پرتفوی لحظهای و پرتفوی سپردهگذاری چه فرقی دارند؟ کدام معتبرتر است
فهرست مطالب۱۱ بخش
- پرتفوی چیست؟ یک یادآوریِ کوتاه
- پرتفوی لحظه ای چیست؟
- در پرتفوی لحظهای چه عددهایی می‌بینید؟
- چرا پرتفوی لحظهای گاهی اشتباه نشان میدهد؟
- پرتفوی سپرده گذاری چیست؟
- پرتفوی لحظهای و سپردهگذاری در یک جدول
- چرا سهم تازه‌خریده در پرتفوی سپردهگذاری نیست؟
- مثال: یک خرید در یک هفته
- دلیل‌های دیگرِ فرقِ دو پرتفو
- پرتفوی سپردهگذاری را کجا ببینیم؟
- کدام معتبرتر است؟
- اشتباه‌های رایج دربارهٔ دو پرتفو
- سوالات متداول
- جمع‌بندی
پرتفوی لحظهای همان صفحهٔ پرتفو در سامانهٔ کارگزاری است که با هر خرید و فروش، همان لحظه عوض میشود و سود و زیانتان را نشان میدهد. پرتفوی سپردهگذاری فهرستِ رسمیِ سهمهایی است که به نامِ کد ملیِ شما در شرکت سپردهگذاری مرکزی ثبت شده و روزی یک بار بهروز میشود. ملاکِ مالکیت، دومی است.
یکی از پرسش‌هایی که زیاد از من میشود این است: «آقا، امروز سهم خریدم. در یک صفحه هست، در آن یکی نیست. نکند پولم سوخته؟» نه، نسوخته. این دو صفحه دو کارِ متفاوت می‌کنند و ساعتِ به‌روزشدنشان هم یکی نیست. بیایید با هم ببینیم هر کدام چه می‌گوید و کی باید به کدام اعتماد کنیم.
پرتفوی چیست؟ یک یادآوریِ کوتاه
پرتفوی یعنی سبدِ دارایی؛ فهرستِ همهٔ سهمها و صندوق‌هایی که دارید. برای همین عنوانِ این صفحه در سامانه‌ها گاهی «سبد دارایی» یا «پرتفو» است. اگر می‌خواهید معنای کامل و شیوهٔ چیدنِ یک سبدِ خوب را بدانید، مقالهٔ پرتفوی چیست و چطور سبد سرمایه‌گذاری بچینیم را بخوانید.
اینجا حرفِ ما دربارهٔ چیدنِ سبد نیست. حرف این است که همین سبد را در دو جای مختلف نشانتان می‌دهند. یکی را کارگزاری می‌سازد، دیگری را سمات.
پرتفوی لحظه ای چیست؟
پرتفوی لحظهای (که به آن پرتفوی آنلاین یا پرتفوی عملکرد هم می‌گویند) بخشی از سامانهٔ معاملاتیِ کارگزاری است. هر سهمی بخرید، همان لحظه در آن می‌نشیند. هر سهمی بفروشید، همان لحظه از آن کم میشود. قیمت‌ها هم در ساعتِ بازار مدام عوض می‌شوند و سود و زیان جلوی چشمتان بالا و پایین میرود.
یک تشبیه کمک می‌کند. پرتفوی لحظهای مثلِ دفترچهٔ خرجِ خانه است که هر خرید را همان لحظه در آن می‌نویسید. خیلی به کار میآید و همیشه بهروز است. ولی سندِ رسمی نیست؛ اگر جایی اشتباه نوشته شود، کسی در دفترخانه آن را تأیید نکرده است.
در پرتفوی لحظهای چه عددهایی می‌بینید؟
اسم‌ها در کارگزاری‌های مختلف کمی فرق دارد، ولی معمولاً این ستون‌ها را دارد:
- تعداد: چند سهم از هر نماد دارید.
- قیمت سربهسر یا میانگینِ خرید: هر سهم با کارمزدش، روی هم چند برایتان تمام شده. فروش پایین‌تر از آن یعنی ضرر.
- آخرین قیمت و قیمت پایانی: دو قیمتی که هر کدام معنای خودش را دارد؛ فرقشان را در مقالهٔ قیمت پایانی و قیمت آخرین معامله توضیح داده‌ام.
- ارزشِ فعلی: اگر همین حالا بفروشید، بعد از کسرِ کارمزد چقدر دستتان میآید.
- سود و زیان: فاصلهٔ ارزشِ امروز با قیمتی که خریده‌اید. تا نفروشید، این سود یا زیان قطعی نیست.
پس پرتفوی لحظهای جوابِ این پرسش است: «امروز وضعم چطور است؟»
چرا پرتفوی لحظهای گاهی اشتباه نشان میدهد؟
پرتفوی لحظهای فقط چیزی را می‌داند که در همان کارگزاری اتفاق افتاده است. برای همین در چند حالت عددش با واقعیت نمی‌خواند:
- سهمی که از کارگزاریِ دیگر آمده: اگر سهمی را جای دیگری خریده‌اید و بعد کارگزار ناظرش را عوض کرده‌اید، کارگزاریِ تازه نمی‌داند آن را چند خریده‌اید. قیمتِ سربهسر غلط یا خالی میآید و بعضی سامانه‌ها از شما می‌خواهند قیمتِ خرید را دستی وارد کنید.
- سهام جایزه و افزایش سرمایه: وقتی شرکتی افزایش سرمایه میدهد، سامانهٔ کارگزاری گاهی سهمِ جایزه را زودتر از ثبتِ رسمی در حساب می‌کند. آن وقت تعدادِ یک نماد در دو صفحه فرق می‌کند. دربارهٔ خودِ این موضوع، مقالهٔ افزایش سرمایه چیست را ببینید.
- ویرایشِ دستی: در بیشترِ سامانه‌ها میشود قیمتِ خرید را در پرتفوی لحظهای ویرایش کرد. یک رقمِ اشتباه کافی است تا سود و زیان کاملاً غلط شود.
پس پرتفوی لحظهای برای دیدنِ حال‌وروزِ روزانه عالی است، ولی سندِ مالکیتِ شما نیست.
پرتفوی سپرده گذاری چیست؟
پرتفوی سپردهگذاری فهرستِ رسمیِ سهمهایی است که به نامِ شما ثبت شده است. این فهرست را شرکت سپردهگذاری مرکزی (سمات) نگه می‌دارد؛ همان شرکتی که بعد از هر معامله سهم را به نامِ خریدار ثبت می‌کند. این فهرست روزی یک بار، بعد از پایانِ معاملات، بهروز میشود.
اگر پرتفوی لحظهای دفترچهٔ خرجِ خانه بود، پرتفوی سپردهگذاری سندِ رسمیِ خانه است. هر روز عوض نمی‌شود و خیلی هیجان ندارد، ولی حرفِ آخر را همین می‌زند.
یک نکته را هم بدانید. سهمِ شما با کد ملی و کد بورسیِ خودتان در سمات ثبت است، نه به نامِ کارگزاری. هر سهم یک کارگزار ناظر دارد؛ یعنی کارگزاری که فروشِ آن سهم فقط از درِ او ممکن است. پرتفوی سپرده‌گذاری‌ای که در پنلِ یک کارگزاری می‌بینید، فقط سهمهایی را نشان میدهد که ناظرشان همان کارگزاری است.
پس پرتفوی سپردهگذاری جوابِ این پرسش است: «من رسماً چه چیزی دارم؟»
پرتفوی لحظهای و سپردهگذاری در یک جدول
این جدول فرقِ دو پرتفو را کنارِ هم می‌گذارد:
| موضوع | پرتفوی لحظهای | پرتفوی سپردهگذاری |
|---|---|---|
| چه کسی می‌سازد؟ | سامانهٔ کارگزاری | شرکت سپردهگذاری مرکزی (سمات) |
| کی بهروز میشود؟ | همان لحظهٔ معامله | روزی یک بار، بعد از پایانِ بازار |
| اعتبارِ رسمی دارد؟ | نه؛ گزارشِ کمکی است | بله؛ ملاکِ مالکیت است |
| قیمت سربهسر و سود و زیان؟ | بله، اصلِ کارش همین است | معمولاً نه؛ تعداد و ارزش را نشان میدهد |
| قابلِ ویرایش است؟ | در بیشترِ سامانه‌ها بله | نه |
| با عوض‌کردنِ کارگزاری؟ | سابقهٔ خرید از دست میرود | سرِ جایش می‌ماند |
| کجا دیده میشود؟ | فقط در همان کارگزاری | پنلِ کارگزارِ ناظر، و برای همهٔ کارگزاریها در سامانهٔ دارا |
خلاصهٔ جدول این است: یکی سریع است و دیگری رسمی. لازم نیست یکی را کنار بگذارید؛ هر کدام را برای کارِ خودش به کار ببرید.
چرا سهم تازه‌خریده در پرتفوی سپردهگذاری نیست؟
جوابِ کوتاه: چون پرتفوی سپردهگذاری روزی یک بار بهروز میشود، نه لحظهای. سهمی که امروز خریده‌اید معمولاً تا روزِ کاریِ بعد در آن دیده نمی‌شود. این یعنی صفحه هنوز بهروز نشده، نه اینکه سهم مالِ شما نیست.
سهم همان روزِ معامله به کدِ شما می‌نشیند. برای همین طبقِ قاعدهٔ فعلیِ بازار، می‌توانید سهمی را که امروز خریده‌اید همان روز هم بفروشید. چیزی که دیرتر جابه‌جا میشود پول است، نه سهم. پولِ معاملهٔ سهام دو روزِ کاری بعد تسویه میشود که به آن T+2 می‌گویند؛ این را در مقالهٔ تهاتر و چرخهٔ تسویهٔ T+2 با مثال باز کرده‌ام.
مثال: یک خرید در یک هفته
فرض کنید شنبه صبح ۱٬۰۰۰ سهم از یک شرکت می‌خرید. هفته هم تعطیلیِ رسمی ندارد. ببینیم هر روز در کدام صفحه چه می‌بینید:
| روز | پرتفوی لحظهای | پرتفوی سپردهگذاری و دارا | پول |
|---|---|---|---|
| شنبه (روزِ خرید) | ۱٬۰۰۰ سهم، همان لحظه | هنوز نیست | از ماندهٔ حسابتان کم شده |
| یکشنبه | ۱٬۰۰۰ سهم | ۱٬۰۰۰ سهم | هنوز تسویه نشده |
| دوشنبه (T+2) | ۱٬۰۰۰ سهم | ۱٬۰۰۰ سهم | تسویه شده و به فروشنده رسیده |
این مثال فقط برای نشان دادنِ ترتیبِ کار است. هر تعطیلیِ رسمی یا پنجشنبه و جمعه، همه‌چیز را یک روز عقب می‌برد. اگر بعد از یک روزِ کاریِ کامل هنوز سهم را در پرتفوی سپردهگذاری ندیدید، با پشتیبانیِ کارگزاری تماس بگیرید و نماد و شمارهٔ سفارش را بگویید.
پس دفعهٔ بعد که سهمِ امروزتان در پرتفوی سپردهگذاری نبود، نگران نشوید. فردا دوباره نگاه کنید.
دلیل‌های دیگرِ فرقِ دو پرتفو
گاهی فرق فقط یک روز تأخیر نیست. اگر عددِ دو صفحه چند روز با هم نخواند، این فهرست را یکی‌یکی چک کنید:
- ناظرِ سهم کارگزاریِ دیگری است: سهمی که با کارگزاریِ «الف» خریده‌اید، در پرتفوی سپرده‌گذاریِ کارگزاریِ «ب» نمی‌آید.
- سهام جایزه هنوز ثبت نشده: بعد از افزایش سرمایه، تا ثبتِ رسمیِ آن چند هفته طول می‌کشد. در این فاصله پرتفوی لحظهای ممکن است سهمِ جایزه را نشان بدهد و پرتفوی سپردهگذاری نه.
- حق تقدم: حق تقدم نمادِ جدایی دارد و تا وقتی پولش را نپردازید و به سهم تبدیل نشود، جدا از خودِ سهم فهرست میشود.
- نمادِ متوقف یا تغییرنام‌داده: اگر نمادی بسته شده یا اسمش عوض شده، ممکن است در یک صفحه با اسمِ تازه و در دیگری با اسمِ قدیم بیاید.
- سفارشی که کامل انجام نشده: اگر فقط بخشی از سفارشِ خرید انجام شده باشد، فقط همان بخش به کدِ شما می‌رسد. وضعیتِ سفارش را در بخشِ سفارش‌ها ببینید.
- دارایی‌هایی که ناظرشان کارگزاریِ معمولی نیست: مثلِ سهام عدالت برای کسانی که روشِ غیرمستقیم را انتخاب کرده‌اند. این‌ها را در پنلِ کارگزاری نمی‌بینید، ولی در سامانهٔ دارا هستند.
پرتفوی سپردهگذاری را کجا ببینیم؟
دو راه دارید. یکی فقط بخشی از تصویر را نشان میدهد و دیگری همهٔ آن را:
- پنلِ کارگزاری: در سامانهٔ معاملاتیِ بیشترِ کارگزاریها بخشی با نامِ «پرتفوی سپردهگذاری» یا «داراییها» هست. بعضی کارگزاریها هم دو صفحه را در یک صفحه ادغام کرده‌اند. فقط حواستان باشد که این بخش فقط سهمهایی را نشان میدهد که ناظرشان همان کارگزاری است.
- سامانهٔ دارا: درگاهِ ذینفعان بازار سرمایه (دارا) سامانهٔ رایگانِ خودِ سمات است. با کد ملی وارد می‌شوید و همهٔ سهم‌هایتان را از همهٔ کارگزاریها کنارِ هم می‌بینید، حتی سهمی که سال‌ها پیش خریده‌اید و یادتان رفته. کارگزار ناظرِ هر نماد هم همان‌جا نوشته شده است.
برای ورود به دارا باید در سامانهٔ سجام ثبت‌نام و احراز هویت کرده باشید. عددهای دارا هم معمولاً مالِ پایانِ روزِ کاریِ قبل‌اند؛ پس آنجا هم سهمِ امروز را فردا می‌بینید.
پس اگر می‌خواهید بدانید «دقیقاً چه سهامی دارم»، جوابِ مطمئن را دارا میدهد، نه پنلِ یک کارگزاری.
کدام معتبرتر است؟
برای مالکیت، پرتفوی سپردهگذاری معتبرتر است، و از آن کامل‌تر، سامانهٔ دارا. اگر روزی بینِ شما و کارگزاری بحثی پیش بیاید، یا بخواهید سهمی را به وراث منتقل کنید، ملاک همین ثبتِ سمات است.
ولی برای کارِ روزانه، پرتفوی لحظهای به کارتان میآید. قیمتِ سربهسر، سود و زیانِ هر نماد و حالِ امروزِ سبد را فقط آنجا می‌بینید. توصیهٔ من این است که هر دو را داشته باشید و هر کدام را برای کارِ خودش نگاه کنید:
- برای تصمیمِ خرید و فروش و دیدنِ سود و زیان: پرتفوی لحظهای، به شرطی که قیمتِ خریدش درست باشد.
- برای اطمینان از اینکه سهم واقعاً به نامتان است: پرتفوی سپردهگذاری.
- برای دیدنِ کلِ دارایی در همهٔ کارگزاریها: سامانهٔ دارا، دست‌کم ماهی یک بار.
اشتباه‌های رایج دربارهٔ دو پرتفو
- ترسیدن از نبودنِ سهمِ امروز: سهمِ امروز تا فردا در پرتفوی سپردهگذاری نمی‌آید. این عادی است.
- اعتماد به سود و زیانِ سهمِ منتقل‌شده: وقتی ناظرِ سهمی را عوض می‌کنید، اول قیمتِ خریدش را در کارگزاریِ تازه چک کنید. وگرنه سود و زیان دروغ می‌گوید.
- یکی گرفتنِ «دارایی کل» با سود: دارایی کل یعنی «چقدر دارم»، نه «چقدر سود کرده‌ام».
- حساب‌کردنِ پولِ فروش برای فردا: سهم زود جابه‌جا میشود، ولی پولِ فروش تا روزِ T+2 قابلِ برداشت نیست.
- سر نزدن به دارا: خیلی‌ها سال‌ها سهمی دارند که در هیچ پنلی نمی‌بینند و فقط در دارا پیداست.
سوالات متداول
پرتفوی لحظهای چیست؟
پرتفوی لحظهای بخشی از سامانهٔ کارگزاری است که با هر خرید و فروش همان لحظه بهروز میشود و تعداد سهم، قیمت سربهسر و سود و زیانِ هر نماد را نشان میدهد. گزارشی کمکی است و سندِ رسمیِ مالکیت نیست.
پرتفوی سپردهگذاری چیست؟
پرتفوی سپردهگذاری فهرستِ رسمیِ سهمهایی است که به نامِ کد ملیِ شما در شرکت سپردهگذاری مرکزی ثبت شده است. روزی یک بار بعد از پایانِ بازار بهروز میشود و ملاکِ مالکیتِ شماست.
چرا سهمی که امروز خریدم در پرتفوی سپردهگذاری نیست؟
چون پرتفوی سپردهگذاری روزانه بهروز میشود، نه لحظهای. سهمِ امروز معمولاً روزِ کاریِ بعد در آن دیده میشود. اگر بعد از یک روزِ کاریِ کامل هم نیامد، ناظرِ سهم و وضعیتِ سفارش را چک کنید یا به کارگزاری زنگ بزنید.
پرتفوی سپردهگذاری را کجا ببینیم؟
در پنلِ کارگزاری، بخشی به نامِ پرتفوی سپردهگذاری یا داراییها هست که فقط سهمهای همان ناظر را نشان میدهد. برای دیدنِ همهٔ سهمها از همهٔ کارگزاریها، با کد ملی وارد سامانهٔ رایگانِ دارا شوید.
پرتفوی لحظهای معتبرتر است یا سپردهگذاری؟
برای مالکیت، پرتفوی سپردهگذاری معتبرتر است، چون از ثبتِ رسمیِ سمات میآید. پرتفوی لحظهای برای دیدنِ سود و زیان و قیمت سربهسر در کارِ روزانه به کار میآید، ولی ممکن است خطا داشته باشد.
چرا تعدادِ سهم در دو پرتفو فرق دارد؟
رایجترین دلیلها: سهمِ امروز که هنوز به پرتفوی سپردهگذاری نیامده، سهام جایزهای که هنوز رسماً ثبت نشده، ناظرِ متفاوتِ بخشی از سهمها، و سفارشی که فقط بخشی از آن انجام شده است.
آیا میشود سهمی را که امروز خریدم همان روز فروخت؟
طبقِ قاعدهٔ فعلیِ بازار بله، چون سهم همان روزِ معامله به کدِ شما می‌نشیند؛ حتی اگر هنوز در پرتفوی سپردهگذاری دیده نشود. ولی پولِ فروش، مثلِ هر فروشِ دیگری، دو روزِ کاری بعد قابلِ برداشت است.
با عوض کردنِ کارگزاری، پرتفوی من از بین میرود؟
سهمها از بین نمیروند، چون به نامِ کد ملیِ شما در سمات ثبتاند. ولی سابقهٔ خرید و قیمت سربهسر در پرتفوی لحظهای کارگزاریِ تازه نیست و شاید لازم باشد قیمتِ خرید را دستی وارد کنید.
جمع‌بندی
پرتفوی لحظهای دفترچهٔ روزانهٔ شماست: سریع، بهروز و پر از عددِ به‌دردبخور، ولی گاهی اشتباه. پرتفوی سپردهگذاری سندِ رسمیِ شماست: روزی یک بار بهروز میشود، ولی حرفِ آخر را می‌زند. سهمی که امروز می‌خرید همان لحظه در اولی و فردا در دومی پیدا میشود.
پس یک عادتِ ساده بسازید. هر روز برای تصمیم‌ها به پرتفوی لحظهای نگاه کنید و ماهی یک بار به سامانهٔ دارا سر بزنید تا مطمئن شوید همه‌چیز سرِ جایش است. اگر تازه کارتان را شروع کرده‌اید، مقاله‌های خریدنِ اولین سهم و معاملات آنلاین قدمِ بعدیِ خوبی‌اند.