودنِ الگو آن را تضمینی نمی‌کند. بعضی وقت‌ها روندِ قبلی دوباره ادامه پیدا میکند.
- تکیه‌ی تنها به یک الگو. اگر الگوهای دیگر، مثلِ کندل اینگالف، یا حمایت و حجم هم همان حرف را بزنند، دلیل محکم‌تر است.
پس دفعه‌ی بعد که گمان کردید بچه سر راهی دیده‌اید، اول این چک‌لیست را مرور کنید. اگر از هفت مورد حتی یکی جور درنیامد، الگو را با احتیاطِ بیشتری بخوانید.
سوالات متداول
الگوی بچه سر راهی چیست؟
یک الگوی سهکندلیِ برگشتی است: یک کندلِ بلند در جهتِ روند، یک دوجی که با گپ از هر دو طرف جدا افتاده و یک کندلِ بلندِ مخالف. نشان میدهد روندِ قبلی خسته شده و ممکن است برگردد.
چرا به آن بچه سر راهی می‌گویند؟
چون دوجیِ وسط نه به کندلِ قبل وصل است و نه به کندلِ بعد. با گپ از هر دو طرف جدا افتاده و تنها مانده، مثلِ بچه‌ای که سرِ راه گذاشته باشند. در انگلیسی به آن Abandoned Baby می‌گویند.
فرق بچه سر راهی با ستاره صبحگاهی چیست؟
در ستارهی صبحگاهی کندلِ وسط هر کندلِ کوچکی میتواند باشد و فاصلهی بدنه کافی است. در بچه سر راهی کندلِ وسط باید دوجی باشد و حتی سایههایش با کندلهای کناری همپوشانی نداشته باشد. پس سختگیرانهترین نسخهی ستاره است.
چرا الگوی بچه سر راهی در بورس ایران کم دیده میشود؟
چون دو گپِ کامل پشتِ سرِ هم لازم دارد و دامنهی نوسان جای گپهای بزرگ را تنگ میکند. از آن طرف، روزهای صف و گپهای بعد از مجمع شکلی شبیهِ الگو میسازند که در واقع الگو نیست.
آیا روزِ صف فروش میتواند دوجیِ این الگو باشد؟
نه. در روزِ صف کندل یک خطِ افقی است و شبیهِ دوجی دیده میشود، ولی معنایش فشارِ کاملِ یکطرفه است، نه تردید. الگویی که دوجیِ وسطش روزِ صف باشد را بچه سر راهیِ واقعی حساب نکنید.
بعد از دیدن بچه سر راهی صعودی باید خرید کرد؟
الگو بهتنهایی دلیلِ خرید نیست. جای آن کنارِ حمایت، حجمِ کندلِ سوم و تاییدِ کندلِ بعدی را ببینید و حد ضرر را کمی زیرِ کفِ دوجی بگذارید. تصمیمِ نهایی و اندازهی خرید با حسابِ خودتان است.
حد ضرر در الگوی بچه سر راهی کجاست؟
در نسخهی صعودی کمی زیرِ کفِ دوجی و در نسخهی نزولی کمی بالای سقفِ دوجی. اگر قیمت به آنجا برگردد، یعنی گپی که الگو را ساخته بود پر شده و داستانِ الگو باطل شده است.
الگوی بچه سر راهی در ارز دیجیتال هم کار میکند؟
منطقش همان است، ولی بازارِ رمزارز شبانهروز باز است و روی نمودارِ روزانه تقریبا گپ ساخته نمیشود. برای همین نسخهی کاملش خیلی کمیاب است و معمولا فقط فاصلهی بدنهها را حساب میکنند که همان ستارهی دوجی است.
جمع‌بندی
الگوی بچه سر راهی یکی از کم‌یاب‌ترین الگوهای برگشتی است: یک کندلِ بلند، یک دوجیِ تنها که با دو گپ از دو طرف جدا افتاده، و یک کندلِ بلندِ مخالف. همین کم‌یابی است که آن را جذاب میکند، ولی همین کم‌یابی باعث میشود خیلی‌ها چیزی را که نیست، ببینند.
در بورس ایران سه تله را همیشه به یاد داشته باشید: روزِ صف دوجی نیست، گپِ مجمع گپِ بازار نیست، و قیمتِ پایانی با آخرین قیمت فرق دارد. پس اگر الگو را دیدید، اول شرط‌ها را چک کنید، بعد جای آن و حجم را ببینید، و بی حد ضرر وارد نشوید. برای دیدنِ بقیه‌ی الگوها کنارِ هم، مقاله‌ی انواع کندلهای صعودی و نزولی را بخوانید.