اندیکاتور ویلیامز %R چیست؟ آموزش، فرمول و تفاوت با استوکاستیک
فهرست مطالب۱۴ بخش
- اندیکاتور ویلیامز %R چیست و از کجا آمده؟
- ویلیامز %R به زبان ساده چه می‌پرسد؟
- فرمول ویلیامز %R و یک مثال عددی
- سطوح ۲۰- و ۸۰- در ویلیامز %R چه معنایی دارند؟
- سیگنال‌های ویلیامز %R: پنج روش رایج
- ۱. خروج از ناحیهی اشباع، نه ورود به آن
- ۲. شکست مومنتوم (Momentum Failure)
- ۳. واگرایی
- ۴. عبور از منفی ۵۰
- ۵. ویلیامز %R در جهت روند
- فرق ویلیامز %R و استوکاستیک چیست؟
- بهترین تنظیمات ویلیامز %R چیست؟
- ویلیامز %R در بازار رنج و بازار رونددار
- ویلیامز %R در بورس ایران: دو دام مخصوص ما
- چطور ویلیامز %R را روی نمودار بیاوریم؟
- اشتباه‌های رایج با اندیکاتور ویلیامز
- چک‌لیست پیش از عمل به سیگنال ویلیامز %R
- سوالات متداول
- جمع‌بندی
خیلی‌ها زیر نمودار سهم خطی می‌بینند که همیشه زیر صفر است و می‌پرسند این عدد منفی دیگر چیست. اندیکاتور ویلیامز %R یک اسیلاتور ساده است که نشان میدهد قیمت پایانی امروز چقدر به بالاترین قیمت چند روز اخیر نزدیک است. عددش بین صفر و منفی ۱۰۰ است. بالای منفی ۲۰ را اشباع خرید و زیر منفی ۸۰ را اشباع فروش می‌دانند.
در این راهنما با زبان ساده می‌گویم ویلیامز %R چطور حساب میشود، سطحهای منفی ۲۰ و منفی ۸۰ واقعا چه می‌گویند، چه فرقی با استوکاستیک دارد و چرا در بورس ایران، با صف خرید و صف فروش، باید با آن محتاط‌تر بود.
اندیکاتور ویلیامز %R چیست و از کجا آمده؟
ویلیامز %R را لری ویلیامز (Larry Williams)، معامله‌گر و نویسنده‌ی آمریکایی بازار کالا، در دهه‌ی ۱۹۷۰ میلادی معرفی کرد. اسمش را «ویلیامز درصد آر» یا کوتاه «ویلیامز آر» هم می‌گویند. در بعضی نرمافزارها آن را با دو حرف WR یا W%R نشان میدهند.
این ابزار از خانواده‌ی اسیلاتورها است. اسیلاتور یعنی خطی که زیر نمودار، بین یک سقف و کف ثابت بالا و پایین می‌رود و زور حرکت قیمت را نشان میدهد. به این زور حرکت «مومنتوم» می‌گویند؛ یعنی قیمت با چه سرعتی و با چه جانی دارد حرکت میکند.
یک نکته را همین اول بگویم، چون خیلی‌ها قاطی می‌کنند. لری ویلیامز با بیل ویلیامز فرق دارد. اندیکاتور فراکتال و تمساح (Alligator) کار بیل ویلیامز است. ویلیامز %R کار لری ویلیامز است. فقط نام خانوادگی‌شان یکی است.
ویلیامز %R به زبان ساده چه می‌پرسد؟
فرض کنید یک بچه‌ی مدرسه‌ای هر روز قدش را روی دیوار علامت می‌زند. ویلیامز %R مثل کسی است که فقط به دو علامت نگاه میکند: بلندترین و کوتاه‌ترین علامت دو هفته‌ی اخیر. بعد می‌پرسد امروز کجای این فاصله ایستاده‌ایم؟ نزدیک سقف یا نزدیک کف؟
اگر قیمت امروز درست روی بالاترین قیمت دوره بسته شود، عدد صفر میشود. اگر درست روی پایین‌ترین قیمت دوره بسته شود، منفی ۱۰۰ میشود. هر جای وسط هم عددی بین این دو می‌گیرد. منفی ۵۰ یعنی قیمت درست وسط راه است.
پس ویلیامز %R به ما نمی‌گوید سهم ارزان است یا گران. فقط می‌گوید قیمت نسبت به چند روز اخیر خودش کجاست.
فرمول ویلیامز %R و یک مثال عددی
فرمولش ساده‌تر از چیزی است که به نظر می‌رسد:
ویلیامز %R = (بالاترین قیمت دوره − قیمت پایانی) ÷ (بالاترین قیمت دوره − پایین‌ترین قیمت دوره) × (منفی ۱۰۰)
«دوره» یعنی چند کندل اخیر. در تنظیم پیش‌فرض بیشتر نرمافزارها، دوره ۱۴ است. روی نمودار روزانه یعنی ۱۴ روز معاملاتی؛ روی نمودار یک‌ساعته یعنی ۱۴ ساعت.
بیایید با هم حساب کنیم. این عددها فقط مثال‌اند و به هیچ سهم واقعی ربط ندارند. فرض کنید سهمی در ۱۴ روز اخیر بالاترین قیمتش ۵٬۰۰۰ تومان و پایین‌ترینش ۴٬۰۰۰ تومان بوده است. امروز هم با ۴٬۱۰۰ تومان بسته شده.
- فاصلهی سقف تا قیمت امروز: ۵٬۰۰۰ منهای ۴٬۱۰۰ میشود ۹۰۰ تومان.
- کل دامنه‌ی دوره: ۵٬۰۰۰ منهای ۴٬۰۰۰ میشود ۱٬۰۰۰ تومان.
- تقسیم می‌کنیم: ۹۰۰ ÷ ۱٬۰۰۰ میشود ۰٫۹.
- ضرب در منفی ۱۰۰: نتیجه منفی ۹۰ است.
منفی ۹۰ زیر منفی ۸۰ است. یعنی قیمت در ۱۰٪ پایینی دامنه‌ی دو هفته‌ی اخیرش بسته شده و وارد ناحیهی اشباع فروش شده. حالا اگر فردا قیمت به ۴٬۹۰۰ تومان برسد و سقف و کف همان بمانند، عدد میشود منفی ۱۰. یعنی در یک روز از ناحیهی اشباع فروش به ناحیهی اشباع خرید رفته است.
همین مثال یک چیز مهم را نشان میدهد. ویلیامز %R خیلی سریع است. با یک روز خوب یا بد، از این سر به آن سر می‌رود. این سرعت هم حسن است، هم عیب.
سطوح ۲۰- و ۸۰- در ویلیامز %R چه معنایی دارند؟
دو خط افقی روی این اندیکاتور می‌کشند. منفی ۲۰ و منفی ۸۰. این دو خط کل مسیر را به سه ناحیه تقسیم می‌کنند.
| ناحیه | محدوده‌ی عدد | یعنی چه | چه نیست |
|---|---|---|---|
| اشباع خرید | صفر تا منفی ۲۰ | قیمت نزدیک سقف دوره بسته شده؛ خریدارها دست بالا را دارند | سیگنال فروش خودکار نیست |
| میانه | منفی ۲۰ تا منفی ۸۰ | قیمت جایی وسط دامنه است؛ خبر خاصی نیست | «بی‌اهمیت» نیست؛ جهت حرکت خط هنوز معنا دارد |
| اشباع فروش | منفی ۸۰ تا منفی ۱۰۰ | قیمت نزدیک کف دوره بسته شده؛ فروشنده‌ها دست بالا را دارند | سیگنال خرید خودکار نیست |
ستون آخر جدول مهم‌ترین بخش است. اشباع خرید و اشباع فروش یعنی قیمت تند رفته، نه اینکه حتما برمی‌گردد. در یک روند صعودی قوی، ویلیامز %R می‌تواند هفته‌ها بالای منفی ۲۰ بماند و قیمت همچنان بالا برود. کسی که به‌خاطر «اشباع خرید» زود فروخته، فقط تماشا میکند.
پس این دو خط را مثل چراغ زرد ببینید، نه چراغ قرمز. می‌گویند حواستان باشد، نه اینکه بایستید.
سیگنال‌های ویلیامز %R: پنج روش رایج
معامله‌گرها از این اندیکاتور به چند شکل استفاده می‌کنند. از ساده به دقیق‌تر می‌گویم.
۱. خروج از ناحیهی اشباع، نه ورود به آن
اشتباه رایج این است که تا عدد به زیر منفی ۸۰ رسید، بخرند. روش محتاطانه‌تر این است که صبر کنید خط دوباره از منفی ۸۰ بالا بیاید. یعنی اول فشار فروش کم شود، بعد تصمیم بگیرید. برای اشباع خرید هم برعکس: برگشت خط به زیر منفی ۲۰.
۲. شکست مومنتوم (Momentum Failure)
این روشی است که به خود لری ویلیامز نسبت میدهند. فرض کنید خط به اشباع خرید رسیده، بعد پایین آمده و دوباره بالا رفته، ولی این بار به منفی ۲۰ نرسیده. یعنی خریدارها در بار دوم جان قبلی را نداشته‌اند. این ضعف را «شکست مومنتوم» می‌گویند و آن را هشدار زودتری از تغییر جهت می‌دانند.
۳. واگرایی
واگرایی یعنی قیمت و اندیکاتور حرف متفاوتی بزنند. مثلا قیمت سقف بالاتری بزند ولی ویلیامز %R سقف پایین‌تری بسازد. این یعنی قیمت بالا رفته، ولی با زور کمتر. واگرایی در ویلیامز %R زیاد دیده میشود، چون خط تند و پرنوسان است. برای همین واگرایی را فقط وقتی جدی بگیرید که روی سقف یا کف‌های واضح باشد.
۴. عبور از منفی ۵۰
بعضی‌ها خط منفی ۵۰ را هم اضافه می‌کنند. بالای منفی ۵۰ یعنی قیمت در نیمه‌ی بالایی دامنه‌ی اخیرش است و دست خریدار قوی‌تر است. زیر منفی ۵۰ برعکس. این روش برای فهمیدن جهت کلی کمک میکند، ولی سیگنال اشتباه هم زیاد میدهد.
۵. ویلیامز %R در جهت روند
به نظر من کاربردی‌ترین روش همین است. اول با یک ابزار روندی مثل میانگین متحرک جهت روند را پیدا کنید. اگر روند صعودی است، فقط به اشباع فروش‌ها نگاه کنید. یعنی ویلیامز %R را برای پیدا کردن «اصلاح‌های کوتاه داخل روند» به کار ببرید، نه برای پیش‌بینی پایان روند. این همان منطق معامله‌ی روندی است: با جریان آب شنا کنید.
پس هیچکدام از این پنج روش بهتنهایی کافی نیست. هر سیگنال یک «شاید» است که باید با چیز دیگری تایید شود.
فرق ویلیامز %R و استوکاستیک چیست؟
این پرسشی است که خیلی‌ها می‌پرسند، و جوابش جالب است. ویلیامز %R و خط سریع اندیکاتور استوکاستیک (%K) در اصل یک چیزند که از دو طرف شمرده شده‌اند.
استوکاستیک می‌پرسد قیمت امروز چقدر از کف دوره بالاتر است. ویلیامز %R می‌پرسد چقدر از سقف دوره پایین‌تر است. مثل لیوانی که یکی می‌گوید ۷۵٪ پر است و دیگری می‌گوید ۲۵٪ خالی است. برای همین همیشه این رابطه برقرار است:
ویلیامز %R = %K استوکاستیک − ۱۰۰
در مثال بالا، استوکاستیک سریع ۱۰ می‌شد (یعنی ۴٬۱۰۰ فقط ۱۰٪ بالاتر از کف است). ۱۰ منهای ۱۰۰ همان منفی ۹۰ است. فرق اصلی در جزییات است:
| ویژگی | ویلیامز %R | استوکاستیک | RSI |
|---|---|---|---|
| محدوده | صفر تا منفی ۱۰۰ | صفر تا ۱۰۰ | صفر تا ۱۰۰ |
| چه چیزی را می‌سنجد | فاصلهی قیمت پایانی از سقف دوره | فاصلهی قیمت پایانی از کف دوره | نسبت میانگین روزهای مثبت به منفی |
| تعداد خط | یک خط | دو خط (%K و %D) | یک خط |
| هموارسازی | ندارد | دارد (خط آرام %D) | به‌صورت میانگین درونی دارد |
| سطحهای رایج | منفی ۲۰ و منفی ۸۰ | ۸۰ و ۲۰ | ۷۰ و ۳۰ |
| سرعت | خیلی سریع | سریع | آرامتر |
| سیگنال تقاطع | ندارد | دارد (برخورد دو خط) | ندارد |
نتیجه‌ی این جدول ساده است. ویلیامز %R همان استوکاستیک بی‌ترمز است. چون خط آرام ندارد، زودتر خبر میدهد، ولی خبر غلط هم بیشتر میدهد. اندیکاتور RSI آرامتر است و نوسان‌های کوچک را بیشتر نادیده می‌گیرد.
یک نتیجه‌ی عملی هم دارد. گذاشتن ویلیامز %R و استوکاستیک کنار هم روی یک نمودار تقریبا بی‌فایده است. مثل این است که دو دماسنج از یک کارخانه بخرید و خوشحال باشید که هر دو یک عدد نشان میدهند. یکی را انتخاب کنید.
بهترین تنظیمات ویلیامز %R چیست؟
جواب صادقانه این است که «بهترین» تنظیم همیشگی وجود ندارد. ولی میشود گفت هر تغییر چه اثری دارد:
| تنظیم | اثر | مناسب برای |
|---|---|---|
| دورهی ۱۴ (پیش‌فرض) | تعادل بین سرعت و نویز | شروع کار و بیشتر نمودارهای روزانه |
| دورهی کوتاهتر (مثلا ۷ تا ۱۰) | خیلی حساس؛ زیاد به دو سر می‌رود | معامله‌های خیلی کوتاه‌مدت؛ سیگنال غلط زیاد |
| دورهی بلندتر (مثلا ۲۰ تا ۲۸) | آرامتر؛ کمتر به اشباع می‌رسد | نگاه میان‌مدت و نمودار هفتگی |
| سطحهای منفی ۱۰ و منفی ۹۰ | فقط حالت‌های افراطی را نشان میدهد | بازارهای پرنوسان یا روند قوی |
توصیه‌ی من این است که با همان ۱۴ و سطحهای منفی ۲۰ و منفی ۸۰ شروع کنید. بعد روی نمودارهای گذشتهی همان سهمی که معامله می‌کنید تمرین کنید و ببینید این تنظیم کجا درست گفته و کجا غلط. بهینه‌کردن دوره برای جور شدن با گذشته، فریب خوردن از گذشته است.
تایم فریم را هم فراموش نکنید. ویلیامز %R روی نمودار ۱۵ دقیقه‌ای تقریبا مدام بین دو سر در رفت‌وآمد است. روی نمودار روزانه و هفتگی آرامتر و قابل‌اعتمادتر است.
ویلیامز %R در بازار رنج و بازار رونددار
این اندیکاتور در بازار رنج بهترین کارش را میکند. رنج یعنی قیمت مدتی بین یک کف و سقف مشخص بالا و پایین می‌رود. آنجا رسیدن به منفی ۸۰ معمولا با نزدیک شدن به کف رنج همزمان است و رسیدن به منفی ۲۰ با سقف رنج.
در بازار رونددار ماجرا فرق دارد. در روند صعودی قوی، خط بیشتر وقت‌ها بالای منفی ۲۰ میچسبد. در روند نزولی قوی، زیر منفی ۸۰. اینجا «اشباع» نشانهی قدرت روند است، نه پایانش.
پس پیش از اینکه به سیگنال ویلیامز %R نگاه کنید، از خودتان بپرسید: بازار الان رنج است یا روند دارد؟ جواب این پرسش نصف کار است. ابزاری مثل اندیکاتور ADX برای سنجیدن زور روند کمک میکند.
ویلیامز %R در بورس ایران: دو دام مخصوص ما
بیشتر آموزش‌ها برای بازارهایی نوشته شده که دامنه‌ی نوسان روزانه ندارند. بورس تهران دارد، و همین دو مشکل خاص درست میکند که رقبا کمتر به آن اشاره می‌کنند.
دام اول: صف خرید و صف فروش. وقتی سهمی چند روز پشت سر هم با صف خرید در سقف دامنه بسته میشود، قیمت پایانی تقریبا با بالاترین قیمت روز یکی است. نتیجه این است که ویلیامز %R چند روز روی صفر یا نزدیک صفر میماند. این عدد نمی‌گوید «سهم آماده‌ی ریزش است». می‌گوید تقاضا از سقف مجاز قیمت بیشتر بوده. در صف فروش هم خط روی منفی ۱۰۰ میچسبد. در این روزها اندیکاتور تقریبا هیچ اطلاعات تازه‌ای نمی‌دهد و باید به تابلوخوانی و حجم صف نگاه کرد.
دام دوم: نمودار تعدیل‌نشده. بعد از مجمع و پرداخت سود یا افزایش سرمایه، قیمت سهم یک‌باره پایین می‌آید. اگر نمودار تعدیل‌نشده باشد، ویلیامز %R این افت را مثل یک ریزش واقعی می‌بیند و یک‌دفعه به منفی ۱۰۰ می‌رود. همیشه روی نمودار تعدیل‌شده کار کنید.
پس در بورس ایران، پیش از هر تفسیری، دو چیز را چک کنید: سهم این روزها صفی بوده یا نه، و نمودارتان تعدیل‌شده است یا نه.
چطور ویلیامز %R را روی نمودار بیاوریم؟
تقریبا همه‌ی نرم‌افزارهای نمودار، از نرم‌افزار کارگزاری‌ها تا سایت تریدینگ‌ویو، این اندیکاتور را دارند. کافی است در بخش اندیکاتورها بنویسید Williams %R. اندیکاتور در پنجره‌ای جدا زیر نمودار باز میشود.
- بخش اندیکاتورها را باز کنید و Williams %R را جست‌وجو کنید.
- در تنظیمات، طول دوره (Length) را روی ۱۴ بگذارید.
- مطمین شوید خط‌های منفی ۲۰ و منفی ۸۰ کشیده شده‌اند. اگر نه، دستی اضافه کنید.
- اگر خواستید، خط منفی ۵۰ را هم کم‌رنگ اضافه کنید.
- نمودار را تعدیل‌شده کنید و تایم فریم را روزانه بگذارید.
اشتباه‌های رایج با اندیکاتور ویلیامز
- خرید به محض رسیدن به منفی ۸۰. قیمت می‌تواند مدتها در اشباع فروش بماند و پایین‌تر برود. صبر کنید خط برگردد.
- فروش در هر اشباع خرید. در روند صعودی، این یعنی پیاده شدن از قطار در اول راه.
- گذاشتن ویلیامز %R کنار استوکاستیک و RSI. سه اسیلاتور هم‌خانواده یک حرف را سه بار تکرار می‌کنند و حس اطمینان کاذب میدهند.
- کار روی تایم فریم خیلی کوچک. آنجا خط بیشتر نویز است تا اطلاعات.
- بی‌توجهی به صف و تعدیل در بورس ایران. عدد صفر یا منفی ۱۰۰ در روزهای صفی معنای معمولش را ندارد.
- معامله بدون حد ضرر. هیچ اسیلاتوری جای مدیریت ریسک را نمی‌گیرد.
چک‌لیست پیش از عمل به سیگنال ویلیامز %R
- بازار رنج است یا روند دارد؟ سیگنال در جهت روند است یا خلاف آن؟
- خط از ناحیهی اشباع بیرون آمده، یا هنوز داخل آن است؟
- قیمت نزدیک یک سطح حمایت یا مقاومت مهم است؟
- حجم معاملات حرف اندیکاتور را تایید میکند؟
- نمودار تعدیل‌شده است و سهم این روزها صفی نبوده؟
- جای حد ضرر را پیش از ورود مشخص کرده‌ام؟
اگر به بیشتر این پرسش‌ها جواب روشن ندارید، بهتر است صبر کنید. بازار فردا هم باز است. برای ساختن ترکیب‌های مطمین‌تر، مقاله‌ی بهترین ترکیب اندیکاتورها را هم ببینید.
سوالات متداول
اندیکاتور ویلیامز %R چیست؟
ویلیامز %R یک اسیلاتور مومنتوم است که لری ویلیامز ساخت. نشان میدهد قیمت پایانی چقدر به بالاترین قیمت ۱۴ دورهی اخیر نزدیک است. عددش بین صفر و منفی ۱۰۰ است و برای دیدن اشباع خرید و فروش به کار می‌رود.
فرق ویلیامز %R و استوکاستیک چیست؟
ویلیامز %R همان خط سریع استوکاستیک است که وارونه شده و همیشه برابر با K منهای ۱۰۰ است. فرقش این است که خط آرام و سیگنال تقاطع ندارد، برای همین سریع‌تر واکنش میدهد ولی سیگنال غلط بیشتری هم میدهد.
سطوح ۲۰- و ۸۰- در ویلیامز %R چه معنایی دارند؟
بالای منفی ۲۰ یعنی قیمت نزدیک سقف دوره بسته شده و ناحیهی اشباع خرید است. زیر منفی ۸۰ یعنی نزدیک کف دوره و ناحیهی اشباع فروش است. هیچکدام بهتنهایی سیگنال خرید یا فروش نیست.
بهترین تنظیمات ویلیامز %R چیست؟
تنظیم رایج دورهی ۱۴ با سطحهای منفی ۲۰ و منفی ۸۰ است. دورهی کوتاهتر حساستر و پرخطاتر است و دورهی بلندتر آرامتر. بهتر است با ۱۴ شروع کنید و روی نمودار گذشتهی همان سهم تمرین کنید.
چرا عدد ویلیامز %R منفی است؟
چون فاصلهی قیمت را از سقف دوره میشمارد و در منفی ۱۰۰ ضرب میشود. صفر یعنی قیمت روی سقف دوره بسته شده و منفی ۱۰۰ یعنی روی کف. منفی بودن فقط قرارداد است و معنای ضرر ندارد.
ویلیامز %R برای چه بازاری مناسبتر است؟
در بازار رنج بهتر کار میکند، چون رسیدن به اشباع معمولا با نزدیک شدن به کف یا سقف رنج همزمان است. در روند قوی، خط مدتها در ناحیهی اشباع میماند و سیگنال برگشت آن قابلاعتماد نیست.
اندیکاتور WR همان ویلیامز %R است؟
بله. بعضی نرمافزارها ویلیامز %R را با دو حرف WR یا W%R نشان میدهند. فرمول و تفسیرش یکی است. این اندیکاتور با فراکتال و تمساح فرق دارد که کار بیل ویلیامز هستند، نه لری ویلیامز.
ویلیامز %R در صف خرید چه نشان میدهد؟
در روزهایی که سهم با صف خرید در سقف دامنه بسته میشود، قیمت پایانی با بالاترین قیمت یکی است و خط روی صفر میچسبد. این عدد نشانهی ریزش نزدیک نیست و در این روزها باید به حجم صف و تابلو نگاه کرد.
جمع‌بندی
ویلیامز %R یک سوال ساده می‌پرسد: قیمت امروز کجای دامنه‌ی چند روز اخیرش است؟ جوابش عددی بین صفر و منفی ۱۰۰ است. نزدیک صفر یعنی نزدیک سقف، نزدیک منفی ۱۰۰ یعنی نزدیک کف. در اصل همان استوکاستیک سریع است که وارونه شده، فقط بی‌ترمز و تندتر.
پس دفعه‌ی بعد که این خط را دیدید، سه کار بکنید. اول ببینید بازار رنج است یا روند. دوم صبر کنید خط از ناحیهی اشباع بیرون بیاید. سوم در بورس ایران مطمین شوید روزهای صفی و نمودار تعدیل‌نشده شما را فریب نمی‌دهند. اگر می‌خواهید این ابزارها را در کنار هم و منظم یاد بگیرید، آموزش تحلیل تکنیکال از صفر نقطه‌ی شروع خوبی است.