شاخص S&P 500 چیست؟ ترکیب، نحوهٔ محاسبه و بازده تاریخی
فهرست مطالب۱۲ بخش
- شاخص S&P 500 چیست؟ به زبانِ ساده
- S&P یعنی چه؟ تاریخچهٔ کوتاهِ شاخص
- چه شرکت‌هایی وارد S&P 500 میشوند؟
- شاخص S&P 500 چطور محاسبه میشود؟
- یک مثالِ عددیِ ساده
- ترکیبِ S&P 500: کدام بخش‌ها و کدام شرکتها وزنِ بیشتری دارند؟
- تمرکز روی چند غول
- بازده تاریخی S&P 500: در گذشته چقدر سود داده؟
- میانگین همه‌چیز را نمی‌گوید
- تفاوت S&P 500 با داو جونز و نزدک چیست؟
- چه چیزهایی S&P 500 را بالا و پایین می‌برد؟
- چرا S&P 500 برای یک سرمایه‌گذارِ ایرانی مهم است؟
- آیا میشود خودِ S&P 500 را خرید؟
- چهار اشتباهِ رایج دربارهٔ S&P 500
- سوالات متداول
احتمالاً در خبرها زیاد شنیده‌اید: «بورس آمریکا امروز ریخت» یا «وال‌استریت رکورد زد». منظورِ بیشترِ این خبرها یک عدد است: شاخص S&P 500. پس S&P 500 چیست؟ عددی است که حالِ ۵۰۰ شرکتِ بزرگِ آمریکایی را با هم نشان میدهد. هرچه شرکتی بزرگتر باشد، سهمِ بیشتری در این عدد دارد.
این شاخص حدودِ ۸۰٪ ارزشِ کلِ بازارِ سهامِ آمریکا را پوشش میدهد. برای همین خیلی‌ها آن را «دماسنجِ اقتصادِ آمریکا» می‌دانند. در این راهنما با هم می‌بینیم چه شرکت‌هایی در آن هستند، چطور حساب میشود، در گذشته چقدر بازده داده و چه فرقی با شاخص داو جونز و شاخص نزدک دارد.
شاخص S&P 500 چیست؟ به زبانِ ساده
یک تشبیهِ ساده: فرض کنید می‌خواهید بدانید حالِ بازارِ بزرگِ تهران خوب است یا بد. نمی‌توانید سراغِ هزاران مغازه بروید. پس ۵۰۰ مغازهٔ بزرگ و پرفروش را انتخاب می‌کنید و هر روز جمعِ فروششان را می‌نویسید. اگر این جمع بالا برود، می‌گویید «بازار خوب است».
S&P 500 همین کار را با بورسِ آمریکا میکند. شاخص بورس یعنی یک عدد که حرکتِ گروهی از سهم‌ها را خلاصه میکند. این شاخص ارزشِ بازارِ حدودِ ۵۰۰ شرکتِ بزرگِ آمریکایی را جمع می‌زند و آن را به یک عددِ ساده تبدیل میکند. اپل، انویدیا، مایکروسافت، آمازون و آلفابت (شرکتِ مادرِ گوگل) از اعضای آن هستند.
یک نکتهٔ کوچک: تعدادِ سهم‌ها در شاخص معمولاً کمی بیشتر از ۵۰۰ است، حدودِ ۵۰۳ تا. دلیلش این است که چند شرکت دو نوع سهم دارند و هر دو در شاخص می‌آیند؛ مثلاً آلفابت دو نمادِ جدا دارد. پس «۵۰۰» یعنی ۵۰۰ شرکت، نه دقیقاً ۵۰۰ سهم.
پس اگر کسی گفت «S&P 500 امروز ۱٪ بالا رفت»، یعنی روی‌هم‌رفته ارزشِ این شرکتهای بزرگ حدودِ ۱٪ بیشتر شده، نه اینکه همهٔ سهم‌ها بالا رفته باشند.
S&P یعنی چه؟ تاریخچهٔ کوتاهِ شاخص
S&P کوتاه‌شدهٔ Standard & Poor's است، نامِ دو شرکتی که سال‌ها پیش یکی شدند. ریشهٔ ماجرا به Henry Varnum Poor برمی‌گردد که در سالِ ۱۸۶۰ کتابی دربارهٔ وضعِ مالیِ شرکتهای راه‌آهن و کانال‌های آمریکا منتشر کرد. کارِ او جمع‌کردنِ اطلاعاتِ مالیِ شرکتها بود.
در سالِ ۱۹۴۱ شرکتِ انتشاراتِ پور با شرکتِ آمارِ استاندارد ادغام شد و نامِ Standard & Poor's به وجود آمد. شاخصِ ۵۰۰ شرکتی در ۴ مارسِ ۱۹۵۷ (اسفندِ ۱۳۳۵) معرفی شد. پیش از آن، این شرکت شاخصِ کوچک‌تری با ۹۰ سهم داشت. S&P 500 از نخستین شاخص‌هایی بود که با کامپیوتر و روزانه حساب می‌شد.
امروز این شاخص مالِ S&P Dow Jones Indices است. این شرکت بیشترش متعلق به S&P Global است و شاخصِ داو جونز را هم اداره میکند. اطلاعاتِ رسمیِ شاخص را می‌توانید در صفحهٔ رسمیِ S&P 500 ببینید.
چه شرکت‌هایی وارد S&P 500 میشوند؟
شاید فکر کنید هر شرکتی بزرگ شد خودبه‌خود واردِ شاخص میشود. این‌طور نیست. یک کمیته در S&P Dow Jones Indices تصمیم می‌گیرد چه کسی بیاید و چه کسی برود. این کمیته شرط‌های روشنی دارد که مهم‌ترین‌هایش این‌هاست:
- آمریکایی بودن: شرکت باید از نظرِ ثبت، دارایی و درآمد، آمریکایی حساب شود و سهمش در بورسِ نیویورک یا نزدک معامله شود.
- بزرگ بودن: ارزش بازار شرکت باید از یک حدِ کف بیشتر باشد. ارزشِ بازار یعنی قیمتِ هر سهم ضربِ تعدادِ کلِ سهم‌ها. این کف از تیرِ ۱۴۰۴ (ژوئیهٔ ۲۰۲۵) حدودِ ۲۲٫۷ میلیارد دلار است و هر سه ماه بازبینی میشود.
- سودده بودن: جمعِ سودِ چهار فصلِ اخیر و سودِ آخرین فصل باید مثبت باشد. شرکتِ زیان‌ده، هرچقدر هم معروف، معمولاً راه پیدا نمی‌کند.
- سهامِ شناورِ کافی: دست‌کم ۱۰٪ سهم‌ها باید در بازار دست‌به‌دست شود، نه اینکه همه‌اش دستِ مؤسس‌ها باشد.
- نقدشوندگی: سهم باید معاملهٔ روزانهٔ کافی داشته باشد تا خرید و فروشش راحت باشد.
- سابقه: معمولاً دست‌کم ۱۲ ماه از عرضهٔ اولیهٔ سهم گذشته باشد.
یک اشتباهِ رایج را هم درست کنیم. در بعضی متن‌های فارسی آمده که حدودِ ۳۰٪ اعضای شاخص غیرآمریکایی‌اند. امروز این درست نیست؛ شرطِ آمریکایی بودن جزوِ قاعده‌های اصلی است. بسیاری از این شرکتها در سراسرِ دنیا می‌فروشند، ولی خودشان آمریکایی‌اند.
ترکیبِ شاخص هر سه ماه یکبار، در سومین جمعهٔ ماه‌های مارس، ژوئن، سپتامبر و دسامبر، به‌روز میشود. البته اگر شرکتی ادغام یا ورشکست شود، کمیته همان وقت جایگزینش را انتخاب میکند. پس فهرست زنده است: شرکت‌هایی که کوچک شده‌اند بیرون می‌روند و تازه‌نفس‌ها جایشان را می‌گیرند.
شاخص S&P 500 چطور محاسبه میشود؟
جوابِ کوتاه: با وزن‌دهیِ ارزشِ بازار. یعنی هر شرکت به اندازهٔ بزرگی‌اش در شاخص اثر دارد. شرکتی که ۱۰ برابرِ دیگری می‌ارزد، ۱۰ برابر هم در شاخص وزن دارد.
یک ریزه‌کاری هم هست. شاخص فقط سهم‌هایی را حساب میکند که واقعاً در بازار خرید و فروش میشوند. به این می‌گویند ارزشِ بازارِ شناور. سهم‌هایی که دستِ مؤسس یا دولت قفل شده، حساب نمی‌شوند. همین ایده پشتِ شاخص آزاد شناور در بورسِ تهران هم هست.
فرمول به زبانِ ساده این است:
- برای هر شرکت: قیمتِ سهم × تعدادِ سهمهای شناور = ارزشِ بازارِ شناورِ آن شرکت.
- این عدد را برای همهٔ ۵۰۰ شرکت جمع می‌زنیم.
- جمع را بر یک عددِ ثابت به نامِ «مقسومعلیه» تقسیم می‌کنیم. حاصل همان عددی است که در خبرها می‌بینید.
مقسومعلیه چه کاری میکند؟ فرض کنید شرکتی جدید وارد شاخص شود. جمعِ ارزش‌ها یک‌دفعه بالا می‌رود، ولی بازار واقعاً بهتر نشده. پس مقسومعلیه را طوری عوض می‌کنند که عددِ شاخص فقط به خاطرِ این جابه‌جایی نپرد. مثلِ وقتی که مغازه‌ای تازه به بازار اضافه میشود و شما حسابِ فروشِ بازار را طوری تنظیم می‌کنید که «بزرگتر شدنِ بازار» را با «بهتر شدنِ بازار» اشتباه نگیرید.
یک مثالِ عددیِ ساده
بیایید با یک شاخصِ خیالیِ سه‌شرکتی حساب کنیم. این عددها فقط مثال‌اند:
| شرکت | ارزشِ بازار (میلیارد دلار) | وزن در شاخص | اگر ۱۰٪ رشد کند، شاخص چقدر بالا می‌رود؟ |
|---|---|---|---|
| الف (غول) | ۹۰۰ | ۹۰٪ | ۹٪ |
| ب (متوسط) | ۹۰ | ۹٪ | ۰٫۹٪ |
| ج (کوچک) | ۱۰ | ۱٪ | ۰٫۱٪ |
می‌بینید؟ همان ۱۰٪ رشد، اگر مالِ شرکتِ غول باشد، شاخص را ۹٪ بالا می‌برد. اگر مالِ شرکتِ کوچک باشد، تقریباً هیچ اثری ندارد. در S&P 500 واقعی هم همین است: چند شرکتِ خیلی بزرگ بخشِ زیادی از حرکتِ شاخص را تعیین می‌کنند.
پس وقتی شاخص بالا می‌رود، لزوماً بیشترِ سهم‌ها بالا نرفته‌اند. گاهی چند غولِ فناوری کلِ بار را می‌کشند. برای همین نسخهٔ «هم‌وزنِ» این شاخص هم وجود دارد که به همهٔ شرکتها وزنِ برابر میدهد. تفاوتِ این دو نگاه را در مقالهٔ تفاوت شاخص کل و شاخص هم‌وزن باز کرده‌ام.
ترکیبِ S&P 500: کدام بخش‌ها و کدام شرکتها وزنِ بیشتری دارند؟
شرکتهای شاخص در ۱۱ بخش (صنعت) دسته‌بندی میشوند. سنگین‌ترین بخش، با فاصلهٔ زیاد، فناوریِ اطلاعات است. طبقِ داده‌های S&P تا تابستانِ ۲۰۲۶، این بخش به‌تنهایی حدودِ ۳۷ تا ۳۹ درصد شاخص را تشکیل می‌داد. یعنی از هر ۱۰۰ دلارِ شاخص، نزدیکِ ۴۰ دلارش در شرکتهای فناوری است.
جدولِ زیر ۱۱ بخش را با نمونه‌ای از شرکتهای شناخته‌شدهٔ هر کدام نشان میدهد:
| بخش | به زبانِ ساده | نمونهٔ شرکت |
|---|---|---|
| فناوری اطلاعات | تراشه، نرم‌افزار، سخت‌افزار | انویدیا، اپل، مایکروسافت |
| خدمات ارتباطی | اینترنت، شبکهٔ اجتماعی، سرگرمی | آلفابت، متا، نتفلیکس |
| کالاهای مصرفیِ غیرضروری | خرده‌فروشی، خودرو، رستوران | آمازون، تسلا، مک‌دونالد |
| مالی | بانک، بیمه، کارت اعتباری | جی‌پی‌مورگان، ویزا، برکشایر هاتاوی |
| سلامت | دارو، تجهیزاتِ پزشکی، بیمهٔ درمان | الی لیلی، جانسون اند جانسون |
| صنعتی | هواپیما، ماشین‌آلات، حمل‌ونقل | کاترپیلار، بوئینگ |
| کالاهای مصرفیِ ضروری | خوراک، نوشیدنی، فروشگاهِ زنجیره‌ای | کوکاکولا، پراکتر اند گمبل، والمارت |
| انرژی | نفت و گاز | اکسون موبیل، شورون |
| آب و برق و گاز | شرکتهای تأمینِ برق و انرژی | نکست‌ارا انرژی |
| املاک | صندوقهای ملکی، دکل و انبار | پرولاجیس، امریکن تاور |
| مواد اولیه | شیمیایی، فلزات، معدن | لینده، فری‌پورت |
این جدول یک چیز را روشن میکند: S&P 500 فقط شرکتهای فناوری نیست. از کوکاکولا تا شرکتهای نفتی در آن هست. ولی وزنِ فناوری آن‌قدر زیاد است که حالِ چند شرکتِ بزرگ، حالِ کلِ شاخص را عوض میکند.
تمرکز روی چند غول
طبقِ داده‌های پایانِ سپتامبرِ ۲۰۲۶، ده شرکتِ بزرگِ شاخص رویهم حدودِ ۳۹٪ وزن داشتند. بزرگترین عضو، یعنی انویدیا، به‌تنهایی بیش از ۸٪ شاخص بود. اپل و مایکروسافت هم پشتِ سرش بودند. این وزنها هر روز با قیمتها جابه‌جا میشوند.
این تمرکز هم خوبی دارد هم بدی. خوبی‌اش این است که شاخص خودبه‌خود دنبالِ برنده‌ها می‌رود؛ شرکتی که بزرگتر میشود، وزنِ بیشتری می‌گیرد. بدی‌اش این است که اگر همین چند غول با هم بریزند، کلِ شاخص پایین می‌کشد. پس «۵۰۰ شرکت» به این معنی نیست که ریسک بینِ ۵۰۰ نفر مساوی تقسیم شده.
بازده تاریخی S&P 500: در گذشته چقدر سود داده؟
این مهم‌ترین پرسشِ خیلی‌هاست. جوابِ کوتاه: از ۱۹۵۷ تا امروز، اگر سودِ نقدیِ شرکتها را هم دوباره سرمایهگذاری کرده باشید، میانگینِ بازدهِ سالانه حدودِ ۱۰٪ دلاری بوده است. اگر تورمِ آمریکا را کم کنیم، بازدهِ واقعی حدودِ ۶ تا ۷ درصد در سال میشود.
۱۰٪ در سال شاید برای ما که به تورم‌های بالای ریالی عادت کرده‌ایم کم به نظر برسد. ولی این بازده به دلار است و دلار تورمِ کمی دارد. با قانونِ ۷۲ حساب کنیم: ۷۲ را بر ۱۰ تقسیم کنید، میشود حدودِ ۷. یعنی در این میانگین، پول تقریباً هر ۷ سال دو برابر شده است. این‌ها گذشته‌اند، نه وعدهٔ آینده.
نکتهٔ مهم «دوباره سرمایهگذاری کردنِ سود» است. بخشی از بازدهِ شاخص از سودِ نقدیِ شرکت‌هاست، نه فقط بالا رفتنِ قیمت. اگر این سود را خرج کنید، بازده کمتر میشود.
میانگین همه‌چیز را نمی‌گوید
میانگینِ ۱۰٪ یعنی هر سال ۱۰٪ نیست. بعضی سال‌ها شاخص ۲۵٪ بالا رفته و بعضی سال‌ها بیش از یک‌سوم ریخته. جدولِ زیر چند سالِ شاخص را نشان میدهد (بازدهِ کل، یعنی همراه با سودِ نقدی، به دلار):
| سال میلادی | بازدهِ تقریبی | چه اتفاقی افتاد؟ |
|---|---|---|
| ۲۰۰۸ | منفیِ ۳۷٪ | بحرانِ مالی و ورشکستگیِ بانک‌ها |
| ۲۰۰۹ | مثبتِ ۲۶٪ | بازگشت بعد از بحران |
| ۲۰۲۰ | مثبتِ ۱۸٪ | ریزشِ حدودِ ۳۴ درصدی در اسفندِ کرونا، بعد بازگشتِ سریع |
| ۲۰۲۲ | منفیِ ۱۸٪ | تورمِ بالا و افزایشِ تندِ نرخِ بهره |
| ۲۰۲۳ | مثبتِ ۲۶٪ | موجِ هوش مصنوعی و رشدِ شرکتهای فناوری |
| ۲۰۲۴ | مثبتِ ۲۵٪ | ادامهٔ بازار گاوی |
| ۲۰۲۵ | حدودِ مثبتِ ۱۸٪ | سومین سالِ پیاپیِ رشدِ دورقمی |
این جدول درسِ ساده‌ای دارد. کسی که در ۲۰۰۸ از ترس فروخت، بازگشتِ ۲۰۰۹ را از دست داد. کسی که در اسفندِ ۱۳۹۸ با کرونا فروخت، چند ماه بعد دید شاخص به سقفِ قبلی برگشته. پس بازدهِ بلندمدت مالِ کسی است که دورانِ بازار نزولی را هم تحمل کند.
بزرگترین ریزش‌ها را هم بدانید. شاخص در ترکیدنِ حبابِ اینترنتی (۲۰۰۰ تا ۲۰۰۲) حدودِ ۴۹٪ و در بحرانِ ۲۰۰۷ تا ۲۰۰۹ حدودِ ۵۷٪ از سقف پایین آمد. یعنی ۱۰۰ دلار شده بود حدودِ ۴۳ دلار. برگشتن به سقفِ قبلی چند سال طول کشید. پس اگر پولی را دو سالِ دیگر لازم دارید، جایش در بازارِ سهام نیست، حتی در بهترین شاخص.
تفاوت S&P 500 با داو جونز و نزدک چیست؟
سه شاخصِ معروفِ آمریکا را معمولاً با هم می‌شنوید. هر سه حالِ بازار را نشان می‌دهند، ولی با سه روشِ متفاوت. جدولِ زیر فرق‌ها را کنارِ هم گذاشته:
| ویژگی | S&P 500 | داو جونز صنعتی | نزدک کامپوزیت |
|---|---|---|---|
| تعدادِ شرکت | حدودِ ۵۰۰ | ۳۰ | همهٔ سهمهای بورسِ نزدک (بیش از ۳ هزار) |
| روشِ وزن‌دهی | ارزشِ بازارِ شناور | قیمتِ سهم | ارزشِ بازار |
| سالِ شروع | ۱۹۵۷ | ۱۸۹۶ | ۱۹۷۱ |
| چه چیزی را بهتر نشان میدهد؟ | کلِ شرکتهای بزرگِ آمریکا | چند شرکتِ قدیمی و شناخته‌شده | شرکتهای فناوری و رشدی |
| نقطهٔ ضعف | تمرکز روی چند غولِ فناوری | سهمِ گران‌قیمت وزنِ بیشتری دارد، حتی اگر شرکت کوچک‌تر باشد | نوسانِ بیشتر، وزنِ خیلی زیادِ فناوری |
فرقِ اصلی در روشِ وزن‌دهی است. در داو جونز، سهمی که قیمتش ۵۰۰ دلار است، ۱۰ برابرِ سهمِ ۵۰ دلاری اثر دارد، حتی اگر شرکتش کوچک‌تر باشد. در S&P 500 اندازهٔ واقعیِ شرکت مهم است. برای همین بیشترِ حرفه‌ای‌ها S&P 500 را معیارِ بهتری برای «کلِ بازارِ آمریکا» می‌دانند.
نزدک هم دو نسخه دارد. نزدک کامپوزیت همهٔ سهمهای بورسِ نزدک است. نزدک ۱۰۰ فقط ۱۰۰ شرکتِ بزرگِ غیرمالیِ آن است. هر دو بیشتر از S&P 500 به فناوری وابسته‌اند و معمولاً نوسانِ تندتری دارند. پس اگر می‌خواهید بدانید «بازارِ آمریکا» امروز چه کرد، اول به S&P 500 نگاه کنید.
چه چیزهایی S&P 500 را بالا و پایین می‌برد؟
شاخص در درازمدت دنبالِ سودِ شرکت‌هاست. اگر شرکتها پول بیشتری دربیاورند، دیر یا زود قیمتشان هم بالا می‌رود. ولی در کوتاه‌مدت چند عاملِ دیگر هم اثر دارند:
- فدرال رزرو و نرخِ بهره: فدرال رزرو، بانکِ مرکزیِ آمریکاست. زنجیره ساده است: نرخ بهره پایین بیاید، وام ارزان‌تر میشود؛ شرکتها راحت‌تر سرمایهگذاری می‌کنند؛ سپردهٔ بانکی هم جذابیتش را از دست میدهد و پول به سمتِ سهام می‌رود. افزایشِ نرخ برعکس عمل میکند. سالِ ۲۰۲۲ نمونهٔ روشنِ آن بود.
- تورم: تورم بالا یعنی احتمالِ افزایشِ نرخِ بهره، و این معمولاً به سهام فشار می‌آورد.
- گزارش‌های فصلیِ سود: وقتی غول‌هایی مثلِ اپل و انویدیا گزارش می‌دهند، به خاطرِ وزنِ زیادشان کلِ شاخص تکان می‌خورد.
- اخبارِ اقتصادی و سیاسی: آمارِ اشتغال، رشدِ اقتصادی، جنگ و تعرفه‌های تجاری.
- هیجانِ جمعی: ترس و طمع هم مثلِ هر بازارِ دیگری کار میکند. شاخصِ معروفِ VIX که به آن «شاخصِ ترس» می‌گویند، از روی نوسانِ مورد انتظارِ همین S&P 500 ساخته میشود. دربارهٔ حالِ هیجانیِ بازار، مقالهٔ شاخص ترس و طمع را ببینید.
پس اگر روزی شاخص ریخت، اول بپرسید: آیا سودِ شرکتها عوض شده، یا فقط ترس و خبر است؟ جوابِ این پرسش خیلی چیزها را روشن میکند.
چرا S&P 500 برای یک سرمایه‌گذارِ ایرانی مهم است؟
خیلی‌ها از من می‌پرسند: «ما که در بورسِ تهران معامله می‌کنیم، شاخصِ آمریکا به چه کارمان می‌آید؟» جوابم این است که بازارها به هم وصل‌اند، حتی اگر مستقیم با هم معامله نکنیم.
- حالِ اقتصادِ جهان: وقتی S&P 500 می‌ریزد، معمولاً نگرانیِ رکود هست. رکود یعنی تقاضای کمترِ نفت، فولاد و مس. این روی قیمتِ جهانیِ کالاها و در نتیجه روی شرکتهای صادراتی و کامودیتیِ بورسِ تهران اثر می‌گذارد.
- دلار و طلا: تصمیم‌های فدرال رزرو هم شاخصِ آمریکا را تکان میدهد هم قیمتِ جهانیِ طلا را.
- ارزهای دیجیتال: در سال‌های اخیر بیت‌کوین بارها هم‌جهت با سهامِ فناوریِ آمریکا حرکت کرده است. جزئیاتش در مقالهٔ همبستگی بیت کوین با شاخص‌های جهانی آمده است.
- یادگیریِ روش: شاخص کل بورس تهران هم با ارزشِ بازار وزن‌دهی میشود. هرچه دربارهٔ تمرکزِ S&P 500 روی چند غول یاد گرفتید، دربارهٔ اثرِ چند شرکتِ بزرگ روی شاخصِ کلِ ما هم صدق میکند.
بازارِ آمریکا از دوشنبه تا جمعه، ۹:۳۰ تا ۱۶ به وقتِ نیویورک باز است. ایران دیگر ساعت را در تابستان جابه‌جا نمی‌کند، ولی آمریکا میکند. پس به وقتِ تهران، از اواخرِ اسفند تا اواسطِ آبان حدودِ ۱۷ تا ۲۳:۳۰ و در بقیهٔ سال حدودِ ۱۸ تا ۰:۳۰ بامداد است. نمودارِ شاخص را می‌توانید با نمادِ SPX در سایت تریدینگ ویو دنبال کنید.
آیا میشود خودِ S&P 500 را خرید؟
خودِ شاخص فقط یک عدد است و نمی‌شود آن را مثلِ سهم خرید. ولی صندوق‌هایی ساخته شده‌اند که دقیقاً همان ۵۰۰ شرکت را با همان وزنها نگه میدارند. به این‌ها صندوقِ شاخصی می‌گویند. معروف‌ترینشان صندوقهای ETF مثلِ SPY و VOO هستند که در بورسِ آمریکا معامله میشوند.
چرا این صندوق‌ها این‌قدر محبوب‌اند؟ چون آمارهای خودِ S&P سال‌هاست نشان میدهد بیشترِ مدیرانِ حرفه‌ای در بلندمدت نتوانسته‌اند از این شاخص جلو بزنند. وارن بافت هم بارها گفته برای آدم‌های معمولی، صندوقِ شاخصیِ کم‌هزینه بهترین انتخاب است. صادقانه بگویم: شکست دادنِ این شاخص کارِ خیلی سختی است، حتی برای حرفه‌ای‌ها.
این متن آموزشی است و پیشنهادِ خرید نیست. هدف این است که بفهمید وقتی در خبرها از «بازده S&P 500» حرف می‌زنند، دقیقاً منظور چیست. پس اگر می‌خواهید بازدهِ هر سرمایهگذاری را بسنجید، یک معیارِ منصف کنارش بگذارید؛ در آمریکا آن معیار معمولاً همین شاخص است.
چهار اشتباهِ رایج دربارهٔ S&P 500
- «شاخص بالا رفته، پس همهٔ سهم‌ها بالا رفته‌اند.» نه. گاهی چند غولِ فناوری شاخص را بالا می‌برند و بیشترِ سهم‌ها درجا می‌زنند.
- «میانگینِ ۱۰٪ یعنی هر سال ۱۰٪.» نه. سال‌هایی با منفیِ ۳۷٪ هم بوده است. میانگین فقط در دورهٔ طولانی معنا دارد.
- «۵۰۰ شرکت یعنی ریسکِ کم.» ریسکِ یک شرکت پخش میشود، ولی ریسکِ کلِ بازار نه. در بحران همه با هم می‌ریزند.
- «شرکتهای خارجی هم در شاخص‌اند.» امروز شرطِ آمریکایی بودن جزوِ قاعده‌هاست. شرکتهای عضو بینِ‌المللی می‌فروشند، ولی آمریکایی‌اند.
پس دفعهٔ بعد که خبرِ «رکوردِ S&P 500» را شنیدید، سه چیز را بپرسید: کدام شرکتها بالا بردند؟ این رشد از سودِ واقعی می‌آید یا از هیجان؟ و نرخِ بهره به کدام سمت می‌رود؟
سوالات متداول
شاخص S&P 500 چیست؟
شاخص S&P 500 عددی است که ارزشِ بازارِ حدودِ ۵۰۰ شرکتِ بزرگِ آمریکایی را با هم نشان میدهد. حدودِ ۸۰٪ ارزشِ بازارِ سهامِ آمریکا را پوشش میدهد و معروف‌ترین معیار برای سنجشِ حالِ بازارِ آمریکاست.
S&P 500 چطور محاسبه میشود؟
برای هر شرکت قیمتِ سهم در تعدادِ سهمهای شناور ضرب میشود، این عددها برای همهٔ شرکتها جمع میشوند و جمع بر عددی به نامِ مقسومعلیه تقسیم میشود. یعنی شرکتِ بزرگتر وزن و اثرِ بیشتری دارد.
تفاوت S&P 500 با داو جونز و نزدک چیست؟
داو جونز فقط ۳۰ شرکت دارد و بر اساسِ قیمتِ سهم وزن میدهد. نزدک کامپوزیت همهٔ سهمهای بورسِ نزدک است و فناوریمحورتر است. S&P 500 حدودِ ۵۰۰ شرکت را بر اساسِ ارزشِ بازار وزن میدهد و تصویرِ کاملتری از بازار میدهد.
بازده سالانه S&P 500 به طور میانگین چقدر است؟
از ۱۹۵۷ تا امروز، با سرمایهگذاریِ دوبارهٔ سودِ نقدی، میانگینِ بازده حدودِ ۱۰٪ دلاری در سال بوده و بعد از کم کردنِ تورمِ آمریکا حدودِ ۶ تا ۷ درصد. ولی سال به سال خیلی فرق میکند؛ مثلاً ۲۰۰۸ حدودِ منفیِ ۳۷٪ بود.
بزرگترین شرکتهای S&P 500 کداماند؟
تا پاییزِ ۲۰۲۶ بزرگترین اعضا انویدیا، اپل و مایکروسافت بودند و بعد از آنها آمازون، آلفابت، برادکام و متا. ده شرکتِ اول رویهم حدودِ ۳۹٪ وزنِ شاخص را داشتند. این ترتیب با قیمتها مدام عوض میشود.
شرط ورود یک شرکت به S&P 500 چیست؟
شرکت باید آمریکایی باشد، ارزشِ بازارش از حدِ کف (از ژوئیهٔ ۲۰۲۵ حدودِ ۲۲٫۷ میلیارد دلار) بیشتر باشد، جمعِ سودِ چهار فصلِ اخیرش مثبت باشد، سهامِ شناور و نقدشوندگیِ کافی داشته باشد و کمیتهٔ شاخص آن را انتخاب کند.
ترکیب S&P 500 هر چند وقت یکبار عوض میشود؟
بازبینیِ منظم هر سه ماه یکبار، در سومین جمعهٔ مارس، ژوئن، سپتامبر و دسامبر انجام میشود. ولی اگر شرکتی ادغام، خریده یا ورشکست شود، کمیته هر وقت لازم باشد عضوِ تازهای جایگزین میکند.
آیا میتوان مستقیم در شاخص S&P 500 سرمایهگذاری کرد؟
خودِ شاخص فقط یک عدد است و خریدنی نیست. صندوقهای شاخصی و ETFهایی مثل SPY و VOO همان شرکتها را با همان وزنها نگه میدارند و بازدهشان تقریباً همان بازده شاخص منهای هزینههای کمِ صندوق است.
به نظرم معاملات CFD توی آمریکا ممنوع باشه و شاخص‌ها رو از طریق صندوق شاخص (Index fund) معامله میکنن!؟
خیر ممنوع نیست. اصلا این نوع معاملات از ابتدا در آمریکا پدیدار شده. منتهی برخی از محدودیت ها نیز وجود داره که در ایالت های مختلف متفاوت هست.