ریسک فری چیست؟ آموزش ریسک فری کردن معامله در بورس و فیوچرز
فهرست مطالب۱۳ بخش
- ریسک فری یعنی چی؟ یک تشبیهِ ساده
- چرا معامله‌گرها معامله را ریسک فری میکنند؟
- چطور معامله را ریسک فری کنیم؟ سه روشِ اصلی
- ۱. بردنِ حد ضرر به نقطهٔ سربه‌سر
- ۲. فروشِ بخشی از سهم (بازگشتِ اصلِ سرمایه)
- ۳. حد ضررِ متحرک (تریلینگ استاپ)
- مثالِ عددی: ریسک فری کردنِ یک سهم در بورس تهران
- چه زمانی معامله را ریسک فری کنیم؟
- ریسک فری در بورس ایران: دو گیرِ مهم
- گیرِ اول: صفِ فروش
- گیرِ دوم: حد ضرر را کی اجرا میکند؟
- ریسک فری در فیوچرز چگونه است؟
- ریسک فری، سیو سود، تریلینگ استاپ و حد ضرر چه فرقی دارند؟
- ریسک فری کردن چه معایبی دارد؟
- پنج اشتباهِ رایج در ریسک فری کردن
- چک‌لیستِ ریسک فری پیش از هر معامله
- سوالات متداول
- جمع‌بندی
ریسک فری یعنی معاملهای را که در سود است طوری مدیریت کنید که اگر قیمت برگشت، دستِ‌کم اصلِ پول‌تان سالم بماند. معمول‌ترین راه این است که حد ضرر را به قیمتِ خرید (نقطهٔ سربه‌سر) ببرید یا بخشی از سهم را بفروشید تا اصلِ سرمایه برگردد. از آن به بعد فقط سود در خطر است، نه سرمایه.
این اصطلاح را زیاد در کانال‌ها و گروه‌ها می‌شنوید: «سهم را ریسک فری کنید»، «بقیه را ریسک فری نگه دارید». ولی کمتر کسی می‌گوید دقیقاً چه کاری باید کرد، کِی باید کرد و کجا کار نمی‌کند. در این راهنما با یک مثالِ عددی از بورس تهران، قدم‌به‌قدم، این کار را با هم انجام می‌دهیم. ریسک فری در فیوچرز رمزارز و معایبِ آن را هم بی‌پرده می‌گویم.
ریسک فری یعنی چی؟ یک تشبیهِ ساده
مسافری را در نظر بگیرید که پیش از سفر، پولِ بلیتِ برگشت را جدا در جیبش می‌گذارد. هر اتفاقی در سفر بیفتد، دستِ‌کم به خانه برمی‌گردد. باقیِ پول را با خیالِ راحت خرج میکند. ریسک فری کردن همین است: اول مطمئن می‌شویم پولِ «برگشت به خانه»، یعنی اصلِ سرمایه، امن است؛ بعد اجازه می‌دهیم سود رشد کند.
واژه انگلیسی است: Risk Free یعنی «بدون ریسک». بعضی‌ها سرهم می‌نویسند «ریسک‌فری». ولی حواسمان باشد: معامله واقعاً بی‌ریسک نمیشود. فقط ریسکِ از دست دادنِ اصلِ پول تا حدِ زیادی کم میشود. جلوتر می‌گویم کجا همین هم از دست می‌رود.
یک نکتهٔ دیگر: «نرخِ بدون ریسک» (Risk-Free Rate) در کتاب‌های مالی چیزِ دیگری است. آن یعنی سودی که بی‌خطر میشود گرفت، مثلِ سودِ اوراقِ دولتی یا صندوق‌های با درآمد ثابت. این مقاله دربارهٔ آن نیست؛ دربارهٔ مدیریتِ یک معاملهٔ مشخص است.
پس ریسک فری یک ابزارِ مدیریت سرمایه و ریسک است، نه یک روشِ پیدا کردنِ سهمِ خوب.
چرا معامله‌گرها معامله را ریسک فری میکنند؟
دلیلِ اول پول است و دلیلِ دوم اعصاب. وقتی می‌دانید بدترین حالت «هیچ ضرر» است، با آرامش تصمیم می‌گیرید. ترسِ از دست دادن دیگر مجبورتان نمی‌کند با اولین قرمزیِ تابلو بفروشید.
- حفظِ اصلِ سرمایه: سودی که روی کاغذ آمده، به ضرر تبدیل نمیشود. این یکی از تلخ‌ترین تجربه‌های بازار است.
- آرامشِ ذهن: درد ضرر خیلی بیشتر از لذتِ سود است. دربارهٔ این حس در روانشناسی ضرر و زیان مفصل نوشته‌ام.
- فرصتِ ماندن تا هدف: معاملهای که ریسک فری شده را راحت‌تر تا حد سود نگه می‌دارید.
- آزاد شدنِ پول: اگر بخشی را فروخته باشید، همان پول برای فرصتِ بعدی آماده است.
پس ریسک فری بیشتر از آنکه سود بسازد، جلوی تبدیلِ سود به ضرر را می‌گیرد.
چطور معامله را ریسک فری کنیم؟ سه روشِ اصلی
سه راهِ رایج هست. می‌توانید یکی را انتخاب کنید یا ترکیب‌شان کنید. اول هر سه را ساده می‌گویم، بعد با عدد امتحان‌شان می‌کنیم.
۱. بردنِ حد ضرر به نقطهٔ سربه‌سر
حد ضرر یعنی قیمتی که از قبل تعیین کرده‌اید اگر سهم به آن رسید، بفروشید و بیرون بیایید. (دربارهٔ تعیینش در استراتژی حد ضرر نوشته‌ام.) در این روش، وقتی سهم به سودِ کافی رسید، حد ضرر را از پایین برمی‌دارید و روی قیمتِ خریدِ خودتان می‌گذارید.
نقطهٔ سربه‌سر یعنی قیمتی که اگر آنجا بفروشید، نه سود کرده‌اید نه ضرر. ولی یک تلهٔ کوچک دارد: کارمزد. در بورس تهران کارمزدِ خرید و فروش روی هم حدودِ ۱٫۲۵٪ است. یعنی سهم باید همین‌قدر بالا برود تا تازه سربه‌سر شوید. پس حد ضرر را کمی بالاتر از قیمتِ خرید بگذارید، نه دقیقاً روی آن.
۲. فروشِ بخشی از سهم (بازگشتِ اصلِ سرمایه)
در این روش بخشی از سهم را در سود می‌فروشید. آن‌قدر می‌فروشید که اگر بقیه به حد ضرر خورد، جمعِ کار صفر یا مثبت شود. به این کار «فروشِ پله‌ای» هم می‌گویند. یک شکلِ تندترش این است که کلِ اصلِ پول را بیرون بکشید و فقط سود را در بازار بگذارید.
۳. حد ضررِ متحرک (تریلینگ استاپ)
تریلینگ استاپ (Trailing Stop) یعنی حد ضرری که دنبالِ قیمت بالا می‌آید ولی هیچ‌وقت پایین نمی‌رود. مثلاً قرار می‌گذارید حد ضرر همیشه ۸٪ زیرِ بالاترین قیمتی باشد که سهم دیده است. سهم که بالا برود، حد ضرر هم بالا می‌آید و از یک جا به بعد از قیمتِ خرید بالاتر می‌رود. از آن لحظه معامله ریسک فری است و کم‌کم سود هم قفل میشود.
پس هر سه روش یک هدف دارند: اینکه بدترین نتیجهٔ معامله از صفر پایین‌تر نرود.
مثالِ عددی: ریسک فری کردنِ یک سهم در بورس تهران
بیایید با هم حساب کنیم. این فقط مثال است؛ نامِ سهم و قیمت‌ها ساختگی‌اند و برای تمرینِ حساب آمده‌اند.
فرض کنید سهمِ «الف» را ۱۰ هزار تومان خریده‌اید، ۱۰۰۰ سهم. یعنی ۱۰ میلیون تومان پول وسط گذاشته‌اید. حد ضرر را ۹ هزار تومان گذاشته‌اید، زیرِ یک کفِ قیمتیِ مهم. پس اگر اشتباه کرده باشید، حدودِ ۱ میلیون تومان ضرر می‌کنید. این ۱ میلیون «یک واحد ریسک» شماست؛ بعضی‌ها اسمش را 1R می‌گذارند. هدفِ قیمتی، یعنی حد سود، ۱۳ هزار تومان است.
چند هفته بعد سهم به ۱۱ هزار تومان می‌رسد. یعنی ۱ میلیون تومان در سودید، به اندازهٔ همان یک واحد ریسک. اینجا سه انتخاب دارید:
| کاری که می‌کنید | اگر سهم برگشت و حد ضرر خورد | اگر سهم به ۱۳ هزار رسید |
|---|---|---|
| هیچ کاری نمی‌کنید (حد ضرر همان ۹ هزار) | حدودِ ۱ میلیون تومان ضرر | حدودِ ۳ میلیون تومان سود |
| حد ضرر را به حدودِ ۱۰٬۱۳۰ تومان می‌برید (قیمتِ خرید + کارمزد) | تقریباً صفر | حدودِ ۳ میلیون تومان سود |
| ۵۰۰ سهم را ۱۱ هزار می‌فروشید و حد ضررِ بقیه را ۹ هزار نگه می‌دارید | ۵۰۰ هزار سود + ۵۰۰ هزار ضرر = تقریباً صفر | ۵۰۰ هزار + ۱ میلیون و ۵۰۰ هزار = حدودِ ۲ میلیون تومان سود |
| ۵۰۰ سهم را ۱۱ هزار می‌فروشید و حد ضررِ بقیه را به قیمتِ خرید می‌برید | حدودِ ۵۰۰ هزار تومان سود | حدودِ ۲ میلیون تومان سود |
جدول یک چیزِ مهم را نشان می‌دهد: ریسک فری مجانی نیست. در روشِ فروشِ نصف، بدترین حالت بهتر شد، ولی بهترین حالت هم از ۳ میلیون به ۲ میلیون رسید. یعنی آرامش را با بخشی از سودِ احتمالی خریدید.
حالا حسابِ کارمزد در ردیفِ دوم: ۱۰ هزار تومان ضربِ ۱٫۲۵٪ میشود ۱۲۵ تومان. پس اگر حد ضرر را حدودِ ۱۰٬۱۳۰ تومان بگذارید، در صورتِ فعال شدن تقریباً بی‌ضرر بیرون می‌آیید. اگر دقیقاً روی ۱۰ هزار بگذارید، حدودِ ۱۲۵ هزار تومان کارمزد از جیب‌تان رفته است.
این ریاضی همان چیزی است که در نسبت ریسک به ریوارد توضیح داده‌ام. پس پیش از ریسک فری کردن، بدانید یک واحدِ ریسکِ شما چند تومان است؛ بقیهٔ حساب از همین عدد درمی‌آید.
چه زمانی معامله را ریسک فری کنیم؟
این مهم‌ترین پرسش است و جوابِ یک‌خطی ندارد. اگر زود ریسک فری کنید، یک نوسانِ معمولی شما را بیرون میاندازد و بعد سهم بی‌شما بالا می‌رود. اگر دیر کنید، ممکن است سود را پس بدهید. سه نشانهٔ رایج این‌هاست:
- رسیدن به یک واحد ریسک سود: مثلِ مثالِ بالا. وقتی سودتان به اندازهٔ ضرری شد که اول پذیرفته بودید، وقتِ خوبی است.
- شکستنِ یک مقاومت: مقاومت یعنی قیمتی که سهم چند بار به آن رسیده و برگشته است. وقتی قیمت آن را رد کرد و بالای آن تثبیت شد، حد ضرر را زیرِ همان ناحیه بیاورید. دربارهٔ این ناحیه‌ها در نواحی حمایتی و مقاومتی نوشته‌ام.
- ساخته شدنِ یک کفِ تازه بالاتر از قیمتِ خرید: اگر سهم بالا رفت، کمی اصلاح کرد و دوباره برگشت، آن کفِ تازه جای منطقی‌تری برای حد ضرر است تا یک عددِ دلبخواهی.
توصیهٔ من این است که جای حد ضرر را از روی نمودار و رفتارِ سهم انتخاب کنید، نه از روی عددِ گردی که آرام‌تان میکند. پس ریسک فری وقتی معنا دارد که حد ضررِ تازه هم جای منطقی داشته باشد.
ریسک فری در بورس ایران: دو گیرِ مهم
بیشترِ آموزش‌های ریسک فری برای بازارهایی نوشته شده‌اند که هر لحظه میشود فروخت. بورس تهران دو تفاوت دارد که باید بدانید.
گیرِ اول: صفِ فروش
در بورس ما دامنهٔ نوسانِ روزانه محدود است. وقتی خبرِ بدی می‌آید، سهم ممکن است صفِ فروش شود؛ یعنی همه می‌خواهند بفروشند و خریداری نیست. در این حالت حد ضررِ شما، هر جا که باشد، اجرا نمیشود. ممکن است چند روز بعد با قیمتی خیلی پایین‌تر از حد ضرر بیرون بیایید. پس «ریسک فری» در بورس ایران قولِ صد درصد نیست. سهم‌های کم‌حجم و نمادهایی که زیاد صف می‌شوند این خطر را بیشتر دارند.
گیرِ دوم: حد ضرر را کی اجرا میکند؟
بعضی از سامانههای معاملاتِ کارگزاریها «سفارشِ شرطی» دارند؛ یعنی می‌توانید بگویید «اگر قیمت به فلان عدد رسید، بفروش». ولی همهٔ سامانهها این امکان را ندارند و شکلش هم یکی نیست. اگر سامانهٔ شما ندارد، باید خودتان هر روز قیمت را ببینید و دستی بفروشید. در این صورت با خودتان قرار بگذارید و روی کاغذ بنویسید: «اگر قیمتِ پایانی زیرِ فلان عدد بسته شد، فردا صبح می‌فروشم.» مقایسهٔ امکاناتِ سامانهها را در بهترین کارگزاری بورس آورده‌ام.
پس در بورس تهران، ریسک فری را با سهم‌های پرحجم و با نظمِ شخصی جدی بگیرید.
ریسک فری در فیوچرز چگونه است؟
فیوچرز یعنی قراردادِ آتی؛ معاملهای که با بخشی از پول، روی کلِ ارزشِ یک دارایی باز میشود. این «چند برابر کردن» را اهرم یا لوریج می‌گویند. (اگر با آن آشنا نیستید، اول معاملات فیوچرز را بخوانید.) منطقِ ریسک فری در فیوچرز همان است، ولی سه چیز را عوض میکند.
- کارمزد چند برابر میشود: کارمزد از کلِ ارزشِ معامله گرفته میشود، نه از پولِ شما. فرض کنید ۱۰۰ دلار با اهرمِ ۱۰ وارد شده‌اید؛ یعنی معاملهای ۱۰۰۰ دلاری دارید. اگر کارمزدِ ورود و خروج روی هم مثلاً ۰٫۱٪ باشد، ۱ دلار میشود. این ۱ دلار، ۱٪ از پولِ خودِ شماست. پس حد ضرر را باید آن‌قدر بالاتر از قیمتِ ورود بگذارید که این هزینه را بپوشاند.
- هزینهٔ نگه‌داری: در فیوچرزِ دائمی هر چند ساعت یک‌بار مبلغی بین خریداران و فروشندگان جابهجا میشود (Funding). اگر معامله را روزها باز نگه دارید، این مبلغ هم در حسابِ سربه‌سر می‌آید.
- قیمتِ لیکوئید شدن: لیکوئید شدن یعنی بسته شدنِ اجباریِ معامله وقتی پولِ وثیقه تمام میشود. حد ضرر باید همیشه پیش از قیمتِ لیکوئید فعال شود. ریسک فری کردن یعنی حد ضرر را به نقطهٔ ورود ببرید؛ «فاصله داشتن از لیکوئید» به‌تنهایی ریسک فری نیست.
در بازارِ رمزارز، قیمت در چند ثانیه پرش میکند. ممکن است سفارشِ حد ضرر با قیمتی بدتر از آنچه نوشتهاید پر شود؛ به این لغزشِ قیمت می‌گویند. پس در فیوچرز هم ریسک فری خطر را کم میکند، ولی صفر نمی‌کند. با اهرم، همین خطرِ کوچک هم بزرگ‌تر دیده میشود.
ریسک فری، سیو سود، تریلینگ استاپ و حد ضرر چه فرقی دارند؟
این چهار اصطلاح را خیلی‌ها جای هم به کار می‌برند. این جدول فرقِ آن‌ها را کنارِ هم نشان می‌دهد:
| ابزار | به زبانِ ساده | هدف | کِی به کار می‌رود |
|---|---|---|---|
| حد ضرر | قیمتی که اگر رسید، با ضرر بیرون می‌آیید | محدود کردنِ ضرر | از همان لحظهٔ خرید |
| ریسک فری | بردنِ حد ضرر به قیمتِ خرید یا فروشِ بخشی از سهم | سالم ماندنِ اصلِ سرمایه | وقتی معامله به سودِ کافی رسید |
| سیو سود | فروشِ بخشی یا همهٔ سهم و برداشتنِ سود | قفل کردنِ سود | نزدیکِ هدف یا مقاومت |
| تریلینگ استاپ | حد ضرری که با قیمت بالا می‌آید | همراهی با روند و قفلِ تدریجیِ سود | در روندهای صعودیِ طولانی |
رابطه‌شان پله‌ای است: اول حد ضرر دارید، بعد ریسک فری می‌کنید، بعد با سیو سود یا تریلینگ استاپ سود را برمی‌دارید. پس ریسک فری پلِ میانِ «کنترلِ ضرر» و «برداشتِ سود» است. دربارهٔ زمانِ فروش هم در بهترین زمان فروش سهام نوشته‌ام.
ریسک فری کردن چه معایبی دارد؟
ریسک فری ابزارِ خوبی است، ولی جادو نیست. این معایب را بدانید تا غافلگیر نشوید:
- بیرون افتادن با نوسانِ عادی: سهم‌ها در مسیرِ بالا رفتن معمولاً یک بار برمی‌گردند و قیمتِ خرید را لمس میکنند. اگر حد ضرر درست روی آن باشد، بیرون میافتید و بعد سهم بی‌شما بالا می‌رود.
- سودِ کمتر: هر بار که بخشی را زود می‌فروشید، از سودِ احتمالی کم می‌کنید. در مثالِ ما بهترین حالت از ۳ میلیون به ۲ میلیون رسید.
- توهمِ بی‌ریسکی: اسمش آدم را گول می‌زند. صفِ فروش، پرشِ قیمت و لغزش هنوز سرِ جایشان هستند.
- هزینهٔ کارمزد: خرید و فروشِ پشتِ‌سرِ‌هم کارمزد دارد. اگر مدام وارد و خارج شوید، کارمزد کم‌کم سود را می‌خورد.
- به درد سرمایه‌گذاری بلندمدت کمتر می‌خورد: اگر سهمی را برای چند سال خریده‌اید، بردنِ حد ضرر به قیمتِ خرید ممکن است شما را از یک شرکتِ خوب جدا کند. ریسک فری بیشتر ابزارِ معامله‌گر است تا سرمایه‌گذار. فرقِ این دو را در تفاوت سرمایه‌گذاری و معامله‌گری ببینید.
پس ریسک فری را برای معامله‌های کوتاه‌مدت و میان‌مدت به کار ببرید و هزینه‌اش را از پیش بپذیرید.
پنج اشتباهِ رایج در ریسک فری کردن
- ریسک فری کردن پیش از رسیدن به سودِ کافی: سهم ۲٪ بالا رفته و حد ضرر را به قیمتِ خرید می‌برید. با اولین لرزش بیرون میافتید.
- فراموش کردنِ کارمزد: حد ضرر را دقیقاً روی قیمتِ خرید می‌گذارید و فکر می‌کنید بی‌ضرر بیرون آمده‌اید، ولی کارمزد را باخته‌اید.
- پایین کشیدنِ حد ضرر بعد از ریسک فری: قیمت به حد ضرر نزدیک میشود و دل‌تان نمی‌آید؛ حد ضرر را پایین می‌برید. این کار همهٔ زحمت را باطل میکند. حد ضرر فقط بالا می‌رود.
- حجمِ بزرگ‌تر به اتکای ریسک فری: بعضی‌ها می‌گویند «بعداً ریسک فری می‌کنم» و با پولی بیشتر از توانشان وارد می‌شوند. ولی تا لحظهٔ ریسک فری، تمامِ ریسک سرِ جایش است.
- ریسک فری کردن به‌جای تحلیل: سهمی که دلیلی برای خریدش نداشته‌اید، با ریسک فری خوب نمیشود. فقط ضررش کمتر میشود.
چک‌لیستِ ریسک فری پیش از هر معامله
پیش از اینکه دست به حد ضرر بزنید، این چند سؤال را از خودتان بپرسید:
- یک واحد ریسکِ من در این معامله چند تومان است؟
- سودِ فعلی دستِ‌کم به اندازهٔ همین یک واحد شده است؟
- حد ضررِ تازه زیرِ یک کف یا حمایتِ منطقی است، یا فقط روی قیمتِ خرید؟
- کارمزدِ خرید و فروش را در قیمتِ سربه‌سر حساب کرده‌ام؟
- این سهم زیاد صفِ فروش میشود یا حجمِ معامله‌اش کم است؟
- سامانهٔ کارگزاری‌ام سفارشِ شرطی دارد یا باید دستی بفروشم؟
- با خودم عهد کرده‌ام که حد ضرر را دیگر پایین نیاورم؟
اگر به همهٔ این‌ها جوابِ روشن دارید، ریسک فری کردن کارِ درستی است. برای اینکه ببینید افتِ حسابِ شما در بدترین روزها چقدر بوده، مقالهٔ دراودان یا افت سرمایه را هم ببینید.
سوالات متداول
ریسک فری چیست؟
ریسک فری یعنی معاملهای را که در سود است طوری مدیریت کنید که اگر قیمت برگشت، اصل سرمایه از دست نرود. معمولاً با بردن حد ضرر به قیمت خرید یا فروش بخشی از سهم انجام میشود.
ریسک فری یعنی چی به زبان ساده؟
یعنی اول پول اصلی را امن کنید و فقط سود را در بازار نگه دارید. مثل مسافری که پول بلیت برگشت را جدا می‌گذارد تا هر اتفاقی افتاد، دست‌کم به خانه برگردد.
چه زمانی باید معامله را ریسک فری کرد؟
رایجترین زمان وقتی است که سود به اندازهٔ ضرری رسیده که اول پذیرفته بودید. شکستن یک مقاومت یا ساخته شدن کفی تازه بالاتر از قیمت خرید هم نشانههای خوبی هستند. خیلی زود ریسک فری کردن شما را با نوسان عادی بیرون میاندازد.
آیا معامله ریسک فری شده واقعاً بدون ریسک است؟
نه. ریسک از دست دادن اصل سرمایه کم میشود ولی صفر نمیشود. در بورس تهران صف فروش ممکن است اجرای حد ضرر را روزها عقب بیندازد و در رمزارز پرش قیمت و لغزش، سفارش را با قیمت بدتری پر میکند.
ریسک فری در فیوچرز چه فرقی با بورس دارد؟
منطق یکی است، ولی در فیوچرز کارمزد از کل ارزش معامله گرفته میشود و با اهرم چند برابر دیده میشود. هزینهٔ نگه‌داری و قیمت لیکوئید شدن هم هست. پس حد ضرر را کمی بالاتر از قیمت ورود بگذارید تا این هزینه‌ها پوشش داده شوند.
فرق ریسک فری و سیو سود چیست؟
ریسک فری برای سالم ماندن اصل سرمایه است و معمولاً با جابهجا کردن حد ضرر انجام میشود. سیو سود یعنی فروش بخشی یا همهٔ سهم و برداشتن سود. معمولاً اول ریسک فری میکنند و نزدیک هدف قیمتی سیو سود.
ریسک فری کردن چه معایبی دارد؟
اگر زود انجام شود، با نوسان عادی از سهم بیرون میافتید. فروش بخشی از سهم سود احتمالی را کم میکند، کارمزد خرید و فروش هزینه دارد و اسمش این توهم را میسازد که دیگر هیچ خطری نیست.
در بورس ایران حد ضرر خودکار داریم؟
بعضی از سامانههای معاملاتی کارگزاریها سفارش شرطی دارند که با رسیدن قیمت به عدد مشخص، سفارش فروش را ثبت میکند. همهٔ سامانهها این امکان را ندارند. اگر ندارید، قیمت را هر روز ببینید و طبق قراری که نوشتهاید دستی بفروشید.
جمع‌بندی
ریسک فری یعنی سودِ روی کاغذ را به ضرر تبدیل نکنید. سه راه دارد: بردنِ حد ضرر به نقطهٔ سربه‌سر، فروشِ بخشی از سهم، و تریلینگ استاپ. هر سه آرامش می‌دهند و هر سه کمی از سودِ احتمالی را می‌گیرند. در بورس تهران صفِ فروش و در فیوچرز اهرم و لغزش نشان می‌دهند که «بی‌ریسک» فقط یک اسم است.
پس دفعهٔ بعد که معامله‌تان سبز شد، اول سه عدد را حساب کنید: یک واحدِ ریسک‌تان چند تومان است، کارمزد چقدر است، و حد ضررِ تازه پشتِ کدام کف قرار می‌گیرد. بعد تصمیم بگیرید. تصمیمِ نهایی با خودتان است. اگر می‌خواهید پایهٔ این حساب‌ها را محکم کنید، از ریسک چیست و چطور محاسبه میشود شروع کنید.