اوراق تبعی چیست؟ آموزش خرید اختیار فروش تبعی و اعمال آن در سررسید
فهرست مطالب۱۰ بخش
- اوراق تبعی چیست؟ به زبان ساده
- اختیار فروش تبعی چطور کار میکند؟ یک مثالِ عددی
- سه حالت در روزِ سررسید
- چه کسی اوراق تبعی منتشر میکند و چرا؟
- فرق اختیار فروش تبعی با آپشن معمولی چیست؟
- نحوه خرید اوراق تبعی در بورس، قدم‌به‌قدم
- چند ورقه بخریم؟
- قیمتِ ورقه را چطور بسنجیم؟
- در سررسید اوراق تبعی چه اتفاقی می‌افتد؟
- کارمزد و مالیاتِ اعمال
- هفت اشتباهی که بیمهٔ سهام را بی‌اثر میکند
- آیا خرید اوراق تبعی برای شما مناسب است؟
- سوالات متداول
- جمع‌بندی
اوراق تبعی، یا دقیق‌ترش اوراق اختیار فروش تبعی، ورقهای است که یک شرکت، سهام‌دارِ عمده یا صندوقی حمایتی منتشر میکند و قول میدهد سهمِ شما را در روزِ معین با قیمتِ معین بخرد، یا کسریِ قیمت را نقدی بپردازد. یعنی یک کفِ قیمت برای سهمی که دارید. برای همین به آن «بیمهٔ سهام» هم می‌گویند.
خیلی‌ها از من می‌پرسند: «اوراق تبعی چیست و ارزش خریدن دارد؟» جوابِ کوتاه این است که ابزارِ خوبی است، به شرطی که قاعده‌اش را بدانید. چون اگر یک شرطِ کوچک را جا بیندازید، مثلاً چند سهم را پیش از سررسید بفروشید، همان بیمه بی‌اثر میشود. بیایید قدم‌به‌قدم و با عدد ببینیم.
اوراق تبعی چیست؟ به زبان ساده
یک مثالِ آشنا بزنم. فرض کنید ماشینِ صفری می‌خرید و نمایندگی کاغذی به شما میدهد: «اگر سالِ دیگر خواستی بفروشی و بازار خوابیده بود، من ماشین را ۱۰٪ گران‌تر از امروز از تو پس می‌گیرم.» اگر بازار بالا رفت، کاغذ به کارتان نمی‌آید و ماشین را گران‌تر به هر کس خواستید می‌فروشید. اگر بازار افتاد، همان کاغذ نجات‌تان میدهد.
اوراق تبعی همان کاغذ است، ولی برای سهم. اسمِ کلی‌اش اختیار معامله است؛ یعنی قراردادی که به شما حق میدهد، نه اجبار، چیزی را در روزِ معین با قیمتِ معین بخرید یا بفروشید. نوعِ «فروشِ» آن را اختیار فروش یا پوت می‌گویند. «تبعی» یعنی این حق دنبالهٔ سهمِ شماست: فقط کسی میتواند آن را بخرد و از آن استفاده کند که خودِ سهم را دارد.
پنج کلمه را از همین اول بشناسید، چون در هر اطلاعیه‌ای تکرار می‌شوند:
- سهمِ پایه (دارایی پایه): یعنی سهمی که بیمه شده است. در بعضی طرح‌ها، مثلِ هم‌وطن، کلِ سبدِ سهامِ شما دارایی پایه است.
- شرکت ناشر: یعنی کسی که ورقه را منتشر کرده و پای تعهدش ایستاده؛ خودِ شرکت، سهام‌دارِ عمده یا صندوقی مثلِ صندوق تثبیت بازار سرمایه.
- قیمت اعمال: یعنی همان کفِ قیمتی که ناشر قولش را داده؛ مثلاً ۲۰٪ بالاتر از قیمتِ امروز.
- سررسید: یعنی روزِ حساب‌وکتاب. حساب فقط همان روز انجام میشود، نه هر روز تا آن تاریخ.
- اعمال اوراق: یعنی استفاده از این حق؛ گرفتنِ قیمتِ تضمین‌شده یا مابه‌التفاوتش در روزِ سررسید.
پس اوراق تبعی چیزی نیست که با آن پول دربیاورید؛ چیزی است که با آن جلوی ضررِ سنگین را می‌گیرید.
اختیار فروش تبعی چطور کار میکند؟ یک مثالِ عددی
بیایید با هم حساب کنیم. این عددها فقط مثال‌اند و به هیچ سهمِ واقعی ربط ندارند.
فرض کنید ۱٬۰۰۰ سهم از شرکتی دارید که هر سهمش ۱٬۰۰۰ تومان است. یعنی سبدتان یک میلیون تومان می‌ارزد. ناشر اوراق تبعی منتشر کرده با قیمت اعمال ۱٬۲۰۰ تومان و سررسیدِ یک‌ساله. هر ورقه را ۳۰ تومان می‌فروشد. شما ۱٬۰۰۰ ورقه می‌خرید، به تعدادِ سهم‌هایتان. پس ۳۰ هزار تومان برای این بیمه پرداخته‌اید.
یک سال بعد، سه حالت پیش می‌آید:
| قیمتِ سهم در سررسید | ارزشِ سبد بدونِ تبعی | مابه‌التفاوتی که ناشر میدهد | جمع با تبعی، منهای ۳۰ هزار تومان هزینه |
|---|---|---|---|
| ۸۰۰ تومان (ریزش) | ۸۰۰ هزار تومان (۲۰٪ زیان) | ۴۰۰ هزار تومان | یک میلیون و ۱۷۰ هزار تومان (۱۷٪ سود) |
| ۱٬۱۰۰ تومان (کمی بالا) | یک میلیون و ۱۰۰ هزار تومان (۱۰٪ سود) | ۱۰۰ هزار تومان | یک میلیون و ۱۷۰ هزار تومان (۱۷٪ سود) |
| ۱٬۵۰۰ تومان (رشد) | یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان (۵۰٪ سود) | هیچ؛ اعمال نمی‌کنید | یک میلیون و ۴۷۰ هزار تومان (۴۷٪ سود) |
جدول یک چیزِ ساده را نشان میدهد. اگر بازار بریزد، سبدتان از کفِ ۱۷ درصد پایین‌تر نمی‌رود. اگر بازار بالا برود، همهٔ سود مالِ خودتان است، فقط ۳۰ هزار تومان هزینهٔ بیمه از آن کم میشود.
دقت کنید که کفِ واقعی ۲۰٪ نیست، ۱۷٪ است. چون قیمتِ ورقه را هم داده‌اید. پس فرمولِ ساده‌اش این است: کفِ واقعی = قیمت اعمال − قیمتِ ورقه − کارمزدها. این عدد را همیشه خودتان حساب کنید.
سه حالت در روزِ سررسید
- قیمتِ سهم پایین‌تر از قیمت اعمال است: اعمال می‌کنید. ناشر یا سهم را با قیمت اعمال می‌خرد، یا فرقِ دو قیمت را نقدی میدهد.
- قیمتِ سهم بالاتر از قیمت اعمال است: اعمال نمی‌کنید. ورقه بی‌ارزش میشود و فقط پولِ آن را از دست داده‌اید؛ درست مثلِ حقِ بیمه‌ای که سالِ بی‌تصادف پرداخته‌اید.
- شرط‌ها را رعایت نکرده‌اید: مثلاً سهم را فروختهاید یا مهلتِ درخواست گذشته. ورقه، هر قیمتی که سهم داشته باشد، به کارتان نمی‌آید.
تا اینجا فهمیدیم اوراق تبعی چطور از ما محافظت میکند. ولی یک پرسش می‌ماند: چرا کسی باید چنین قولی بدهد؟
چه کسی اوراق تبعی منتشر میکند و چرا؟
ناشرها سه گروه‌اند. هر کدام هم دلیلِ خودش را دارد:
- خودِ شرکت یا سهام‌دارِ عمده: وقتی فکر میکند سهمش ارزان است، با این ورقه به بازار پیام میدهد: «من پای این قیمت ایستاده‌ام.» در عوض، پولِ فروشِ ورقه را هم می‌گیرد.
- صندوق‌های حمایتی: مثلِ صندوق تثبیت بازار سرمایه یا صندوق توسعهٔ بازار. هدفشان آرام کردنِ بازار و نگه داشتنِ سهام‌دارِ خرد است، به‌خصوص بعد از ریزش‌های تند.
- شرکتِ تازه‌واردی که عرضهٔ اولیه دارد: در بعضی عرضه‌های اولیهٔ ۱۴۰۵، همراهِ سهم، اختیار فروش تبعی هم به خریدارها داده شد تا اعتمادشان را بخرند.
این ابزار در ایران تازه نیست. دستورالعملِ آن سال ۱۳۹۱ ابلاغ شد و از آن به بعد بارها، به شکل‌های مختلف، استفاده شده است. این جدول چند نمونهٔ مهم را کنارِ هم می‌گذارد:
| زمان | ناشر | نکتهٔ اصلی |
|---|---|---|
| اردیبهشت ۱۴۰۰ | شرکت‌های بزرگ و شاخص‌ساز | اوراق تبعی روی سهمِ ۱۱ شرکتِ بزرگ، تکسهمی |
| آبان ۱۴۰۱ | صندوق تثبیت بازار سرمایه | طرحِ سهام یار؛ بیمهٔ کلِ سبد تا ۱۰۰ میلیون تومان با تضمینِ ۲۰٪ |
| شهریور ۱۴۰۲ | صندوق توسعهٔ بازار | اعلامِ برنامهٔ انتشار تا سقفِ ۶ همت با بازدهِ حداقلیِ ۲۰٪ |
| ۱۴۰۴ | صندوق تثبیت بازار سرمایه | طرحِ همیار؛ سبدهای کمتر از ۵۰۰ میلیون تومان با تضمینِ ۲۰٪ |
| مرداد ۱۴۰۴ | صندوق تثبیت بازار سرمایه | اوراق تبعی روی ۲۱ نماد، فقط برای بانک‌ها و نهادهای حقوقی، نه مردم |
| اردیبهشت ۱۴۰۵ | صندوق تثبیت بازار سرمایه | طرحِ هم‌وطن؛ سبد تا یک میلیارد تومان با تضمینِ ۳۰٪ |
از این جدول یک درسِ مهم بگیرید: هیچ دو انتشاری عینِ هم نیستند. یکی فقط برای اشخاصِ حقیقی است، یکی فقط برای حقوقی‌ها. یکی روی یک سهم است، یکی روی کلِ سبد. پس قاعدهٔ طلایی این است که پیش از هر خریدی، اطلاعیهٔ همان ورقه را بخوانید.
فرق اختیار فروش تبعی با آپشن معمولی چیست؟
در تابلوی بورس سه نوع نماد می‌بینید که شبیهِ هم‌اند. حرفِ اولِ نماد نوعش را می‌گوید: «ض» اختیار خرید است، «ط» اختیار فروشِ معمولی و «ه» اختیار فروش تبعی. معنای حرف‌های نماد را در مقالهٔ نماد بورسی چیست کامل باز کرده‌ام. مثلاً «هصادر۹۱۲» نامِ اوراق تبعیِ بانک صادرات با سررسیدِ اسفند ۱۳۹۹ بود.
تفاوتِ «ط» و «ه» فقط در یک حرف نیست. این جدول فرق‌ها را نشان میدهد:
| ویژگی | اختیار فروش معمولی (ط) | اختیار فروش تبعی (ه) |
|---|---|---|
| چه کسی متعهد است؟ | هر فروشنده‌ای که وجه تضمین گذاشته؛ یعنی پولی که کارگزار بلوکه میکند تا مطمئن شود فروشنده به قولش عمل میکند | ناشرِ اوراق |
| باید سهم را داشته باشم؟ | نه | بله، و تا سررسید نگه دارید |
| چند ورقه میشود خرید؟ | تا سقفِ موقعیتِ مقررات | حداکثر به تعدادِ سهم‌هایتان، یا طبقِ سقفِ اطلاعیه |
| پیش از سررسید میشود فروخت؟ | بله، بازارِ ثانویه دارد | معمولاً نه؛ بعد از خرید تا سررسید نگه می‌دارید |
| سررسید | معمولاً چند ماهه | معمولاً یک سال یا بیشتر |
| کد معاملاتِ جدا لازم است؟ | امضای قراردادِ معاملاتِ اختیار در کارگزاری | فقط پذیرفتنِ بیانیهٔ ریسکِ همان ورقه |
| به درد چه می‌خورد؟ | بیمه، سود از ریزش، ساختنِ استراتژی | فقط بیمهٔ سهمی که دارید |
پس آپشنِ معمولی ابزارِ معامله‌گر است و اوراق تبعی ابزارِ سهام‌دارِ صبور. اگر می‌خواهید بدانید معامله‌گرها چطور با «ط» سبدشان را بیمه می‌کنند، مقالهٔ پوشش ریسک در بورس را ببینید.
نحوه خرید اوراق تبعی در بورس، قدم‌به‌قدم
حالا برسیم به سؤالِ عملی: چگونه اوراق تبعی بخریم؟ کار سخت نیست، ولی ترتیب مهم است. این قدم‌ها را به همین ترتیب بروید:
- اطلاعیهٔ عرضه را پیدا کنید. سازمان بورس و بورس یا فرابورس دست‌کم یک روزِ کاری پیش از عرضه، اطلاعیه منتشر می‌کنند. خبرش را معمولاً کارگزاری‌ها و سایت‌های خبریِ بورس هم می‌دهند.
- شرط‌ها را بخوانید. چه کسی میتواند بخرد (حقیقی یا حقوقی)؟ قیمت اعمال چند است؟ سررسید کی است؟ سقفِ خرید برای هر کد چقدر است؟ تسویه نقدی است یا با سهم؟
- سهمِ پایه را داشته باشید. باید سهم در پرتفوی‌تان باشد، یا همان روز به همان تعداد بخرید. ورقهٔ بی‌سهم ارزشی ندارد.
- بیانیهٔ ریسک را بپذیرید. در سامانهٔ معاملاتِ کارگزاری، معمولاً بخشِ «توافق‌نامه‌ها»، بیانیهٔ ریسکِ اوراق اختیار فروش تبعی را تأیید کنید. بدونِ آن سامانه سفارش را قبول نمی‌کند.
- نماد را جست‌وجو کنید. نامِ ورقه با «ه» شروع میشود و معمولاً بخشی از نامِ سهم و عددِ سررسید را دارد. در طرحهای سبدی نامِ خاص دارد، مثلِ «سهام یار» یا «هم‌وطن».
- سفارشِ خرید بدهید. تعداد را درست وارد کنید: نه بیشتر از تعدادِ سهم‌هایتان، نه بیشتر از سقفِ اطلاعیه.
- پرتفوی را چک کنید. ورقه باید کنارِ سهم دیده شود. تعدادِ سهم‌ها را جایی یادداشت کنید تا سررسید یادتان بماند.
اگر هنوز کد بورسی ندارید، اول باید در سجام ثبت‌نام کنید؛ راهنمایش در سجام چیست آمده. پول‌هایی که ناشر در سررسید میدهد هم به حساب بانکیِ همان سجام واریز میشود، پس شمارهٔ شبایتان باید درست و به‌روز باشد.
چند ورقه بخریم؟
در اوراقِ تکسهمی، قاعده ساده است: یک ورقه برای یک سهم. اگر ۵٬۰۰۰ سهم دارید و ۶٬۰۰۰ ورقه بخرید، آن ۱٬۰۰۰ ورقهٔ اضافه بی‌اعتبار است و ممکن است پولش هم برنگردد. منابع در این باره یکدست نیستند، پس اصلاً اضافه نخرید.
در طرحهای سبدی مثلِ سهام یار و هم‌وطن ماجرا فرق داشت: فقط یک ورقه برای هر کد کافی بود و همهٔ سبد را پوشش می‌داد. باز هم می‌بینید که اطلاعیه حرفِ آخر را می‌زند.
قیمتِ ورقه را چطور بسنجیم؟
قیمتِ ورقه را ناشر تعیین میکند. در طرحهای سبدیِ صندوق تثبیت تقریباً نمادین بود، یک ریال. ولی در اوراقِ تکسهمی میتواند چند ده یا چند صد ریال باشد. مثلاً هصادر۹۱۲ حدودِ ۲۷۰ ریال، یعنی ۲۷ تومان، عرضه شد.
محکِ من ساده است. کفِ واقعی را حساب کنید و با سودِ بی‌دردسرِ بانک مقایسه کنید. در مثالِ بالا کفِ واقعی ۱۷٪ در یک سال بود. اگر سپردهٔ بانکی در همان مدت بیشتر میدهد، بدانید که این بیمه فقط جلوی ضرر را می‌گیرد و سودِ بیشتری تضمین نمی‌کند. عددِ سپرده را می‌توانید در ماشین‌حساب سود بانکی ببینید.
پس پیش از خرید سه عدد را کنارِ هم بگذارید: قیمتِ امروزِ سهم، قیمت اعمال و قیمتِ ورقه. بقیه‌اش یک تفریقِ ساده است.
در سررسید اوراق تبعی چه اتفاقی می‌افتد؟
روزِ سررسید روزِ حساب‌وکتاب است. چیزی که حساب میشود قیمت پایانیِ سهم در همان روز است، نه قیمتِ لحظه‌ای. اگر قیمت پایانی بالاتر از قیمت اعمال باشد، کاری لازم نیست؛ ورقه خودبه‌خود منقضی میشود.
اگر پایین‌تر باشد، باید اعمال کنید. در اوراقِ تکسهمی این کار معمولاً خودکار نیست و درخواست می‌خواهد:
- از یک روزِ کاری پیش از سررسید تا مهلتِ روزِ سررسید، در سامانهٔ کارگزاری بخشِ «اعمال» یا «تسویهٔ اوراق تبعی» را باز کنید. در اطلاعیه‌های چند سالِ اخیر مهلت معمولاً تا ساعت ۱۴ همان روز بوده؛ ساعتِ دقیق را از اطلاعیهٔ همان نماد بخوانید.
- نوعِ تسویه را انتخاب کنید: فیزیکی یعنی سهم را با قیمت اعمال به ناشر می‌فروشید؛ نقدی یعنی سهم مالِ خودتان می‌ماند و فقط مابه‌التفاوت را می‌گیرید.
- درخواست را ثبت کنید. وقتی کارگزار آن را برای سپرده‌گذاری مرکزی فرستاد، دیگر عوض یا لغو نمی‌شود.
یک نکتهٔ ریز ولی مهم: ناشر هم حقِ انتخاب دارد. معمولاً تا مهلتِ روزِ سررسید اعلام میکند ترجیحش تسویهٔ نقدی است یا فیزیکی. اگر اعلام نکند، روالِ پیش‌فرض «اول نقدی، بعد فیزیکی» است. پس ممکن است نقدی بخواهید و بخشی از آن فیزیکی انجام شود.
در طرحهای سبدی، مثلِ سهام یار و همیار، اعمال خودکار بود. مشمولان کاری نکردند و پول به حسابِ سجامشان رفت. ولی این را تعمیم ندهید؛ هر ورقه قاعدهٔ خودش را دارد.
کارمزد و مالیاتِ اعمال
خرید و اعمالِ اوراق تبعی هم بی‌هزینه نیست. هنگامِ خرید، کارمزدِ کوچکی، حدودِ یک‌دهمِ درصد، کم میشود. در تسویهٔ فیزیکی، چون در واقع سهم را می‌فروشید، مالیاتِ نیم‌درصدیِ فروشِ سهم هم کم میشود. تسویهٔ نقدی فقط کارمزدِ کمی دارد. این‌ها عددهای بزرگی نیستند، ولی در حسابِ کفِ واقعی بیاوریدشان.
یک هشدارِ عملی هم دارم: هفتهٔ آخرِ پیش از سررسید کارگزار ناظر را عوض نکنید. درخواستِ اعمال باید از همان کارگزاری ثبت شود که سهمِ پایه زیرِ نظرش است. جابه‌جایی در این روزها کار را گیر می‌اندازد.
هفت اشتباهی که بیمهٔ سهام را بی‌اثر میکند
بیشترِ کسانی که از اوراق تبعی چیزی نگرفتند، ضررشان از بازار نبود؛ از یک اشتباهِ ساده بود. طبقِ گزارش‌ها، از حدودِ ۲۰۴ هزار خریدارِ سهام یار فقط حدودِ ۱۱٫۷ هزار نفر پولی گرفتند؛ بخشی چون بازار بالا رفت و بخشی چون شرط‌ها را رعایت نکردند. این چک‌لیست را پیش از خرید و پیش از هر فروشی مرور کنید:
- فروشِ حتی چند سهم پیش از سررسید. در بیشترِ انتشارها، کم شدنِ تعدادِ سهمِ پایه یعنی از دست رفتنِ حقِ اعمالِ بخشی یا همهٔ اوراق.
- خریدِ ورقهٔ بیشتر از سهم. اضافه‌اش بی‌اعتبار است.
- خریدِ ورقه بی آنکه سهم داشته باشید. این ورقه تنهایی ارزشی ندارد.
- گران خریدنِ ورقه. چون معمولاً نمی‌شود آن را فروخت، هر ریالی که می‌دهید هزینهٔ قطعی است.
- جا ماندن از مهلتِ اعمال. یک ساعت دیر، یعنی کلِ بیمه از دست رفته.
- سهامِ توثیق‌شده یا خریدِ اعتباری. اگر کارگزار برای تسویهٔ اعتبار سهم را بفروشد، شرطِ نگه‌داری می‌شکند.
- اطمینانِ کامل به هر تعهدی. ارزشِ این ورقه به توانِ ناشر برای پرداخت بستگی دارد. تعهدِ یک صندوقِ بزرگِ حمایتی با تعهدِ یک شرکتِ کوچک یکی نیست.
پس از خودتان بپرسید: «آیا می‌توانم این سهم را تا روزِ سررسید، دست‌نخورده، نگه دارم؟» اگر جواب نه است، این بیمه به کارتان نمی‌آید.
آیا خرید اوراق تبعی برای شما مناسب است؟
صادقانه بگویم، اوراق تبعی برای همه نیست. برای کسی خوب است که سهمی را برای بلندمدت خریده، از ریزش می‌ترسد و پولش را تا سررسید لازم ندارد. برای کسی که هر چند هفته سهم عوض میکند، یا ممکن است وسطِ راه به پولش نیاز پیدا کند، تقریباً بی‌فایده است.
یک روی دیگرِ سکه هم هست. خیلی‌ها فکر می‌کنند داشتنِ تبعی یعنی سهم حتماً بالا میرود. نه؛ تبعی فقط می‌گوید اگر سهم پایین آمد، ضررتان جبران میشود. ممکن است در همان مدت سپردهٔ بانکی یا سهمِ دیگری بیشتر سود بدهد. تبعی آرامش می‌خرد، نه سود.
این توضیح‌ها آموزشی است و پیشنهادِ خریدِ هیچ سهم یا ورقهای نیست. تصمیمِ نهایی با خودتان است. اگر می‌خواهید ببینید بازار این روزها در چه حالی است، نمودارِ شاخص کل بورس امروز را ببینید.
سوالات متداول
اوراق تبعی چیست؟
اوراق تبعی یا اختیار فروش تبعی ورقهای است که ناشر، سهامدار عمده یا صندوقی حمایتی منتشر میکند و تعهد میدهد سهم شما را در سررسید با قیمت اعمال معین بخرد یا کسری قیمت را نقدی بپردازد. کارش شبیه بیمهٔ سهام است.
اوراق تبعی را چطور بخریم؟
اطلاعیهٔ عرضه را بخوانید، سهم پایه را در پرتفوی داشته باشید، در سامانهٔ کارگزاری بیانیهٔ ریسک اوراق تبعی را بپذیرید، نماد ورقه را که با حرف «ه» شروع میشود جست‌وجو کنید و حداکثر به تعداد سهم‌هایتان سفارش خرید بدهید.
فرق اختیار فروش تبعی با آپشن معمولی چیست؟
اختیار فروش معمولی با «ط» شروع میشود، هر کسی بدون داشتن سهم میتواند بخرد و پیش از سررسید بفروشد. اختیار فروش تبعی با «ه» شروع میشود، فقط دارندهٔ سهم پایه میتواند بخرد، معمولاً قابل فروش نیست و متعهدش ناشر است.
در سررسید اوراق تبعی چه اتفاقی می‌افتد؟
اگر قیمت پایانی سهم در روز سررسید کمتر از قیمت اعمال باشد، با ثبت درخواست اعمال، سهم را به قیمت اعمال می‌فروشید یا مابه‌التفاوت را نقدی می‌گیرید. اگر بیشتر باشد، ورقه بی‌ارزش منقضی میشود و فقط هزینهٔ خریدش را داده‌اید.
آیا می‌توان اوراق تبعی را قبل از سررسید فروخت؟
در بیشتر انتشارها نه. اوراق اختیار فروش تبعی بازار ثانویه ندارند و بعد از خرید باید تا سررسید نگه داشته شوند. برای همین قیمتی که برای ورقه می‌پردازید هزینهٔ قطعی بیمه است و پیش از خرید باید آن را حساب کنید.
اگر سهم پایه را بفروشم، اوراق تبعی چه میشود؟
در بیشتر انتشارها حق اعمال به اندازهٔ سهمی که فروختهاید، یا در طرحهای سبدی کل حق، از بین میرود. شرط اصلی این اوراق نگه داشتن سهم پایه به همان تعداد تا روز سررسید است؛ پس پیش از هر فروشی اطلاعیه را دوباره بخوانید.
اعمال اوراق تبعی خودکار است؟
در اوراق تکسهمی معمولاً نه؛ باید تا مهلت روز سررسید از سامانهٔ کارگزاری درخواست اعمال ثبت کنید. در طرحهای سبدی صندوق تثبیت مثل سهام یار و همیار اعمال خودکار بود و پول به حساب ثبتشده در سجام واریز شد.
نماد اوراق تبعی با چه حرفی شروع میشود؟
نماد اوراق اختیار فروش تبعی با حرف «ه» شروع میشود و معمولاً بخشی از نام سهم پایه و عدد سررسید را دارد، مثل هصادر۹۱۲. اختیار خرید معمولی با «ض» و اختیار فروش معمولی با «ط» شروع میشود.
جمع‌بندی
اوراق تبعی یک قولِ کتبی است: «اگر سهمت تا روزِ سررسید از این قیمت پایین‌تر رفت، من جبران می‌کنم.» برای سهام‌دارِ صبوری که سهمش را نمی‌فروشد، یکی از ساده‌ترین راه‌های محدود کردنِ ضرر در بورسِ ایران است. ولی بیمه فقط به شرطِ رعایتِ شرط‌هایش بیمه است.
پس دفعهٔ بعد که خبرِ عرضهٔ اوراق تبعی را شنیدید، اول این چهار چیز را بپرسید: چه کسی ناشر است، قیمت اعمال و قیمتِ ورقه چند است، سررسید کی است، و آیا می‌توانم سهم را تا آن روز دست‌نخورده نگه دارم؟ اگر به هر چهار سؤال جوابِ روشن دارید، تصمیم گرفتن آسان میشود.