طرح هموطن چیست؟ شرایط، نحوهٔ محاسبه و وضعیت اوراق اختیار فروش تبعی هموطن
فهرست مطالب۱۲ بخش
- طرح هموطن چیست؟ شناسنامهٔ اوراق در یک نگاه
- وضعیت فعلی طرح هموطن در مهر ۱۴۰۵
- اختیار فروش تبعی چیست و چطور کار میکند؟
- چرا به هموطن «بیمهٔ سهام» می‌گویند؟
- چه کسانی میتوانند در طرح هموطن شرکت کنند؟
- سبد پایه چیست و چه سهمهایی در آن حساب نمیشوند؟
- شرط اصلی طرح هموطن: سبد پایه را تا سررسید نفروشید
- نحوهٔ محاسبهٔ مبلغ تسویه در طرح هموطن
- مثال عددی: سبد ۴۰۰ میلیون تومانی
- ۳۰ درصد در ۱۸ ماه، چقدر در سال؟
- هموطن، همیار و سهام‌یار: مقایسهٔ سه طرح حمایتی
- شش اشتباه رایج که تضمین هموطن را باطل میکند
- چک‌لیست دارندگان اوراق هموطن تا سررسید
- آیا نگه‌داشتنِ سبد برای تضمین هموطن می‌ارزد؟
- سوالات متداول
- جمع‌بندی
طرح هموطن یک جور «بیمهٔ سهام» برای سهام‌دارانِ خرد است. صندوق تثبیت بازار سرمایه در اردیبهشت ۱۴۰۵ ورقه‌ای با نامِ هموطن عرضه کرد. هر کس سبدِ سهامش در ۶ اسفند ۱۴۰۴ حداکثر یک میلیارد تومان می‌ارزید و یک ورقه خرید، تا ۵ شهریور ۱۴۰۶ بازدهِ ۳۰ درصدی برای همان سبد تضمین گرفت. فقط یک شرط دارد: سبد را نفروشد.
خرید این ورقه در ۵ خرداد ۱۴۰۵ تمام شد و حدودِ ۱۵۵ هزار نفر آن را خریدند. پس اگر امروز (مهر ۱۴۰۵) این متن را می‌خوانید، احتمالاً یکی از این دو نفرید: یا ورقه را دارید و می‌خواهید بدانید چطور تضمین‌تان را حفظ کنید، یا شنیده‌اید و می‌خواهید بفهمید ماجرا چه بود. بیایید هر دو را با هم و با مثالِ عددی ببینیم.
طرح هموطن چیست؟ شناسنامهٔ اوراق در یک نگاه
خیلی‌ها از من می‌پرسند: «این هموطن واقعاً بیمه است؟» جوابِ کوتاه این است: کارش شبیهِ بیمه است، ولی اسمِ حقوقی‌اش اختیار فروش تبعی است. تفاوتش با بقیه این است که روی کلِ سبدِ سهامِ هر نفر نوشته شده، نه روی یک سهم. پشتِ این تعهد هم صندوق تثبیت بازار سرمایه ایستاده است.
این طرح با مصوبهٔ هیئت امنای صندوق تثبیت (۲۳ اردیبهشت ۱۴۰۵) و شورای عالی بورس (۲۴ اردیبهشت ۱۴۰۵) اجرا شد. مشخصاتِ اصلی‌اش را در این جدول جمع کرده‌ام:
| مشخصه | مقدار |
|---|---|
| ناشر و متعهد | صندوق تثبیت بازار سرمایه |
| نماد | هموطن (در بورس اوراق بهادار تهران) |
| دورهٔ عرضه | دوشنبه ۲۸ اردیبهشت تا سه‌شنبه ۵ خرداد ۱۴۰۵ |
| تعداد مجاز خرید | فقط یک ورقه برای هر کد معاملاتی |
| قیمت هر ورقه | نمادین؛ طبق گزارش‌ها ۱ ریال |
| تاریخ مبنا (سبد پایه) | ۶ اسفند ۱۴۰۴، با قیمت پایانی همان روز |
| سقف ارزش سبد پایه | ده میلیارد ریال (یعنی یک میلیارد تومان) |
| ارزش اعمال | ۱٫۳ برابر ارزش سبد پایه (تضمین بازده ۳۰٪) |
| دورهٔ طرح و سررسید | ۱۸ ماه؛ سررسید ۵ شهریور ۱۴۰۶ |
| نوع تسویه | فقط نقدی، به حساب بانکیِ ثبت‌شده در سجام |
| شمار خریداران | ۱۵۴٬۷۴۸ نفر تا پایانِ روزِ آخرِ عرضه |
مهم‌ترین خانهٔ این جدول تاریخ مبناست. ۶ اسفند ۱۴۰۴ آخرین روزِ معاملاتی پیش از توقفِ بازار بود. از ۹ اسفند، هم‌زمان با آغازِ جنگ، معاملاتِ سهام حدودِ ۸۰ روز بسته ماند و ۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۵ دوباره باز شد. پس هموطن آمد تا سهام‌دارِ خرد را از زیانِ همین دورهٔ بسته‌ماندن و فشارِ فروشِ بعد از بازگشایی نگه دارد.
وضعیت فعلی طرح هموطن در مهر ۱۴۰۵
عرضه تمام شده و دیگر نمی‌شود واردِ طرح شد. کسانی که ورقه را دارند الان در «دورهٔ نگه‌داری» هستند. تا ۵ شهریور ۱۴۰۶ فقط یک کار دارند: هیچ روزی تعدادِ سهمِ هیچ نمادی از سبدشان کمتر از عددِ ۶ اسفند ۱۴۰۴ نشود.
تا مهر ۱۴۰۵ هم اطلاعیهٔ رسمی‌ای دربارهٔ تغییرِ شرایط، تمدید یا عرضهٔ دوباره منتشر نشده است. پس شرط‌ها همان شرط‌های روزِ اول‌اند.
یک خبرِ خوب: در سررسید لازم نیست کاری بکنید. اعمال، یعنی گرفتنِ پولِ تضمین، خودکار است و درخواست نمی‌خواهد. در طرحِ قبلی (همیار) هم همین بود؛ مشمولان کاری نکردند و پول به حساب‌شان رفت. اگر می‌خواهید ببینید بازار در این فاصله چه کرده، نمودارِ به‌روز در صفحهٔ شاخص کل بورس امروز هست.
اختیار فروش تبعی چیست و چطور کار میکند؟
اسمش ترسناک است، ولی مفهومش ساده است. اختیار معامله قراردادی است که به شما حق می‌دهد، نه اجبار، که چیزی را در روزِ معین با قیمتِ معین بخرید یا بفروشید. نوعِ «فروشِ» آن را پوت (Put) یا اختیار فروش می‌گویند؛ بعضی‌ها هم «آپشن فروش» یا «اپشن» می‌نویسند.
یک تشبیه کمک میکند. فرض کنید فرشی دارید و کسی به شما قول می‌دهد: «اگر تا یک سالِ دیگر قیمتش افتاد، من همین قیمتِ امروز را به تو می‌دهم.» اگر قیمت بالا رفت، قول به کارتان نمی‌آید و فرش را گران‌تر می‌فروشید. اگر افتاد، قول نجات‌تان می‌دهد. پوت همین «کفِ قیمت» است.
«تبعی» هم یعنی این اختیار را یک نهادِ حمایتی برای حمایت از سهامداران منتشر میکند و فقط صاحبِ همان دارایی می‌تواند آن را بخرد. نمادِ این اوراق در بورسِ ایران معمولاً با «ه» شروع می‌شود، مثلِ همیار و هموطن. سه مفهومِ کلیدی را در هموطن این‌طور ببینید:
- دارایی پایه: یعنی چیزی که تضمین شده؛ اینجا کلِ سبدِ سهامِ شما در ۶ اسفند ۱۴۰۴، نه یک سهم.
- قیمت اعمال (ارزش اعمال): یعنی کفی که تضمین شده؛ ۱٫۳ برابرِ ارزشِ آن سبد در تاریخ مبنا.
- سررسید: یعنی روزِ حساب‌وکتاب؛ ۵ شهریور ۱۴۰۶. حساب فقط همان روز انجام می‌شود (شبیهِ اختیارِ اروپایی)، نه هر روز.
یک تفاوتِ مهم با پوت‌های معمولی هم هست. در هموطن سهم را به صندوق نمی‌فروشید. سهمها مالِ خودتان می‌مانند و فقط مابه‌التفاوت، یعنی کسریِ تا کفِ ۳۰ درصد، نقدی به شما پرداخت می‌شود. اگر دوست دارید بدانید ارزشِ یک اختیار با قیمت و زمان چطور عوض می‌شود، متنِ یونانی‌های اختیار معامله این را کامل باز کرده است.
چرا به هموطن «بیمهٔ سهام» می‌گویند؟
چون درست مثلِ بیمه کار میکند. حقِ بیمه تقریباً صفر بود: یک ورقه با قیمتِ نمادین. در عوض، ارزشِ کلِ سبدِ پایه‌تان در سررسید از ۱٫۳ برابرِ ارزشِ اولیه کمتر نمی‌شود. در بازارهای دنیا به این «پوتِ محافظتی» می‌گویند؛ یکی از رایج‌ترین راه‌های پوشش ریسک.
ولی حواسمان باشد: هموطن بیمه‌نامه به معنای حقوقی نیست. قواعدش را اطلاعیهٔ بورس تعیین میکند و اگر شرطی را رعایت نکنید، هیچ بیمه‌گری پشتتان نیست. پس تشبیهِ بیمه را برای فهمیدن نگه دارید، نه برای خیالِ راحت.
چه کسانی میتوانند در طرح هموطن شرکت کنند؟
شرط‌های ورود در دورهٔ عرضه این‌ها بود. همین‌ها امروز هم تعیین می‌کنند که ورقهٔ شما در سررسید معتبر شمرده می‌شود یا نه:
- فقط اشخاص حقیقی، یعنی آدم‌ها؛ شرکت‌ها و نهادها (اشخاص حقوقی) مشمول نبودند.
- ارزشِ سبدِ پایه در ۶ اسفند ۱۴۰۴، با قیمتِ پایانیِ همان روز، حداکثر یک میلیارد تومان. کدهای سبدگردانی (PRX) اشخاص حقیقی هم در همین سقف حساب شدند.
- هر کد معاملاتی فقط یک ورقه. کارگزاری‌ها موظف بودند جلوی خریدِ بیشتر را بگیرند.
- کارگزار باید پیش از خرید، موافقتِ کتبی یا اینترنتیِ مشتری را با شرایطِ طرح می‌گرفت.
اگر سبدِ کسی در تاریخ مبنا بیش از یک میلیارد تومان بود، حتی با خریدِ ورقه هم در حسابِ نهایی مشمول نیست. در همیار هم بخشی از خریدها بعداً «غیرمجاز» تشخیص داده شد و از فهرست کنار رفت. پس صرفِ داشتنِ ورقه کافی نیست.
سبد پایه چیست و چه سهمهایی در آن حساب نمیشوند؟
سبد پایه یعنی عکسی که بورس در پایانِ ۶ اسفند ۱۴۰۴ از کدِ شما گرفت: همهٔ سهم‌های ثبت‌شده و قابلِ معامله در بورس تهران و فرابورس. سبدِ هر نفر با دیگری فرق دارد. این‌ها در آن عکس حساب نمیشوند:
- سهم‌های بازارِ پایه و بازارِ توافقیِ فرابورس.
- حق تقدم و سهامِ جایزهٔ ثبت‌نشده.
- سهامِ توثیق‌شده (یعنی گروِ وام) یا توقیف‌شده.
- سهمی که در کلِ دورهٔ ۱۸ ماههٔ طرح متوقف بماند.
- سهامِ شرکت‌های سرمایه‌گذاریِ استانیِ سهام عدالت.
- واحدهای صندوق‌های سرمایه‌گذاری، چون سهم نیستند.
ساده‌ترین راه برای دیدنِ سبدِ تاریخ مبنا، گزارشِ پرتفوی در کارگزاری یا سامانهٔ دارا (ذینفعان بازار سرمایه) است. توصیهٔ من این است که همین امروز تعدادِ هر نماد در ۶ اسفند را روی کاغذ بنویسید و کنارِ گوشی‌تان نگه دارید. این کاغذ تا شهریور ۱۴۰۶ از هر اپی مهم‌تر است.
شرط اصلی طرح هموطن: سبد پایه را تا سررسید نفروشید
اطلاعیه در این مورد هیچ تعارفی ندارد. در پایانِ هر روز تا سررسید، تعدادِ سهمِ هر نماد در کدِ شما باید دست‌کم برابرِ تعدادِ همان نماد در ۶ اسفند ۱۴۰۴ باشد. اگر حتی یک روز، از یک نماد، یک سهم کمتر شود، تضمین باطل می‌شود و در سررسید چیزی نمی‌گیرید.
این شرط سه نتیجهٔ عملی دارد که خیلی‌ها نمی‌دانند:
- خریدِ بیشتر آزاد است. می‌توانید از همان نمادها یا نمادهای دیگر بخرید. فقط بدانید سهم‌های تازه تضمین ندارند؛ تضمین فقط مالِ سبدِ تاریخ مبناست.
- مازاد را می‌توانید بفروشید. فرض کنید از نمادی ۱٬۰۰۰ سهم داشتید و بعد ۵۰۰ سهمِ دیگر خریدید. فروشِ همان ۵۰۰ سهم اشکالی ندارد، به شرطی که تعداد زیرِ ۱٬۰۰۰ نرود.
- جابه‌جایی داخلِ سبد ممنوع است. فروختنِ سهمِ ضعیف و خریدِ سهمِ قوی، حتی با همان پول، یعنی کم‌شدنِ تعدادِ یک نماد. نتیجه: تضمین از دست می‌رود.
پس قاعدهٔ طلایی یک جمله است: از سهم‌های ۶ اسفند، هیچ‌کدام کم نشود. بقیه آزاد است.
نحوهٔ محاسبهٔ مبلغ تسویه در طرح هموطن
تا اینجا شرط را دیدیم؛ ولی آخرِ کار چقدر پول به حساب‌مان می‌آید؟ حساب‌وکتاب با شرکت مدیریت فناوری بورس تهران است و پرداخت با شرکت سپرده‌گذاری مرکزی. فرمولِ اطلاعیه را می‌شود در سه قدم گفت:
- بازدهِ هر نماد: شاخصِ آن نماد در سررسید، تقسیم بر شاخصش در ۶ اسفند ۱۴۰۴، منهای یک. چرا شاخصِ نماد و نه قیمتِ خام؟ چون وقتی شرکت افزایش سرمایه می‌دهد یا سود تقسیم میکند، قیمتِ سهم پایین می‌آید ولی شما ضرر نکرده‌اید. شاخصِ نماد این افت‌های ظاهری را خنثی میکند.
- بازدهِ سبد: میانگینِ وزنیِ بازدهِ نمادها. یعنی هر نماد به اندازهٔ سهمش از ارزشِ سبدِ پایه در حساب اثر دارد.
- مبلغ تسویه: اگر بازدهِ سبد کمتر از ۳۰٪ باشد، ارزشِ سبدِ پایه × (۳۰٪ منهای بازدهِ سبد). اگر ۳۰٪ یا بیشتر باشد، صفر.
نتیجه‌اش ساده است. اگر شرط را رعایت کنید، ارزشِ سبدِ پایه به‌علاوهٔ مبلغِ تسویه در سررسید هیچ‌وقت کمتر از ۱٫۳ برابرِ ارزشِ ۶ اسفند نمی‌شود. این شکل همین کف را نشان می‌دهد:
مثال عددی: سبد ۴۰۰ میلیون تومانی
بیایید با هم حساب کنیم. فرض کنید سبدِ پایهٔ شما در ۶ اسفند ۱۴۰۴، ۴۰۰ میلیون تومان می‌ارزید و تا سررسید هیچ سهمی از آن نفروختید. ۳۰٪ این عدد ۱۲۰ میلیون است؛ پس کفِ شما ۵۲۰ میلیون تومان است. عددهای جدول مثال‌اند، نه پیش‌بینیِ بازار:
| بازده سبد در سررسید | ارزش سهمها | مبلغ تسویه | جمع دارایی |
|---|---|---|---|
| منفی ۲۰٪ | ۳۲۰ میلیون | ۲۰۰ میلیون (۴۰۰ × ۵۰٪) | ۵۲۰ میلیون |
| مثبت ۱۰٪ | ۴۴۰ میلیون | ۸۰ میلیون (۴۰۰ × ۲۰٪) | ۵۲۰ میلیون |
| مثبت ۳۰٪ | ۵۲۰ میلیون | صفر | ۵۲۰ میلیون |
| مثبت ۵۰٪ | ۶۰۰ میلیون | صفر | ۶۰۰ میلیون |
به ستونِ آخر نگاه کنید. در سه ردیفِ اول، هر اتفاقی برای بازار بیفتد، جمعِ دارایی ۵۲۰ میلیون است. در ردیفِ آخر، سودِ بیشتر کاملاً مالِ خودتان است. هموطن کف می‌گذارد، نه سقف.
حالا وزن را هم ببینیم. فرض کنید ۳۰۰ میلیون از این سبد (۷۵٪) سهمِ «الف» بوده و ۱۰۰ میلیون (۲۵٪) سهمِ «ب». در سررسید شاخصِ «الف» ۱۰٪ پایین‌تر و شاخصِ «ب» ۴۰٪ بالاتر از تاریخ مبناست:
- سهمِ «الف» در بازدهِ سبد: ۰٫۷۵ × (منفی ۱۰٪) = منفی ۷٫۵٪.
- سهمِ «ب» در بازدهِ سبد: ۰٫۲۵ × ۴۰٪ = مثبت ۱۰٪.
- بازدهِ سبد: منفی ۷٫۵٪ + ۱۰٪ = ۲٫۵٪.
- مبلغ تسویه: ۴۰۰ میلیون × (۳۰٪ − ۲٫۵٪) = ۱۱۰ میلیون تومان.
و اگر در همین مثال، وسطِ راه فقط ۱۰ سهم از «الف» را فروخته باشید؟ مبلغِ تسویه صفر می‌شود. یعنی یک سفارشِ فروشِ کوچک، ۱۱۰ میلیون تومان برای‌تان آب می‌خورد. این همان تلهٔ اصلیِ طرح است.
۳۰ درصد در ۱۸ ماه، چقدر در سال؟
۳۰٪ برای کلِ ۱۸ ماه است، نه یک سال. اگر سالانه‌اش کنیم، حدودِ ۱۹٪ در سال می‌شود. با تورمی که همهٔ ما در خرید نان و اجاره حسش می‌کنیم، این کف به معنای حفظِ قدرتِ خرید نیست.
اگر می‌خواهید آن را با سپردهٔ بانکی مقایسه کنید، عددِ دلخواه را در ماشین‌حساب سود بانکی بگذارید. پس ارزشِ اصلیِ هموطن در «حذفِ ضررِ سنگین» است، نه در سودِ ۳۰ درصدی.
هموطن، همیار و سهام‌یار: مقایسهٔ سه طرح حمایتی
هموطن سومین طرحِ «بیمهٔ سبدِ سهام»ِ صندوق تثبیت است. اگر کنارِ دو طرحِ قبلی بگذاریمش، می‌بینیم طرح‌ها دست‌ودل‌بازتر شده‌اند، ولی قاعدهٔ اصلی عوض نشده است:
| مشخصه | سهام‌یار | همیار | هموطن |
|---|---|---|---|
| سال اجرا | ۱۴۰۱ | ۱۴۰۴ | ۱۴۰۵ |
| تاریخ مبنا | ۴ آبان ۱۴۰۱ | ۱۷ تیر ۱۴۰۴ | ۶ اسفند ۱۴۰۴ |
| سقف سبد پایه | کمتر از ۱۰۰ میلیون تومان | کمتر از ۵۰۰ میلیون تومان | حداکثر ۱ میلیارد تومان |
| بازده تضمینی | ۲۰٪ | ۲۰٪ | ۳۰٪ |
| مدت | یک سال | حدود یک سال (سررسید ۱۶ تیر ۱۴۰۵) | ۱۸ ماه (سررسید ۵ شهریور ۱۴۰۶) |
| شرط اصلی | نفروختن سبد پایه | نفروختن سبد پایه | نفروختن سبد پایه |
درسِ مهمِ این دو طرح در عددهای پایانی‌شان است. طبق گزارش‌ها، از حدودِ ۲۰۴ هزار خریدارِ طرح سهام‌یار فقط حدودِ ۱۱٫۷ هزار نفر پولی گرفتند. در همیار هم بعد از پالایشِ آمار حدودِ ۱۲۰ هزار خریدِ معتبر ماند. اما مدیرِ نظارت بر بورس‌ها اعلام کرد مابه‌التفاوت فقط به ۵٬۱۱۸ نفر میرسد و پول ۲۴ تیر ۱۴۰۵، چند روز بعد از سررسید، واریز شد.
بخشی از این فاصله طبیعی است. سبدِ خیلی‌ها خودش بیشتر از سقفِ تضمین سود داده بود و اصلاً پولی لازم نبود. ولی بخشِ دیگرش، به تجربهٔ من، مالِ کسانی است که وسطِ راه سهمی فروختند و حتی نفهمیدند تضمین را از دست داده‌اند. در سهام‌یار هم گزارش شد که پولِ بعضی مشمولان فقط به این دلیل واریز نشد که در سجام ثبت‌نام نکرده بودند.
شش اشتباه رایج که تضمین هموطن را باطل میکند
بیشترِ کسانی که تضمین را از دست می‌دهند، عمداً این کار را نمی‌کنند. حواس‌پرتی یا ندانستن کارشان را خراب میکند. این شش مورد را دقیق بخوانید:
- خریدِ اعتباری و فروشِ اجباری: اگر سهم‌های سبدِ پایه را با اعتبارِ کارگزاری خریده‌اید و بازار بیفتد، کارگزار برای پس‌گرفتنِ طلبش می‌تواند سهم بفروشد. این هم فروش است و تضمین را باطل میکند. منطقش در متنِ مارجین چیست توضیح داده شده است.
- مرتب‌کردنِ سبد: فروختنِ یک نماد و خریدِ نمادی دیگر، حتی اگر ارزشِ کل همان بماند.
- گرو گذاشتنِ سهم برای وام: سهامِ توثیق‌شده در سبدِ پایه حساب نمی‌شود. پیش از وام با وثیقهٔ سهام، اثرش را از کارگزار بپرسید.
- خیالِ پوششِ خریدهای تازه: فقط سبدِ ۶ اسفند ۱۴۰۴ تضمین دارد.
- به‌روز نبودنِ سجام: پول فقط به حسابِ بانکیِ ثبت‌شده در سامانه سجام واریز می‌شود.
- یکی‌گرفتنِ تضمین با سودِ قطعی: اگر سبد بیش از ۳۰٪ سود کند، چیزی واریز نمی‌شود و سود مالِ خودتان است. هموطن پولِ اضافه نمی‌دهد؛ فقط کف میسازد.
چک‌لیست دارندگان اوراق هموطن تا سررسید
اگر ورقه را دارید، این شش قدم را یک بار انجام دهید و خیالتان راحت باشد:
- مطمئن شوید ورقهٔ هموطن در پرتفوی‌تان ثبت شده است.
- تعدادِ هر نماد در پایانِ ۶ اسفند ۱۴۰۴ را روی کاغذ بنویسید.
- اگر خریدِ اعتباری دارید، بدهی را طوری مدیریت کنید که کار به فروشِ اجباریِ سهم‌های سبدِ پایه نکشد.
- پیش از هر فروش، تعدادِ باقی‌مانده را با عددِ تاریخ مبنا مقایسه کنید.
- شمارهٔ شبای ثبت‌شده در سجام را چک کنید.
- نزدیکِ شهریور ۱۴۰۶ اطلاعیه‌های بورس تهران و صندوق تثبیت را دنبال کنید.
آیا نگه‌داشتنِ سبد برای تضمین هموطن می‌ارزد؟
خریدِ ورقه تقریباً هیچ هزینه‌ای نداشت؛ آن تصمیم ساده بود. تصمیمِ واقعی امروز است: آیا می‌ارزد ۱۸ ماه سبد را دست‌نخورده نگه دارید؟ هزینهٔ پنهانِ هموطن «قفل‌شدن» است. اگر سهمی در سبد دارید که فکر می‌کنید وضعِ شرکتش خراب شده، نمی‌توانید بفروشید و سهمِ بهتری بخرید.
نگاهِ من این است که با یک حسابِ ساده تصمیم بگیرید. ارزشِ امروزِ سبدِ پایه را با کفِ ۱٫۳ برابری مقایسه کنید. اگر سبد هنوز خیلی پایین‌تر از این کف است، تضمین برای‌تان ارزشِ زیادی دارد. اگر سبد خیلی بالاتر رفته، تضمین عملاً بی‌اثر شده و تصمیمِ فروش را باید با همان منطقِ همیشگیِ مدیریتِ پرتفوی گرفت.
این حرف‌ها آموزشی است و پیشنهادِ خرید یا فروش نیست. تصمیمِ نهایی با خودتان است.
سوالات متداول
طرح هموطن چیست؟
طرح هموطن اوراق اختیار فروش تبعیِ سبدی است که صندوق تثبیت بازار سرمایه در اردیبهشت ۱۴۰۵ عرضه کرد. این ورقه بازده ۳۰ درصدیِ سبد سهامِ ۶ اسفند ۱۴۰۴ را برای سهامداران حقیقیِ خرد تا ۵ شهریور ۱۴۰۶ تضمین میکند، به شرطِ نفروختنِ سبد.
چه کسانی میتوانند در طرح هموطن شرکت کنند؟
اشخاص حقیقیای که ارزش سبد سهامشان در ۶ اسفند ۱۴۰۴ با قیمت پایانی حداکثر یک میلیارد تومان بود، از جمله کدهای سبدگردانیِ اشخاص حقیقی. هر کد معاملاتی فقط یک ورقه میتوانست بخرد و اشخاص حقوقی مشمول نبودند.
آیا هنوز میتوان اوراق هموطن را خرید؟
خیر. دورهٔ عرضهٔ اوراق هموطن از ۲۸ اردیبهشت تا ۵ خرداد ۱۴۰۵ بود و تمام شده است. تا مهر ۱۴۰۵ هم اطلاعیهای دربارهٔ عرضهٔ دوباره یا تمدیدِ آن منتشر نشده است.
سررسید اوراق هموطن چه زمانی است؟
دورهٔ طرح ۱۸ ماه از تاریخ مبنای ۶ اسفند ۱۴۰۴ است و سررسید ۵ شهریور ۱۴۰۶ اعلام شده است. اعمال در سررسید خودکار است و دارندهٔ ورقه لازم نیست درخواستی ثبت کند.
اگر یک سهم از سبد پایه را بفروشم چه می‌شود؟
اگر در پایان هر روز تعداد سهمِ حتی یک نماد از عددِ ۶ اسفند ۱۴۰۴ کمتر شود، تضمین باطل می‌شود و در سررسید هیچ مبلغی پرداخت نمی‌شود. فروشِ سهمهایی که بیش از تعدادِ پایه خریده‌اید اشکالی ندارد.
آیا سهامی که بعد از ۶ اسفند ۱۴۰۴ خریدهام تحت پوشش است؟
خیر. فقط سهمهایی که در پایانِ ۶ اسفند ۱۴۰۴ در کد شما بودهاند سبد پایه را میسازند. خریدهای بعدی ممنوع نیستند، اما در محاسبهٔ بازده و مبلغ تسویه حساب نمیشوند.
مبلغ تسویهٔ هموطن چطور واریز می‌شود؟
شرکت مدیریت فناوری بورس تهران شرایط را بررسی و مبلغ را حساب میکند و شرکت سپرده‌گذاری مرکزی آن را به حساب بانکیِ ثبت‌شده در سامانهٔ سجام واریز میکند. تسویه فقط نقدی است و سهمها مالِ خودتان می‌ماند.
فرق طرح هموطن با همیار چیست؟
همیار در ۱۴۰۴ برای سبدهای کمتر از ۵۰۰ میلیون تومان، با تضمین ۲۰٪ و سررسید ۱۶ تیر ۱۴۰۵ اجرا شد. هموطن سقف را به یک میلیارد تومان، تضمین را به ۳۰٪ و مدت را به ۱۸ ماه رساند. شرطِ نفروختنِ سبد در هر دو یکی است.
آیا سود بیشتر از ۳۰ درصد هم به من میرسد؟
بله، ولی از رشدِ خودِ سهمها، نه از صندوق تثبیت. اگر بازده سبد پایه در سررسید ۳۰٪ یا بیشتر باشد، مبلغ تسویه صفر است و همهٔ سود مالِ شماست. هموطن فقط کفِ ۱٫۳ برابری میسازد و سقفی برای سودتان نمیگذارد.
جمع‌بندی
پس طرح هموطن یک بیمهٔ تقریباً رایگان برای سهام‌دارانِ خرد بود: سبدِ ۶ اسفند ۱۴۰۴ را تا ۵ شهریور ۱۴۰۶ نفروشید، و ارزشِ آن با مبلغِ تسویه دست‌کم ۱٫۳ برابر می‌شود. درِ ورود بسته شده، ولی برای حدودِ ۱۵۵ هزار دارنده، کارِ اصلی تازه شروع شده است.
تجربهٔ سهام‌یار و همیار می‌گوید بیشترِ کسانی که تضمین را می‌بازند، با یک فروشِ کوچک یا فروشِ اجباریِ اعتبار این کار را می‌کنند. پس همان کاغذِ تعدادِ سهمها را دمِ دست نگه دارید. اگر هم دوست دارید منطقِ اختیار معامله را عمیق‌تر یاد بگیرید، دورهٔ آموزشی بازار آتی و آپشن از همین مفاهیم شروع میکند.