بورس استرالیا (ASX): شاخص‌ها، شرکت‌های بزرگ و ساعت کار به وقت ایران

بورس استرالیا یعنی بازار سهام ASX در شهر سیدنی؛ بزرگ‌ترین بورس این کشور و یکی از مهم‌ترین بورس‌های منطقه‌ی آسیا و اقیانوسیه. مهم‌ترین شاخصش S&P/ASX 200 است: حال ۲۰۰ شرکت بزرگ، از بانک‌ها تا معدن‌کارهایی مثل BHP. معامله‌ی اصلی دوشنبه تا جمعه از ۱۰ صبح تا ۴ عصر به وقت سیدنی است؛ یعنی حدود ۲:۳۰ بامداد تا ۸:۳۰ صبح به وقت تهران در نیمه‌ی دوم سال.

شاید بپرسید استرالیا آن سر دنیاست؛ بورسش به ما چه ربطی دارد؟ جواب من این است: استرالیا یکی از بزرگ‌ترین فروشنده‌های سنگ آهن، زغال‌سنگ، گاز و طلای دنیاست. وقتی بورس سیدنی تکان می‌خورد، معمولا خبری درباره‌ی چین و قیمت کالاها پشتش هست. همان کالاهایی که سهم‌های فولادی و معدنی بورس خودمان هم به آن‌ها حساس‌اند.

یک نکته را همین اول روشن کنم. این متن آموزشی است. هدفش فهمیدن این بازار است، نه آموزش خرید از آن یا معرفی کارگزار.

بورس استرالیا (ASX) چیست و چه کسی آن را اداره می‌کند؟

ASX کوتاه‌شده‌ی Australian Securities Exchange است، یعنی «بورس اوراق بهادار استرالیا». دفتر اصلی‌اش در سیدنی است و بیشتر سهام شرکت‌های استرالیایی همین‌جا خرید و فروش می‌شود.

جالب اینکه خود این بورس هم یک شرکت است. شرکت ASX Limited بازار را می‌گرداند و سهم خودش هم در همین بازار معامله می‌شود. یعنی صاحب‌خانه خودش هم یکی از مستاجرهاست.

این شرکت فقط تابلوی سهام ندارد. چند کار مهم دیگر هم زیر دستش است:

• بازار سهام و صندوق‌ها: جایی که سهم شرکت‌ها، صندوق‌های قابل معامله و اوراق خرید و فروش می‌شوند.
• بازار قراردادهای آتی: مثلا قرارداد آتی خود شاخص ASX 200، اوراق قرضه‌ی دولتی و برق.
• تسویه و نگه‌داری اوراق: سامانه‌ای به نام CHESS که ثبت می‌کند کدام سهم مال چه کسی است؛ چیزی شبیه کاری که سپرده‌گذاری مرکزی برای بورس ما انجام می‌دهد.

ناظر این بازار هم «کمیسیون اوراق بهادار و سرمایه‌گذاری استرالیا» با نام کوتاه ASIC است؛ کاری شبیه سازمان بورس خودمان. پس ASX را مثل یک مجتمع تجاری تصور کنید: یک طبقه بازار سهام، یک طبقه بازار آتی، یک طبقه انبار و حسابداری. همه زیر یک سقف و زیر چشم یک ناظر.

تاریخچه: از شش بورس ایالتی تا یک بورس ملی

استرالیا شش ایالت دارد و هر ایالت روزگاری بورس خودش را داشت. قدیمی‌ترین‌شان بورس ملبورن و سیدنی بودند که در قرن نوزدهم، در دوران «تب طلا»، راه افتادند. آن روزها مردم سهم معدن‌های طلا را دست‌به‌دست می‌کردند.

قدم‌های مهم بعدی این‌ها بودند:

1. ۱۹۸۷ (۱۳۶۶): شش بورس ایالتی یکی شدند و «بورس استرالیا» به شکل یک بازار ملی به دنیا آمد.
2. ۱۹۹۸ (۱۳۷۷): بورس از حالت باشگاه کارگزاران بیرون آمد، شرکت سهامی شد و سهم خودش را در همین بازار عرضه کرد.
3. ۲۰۰۶ (۱۳۸۵): با بورس آتی سیدنی ادغام شد و سهام و قراردادهای آتی زیر یک سقف رفتند. نام امروزی «بورس اوراق بهادار استرالیا» از همین دوره است.

پس بورس استرالیا امروز یک بازار تقریبا یک‌دست است. بیش از دو هزار شرکت و نهاد در آن پذیرفته شده‌اند؛ طبق گزارش خود ASX، در تیر ۱۴۰۵ حدود ۲٬۰۴۵ نهاد.

شاخص بورس استرالیا: کدام شاخص مهم‌تر است؟

جواب کوتاه: S&P/ASX 200. وقتی خبرها می‌گویند «بورس استرالیا امروز یک درصد بالا رفت»، تقریبا همیشه منظورشان همین شاخص است. نماد معروفش در سایت‌های نمودار XJO است.

این شاخص را شرکت شاخص‌سازی S&P می‌سازد؛ همان شرکتی که شاخص S&P 500 آمریکا را هم محاسبه می‌کند. از سال ۲۰۰۰ منتشر می‌شود و ۲۰۰ شرکت بزرگ را بر اساس ارزش بازار وزن می‌دهد. یعنی شرکتی که بزرگ‌تر است، سهم بیشتری در بالا و پایین رفتن شاخص دارد. این ۲۰۰ شرکت روی هم حدود ۸۰ درصد ارزش کل بازار سهام استرالیا را پوشش می‌دهند.

کنار آن چند شاخص دیگر هم می‌شنوید. جدول زیر آن‌ها را کنار هم گذاشته است:

شاخص‌های اصلی بورس استرالیا و کاربرد هر کدام

شاخص	چه چیزی را نشان می‌دهد؟	کی به کار می‌آید؟
S&P/ASX 200	۲۰۰ شرکت بزرگ	شاخص مرجع؛ خبرها و صندوق‌های شاخصی
All Ordinaries (آل اوردز)	حدود ۵۰۰ شرکت بزرگ	قدیمی‌ترین شاخص؛ از اوایل دهه‌ی ۱۹۸۰
S&P/ASX 20 و 50	۲۰ یا ۵۰ غول اول	دیدن حال شرکت‌های خیلی بزرگ
S&P/ASX 300	۳۰۰ شرکت	تصویر کمی گسترده‌تر از ۲۰۰
Small Ordinaries	شرکت‌های کوچک‌تر (رتبه‌ی ۱۰۱ تا ۳۰۰)	حال شرکت‌های کوچک و پرنوسان

پس اگر فقط یک عدد می‌خواهید دنبال کنید، ASX 200 کافی است. بقیه بیشتر به کار کسی می‌آیند که می‌خواهد بداند بزرگ‌ها جلو افتاده‌اند یا کوچک‌ها.

چه شرکت‌هایی بورس استرالیا را می‌چرخانند؟

خیلی‌ها فکر می‌کنند بورس استرالیا یعنی معدن. ولی بزرگ‌ترین گروه، بانک‌ها و شرکت‌های مالی‌اند. در میانه‌ی ۲۰۲۶ حدود یک‌سوم وزن ASX 200 مال گروه مالی بود و گروه معدن و مواد اولیه هم نزدیک یک‌پنجم. این دو گروه روی هم بیش از نیمی از شاخص را در دست دارند.

چند نام را زیاد می‌شنوید:

• چهار بانک بزرگ: کامن‌ولث بانک (CBA)، وست‌پک، NAB و ANZ. کامن‌ولث بانک در سال‌های اخیر بارها بزرگ‌ترین شرکت این بورس بوده است.
• معدن‌کارها: BHP (بی‌اچ‌پی)، ریوتینتو و فورتسکیو. هر سه بیشتر سنگ آهن می‌فروشند و بزرگ‌ترین مشتری‌شان چین است.
• انرژی: شرکت‌هایی مثل وودساید که گاز مایع صادر می‌کنند.
• درمان و فناوری زیستی: CSL که فرآورده‌های خونی و واکسن می‌سازد.
• خرده‌فروشی و خدمات: شرکت‌هایی مثل وسفارمرز و وول‌ورثز، و بانک سرمایه‌گذاری مکواری.

بی‌اچ‌پی؛ غول معدنی که خانه‌اش را سیدنی کرد

BHP یکی از بزرگ‌ترین شرکت‌های معدنی دنیاست. سال‌ها هم در سیدنی پذیرفته شده بود و هم در لندن. در سال ۲۰۲۲ ساختار دوگانه‌اش را یکی کرد و بورس استرالیا شد خانه‌ی اصلی‌اش. حالا وقتی قیمت جهانی سنگ آهن و مس عوض می‌شود، سهم بی‌اچ‌پی و به دنبالش شاخص استرالیا هم تکان می‌خورد.

پس بورس استرالیا دو پا دارد: بانک و معدن. یکی به نرخ بهره و بازار مسکن حساس است، دیگری به چین و قیمت کالا.

چرا بورس استرالیا به کامودیتی وابسته است؟

کامودیتی یعنی کالای پایه؛ چیزهایی مثل سنگ آهن، مس، زغال‌سنگ، گاز و طلا که در همه جای دنیا تقریبا یک‌شکل‌اند و قیمت جهانی دارند. استرالیا خاک پرمعدنی دارد و جمعیتش کم است. برای همین بیشتر این کالاها را صادر می‌کند.

بیش از نیمی از سنگ آهنی که با کشتی در دنیا جابه‌جا می‌شود، از استرالیا می‌آید. بیشترش هم به چین می‌رود تا فولاد شود. پس زنجیره این‌طور است:

1. چین ساختمان و کارخانه‌ی بیشتری می‌سازد و فولاد بیشتری لازم دارد.
2. تقاضای سنگ آهن بالا می‌رود و قیمت جهانی‌اش زیاد می‌شود.
3. درآمد و سود معدن‌کارهای استرالیایی بیشتر می‌شود و سهم‌شان بالا می‌رود.
4. چون این سهم‌ها وزن زیادی در شاخص دارند، ASX 200 هم بالا می‌رود.
5. خریداران خارجی برای خرید کالا و سهم استرالیایی دلار استرالیا لازم دارند؛ پس این پول هم معمولا قوی‌تر می‌شود.

عکسش هم درست است. وقتی اقتصاد چین سرما می‌خورد، استرالیا زودتر از خیلی‌ها عطسه می‌کند. برای همین من به بورس استرالیا می‌گویم «دماسنج تقاضای کالا». اگر دوست دارید سر دیگر این زنجیره را ببینید، متن بورس چین را هم بخوانید.

دلار استرالیا؛ پولی که با کالا بالا و پایین می‌رود

پول استرالیا دلار استرالیا با کد AUD است که به آن «آسی» هم می‌گویند. از پول‌های پرمعامله‌ی دنیاست و در فهرست پول‌های مهم و باارزش جهان هم جا دارد.

به دلار استرالیا «پول کالایی» می‌گویند. یعنی ارزشش با قیمت کالاهایی که این کشور می‌فروشد هم‌قدم است. وقتی سنگ آهن و طلا گران می‌شوند، معمولا دلار استرالیا هم قوی‌تر می‌شود. البته «معمولا» یعنی همیشه نه؛ نرخ بهره و حال دلار آمریکا هم اثر خودشان را دارند.

یک مثال ساده: سود شاخص، سود واقعی نیست

این نکته را خیلی‌ها فراموش می‌کنند. فرض کنید (این فقط مثال است) شاخص ASX 200 در یک سال ۱۰٪ بالا برود. ولی در همان سال، دلار استرالیا در برابر دلار آمریکا ۸٪ ارزان شود. بیایید با هم حساب کنیم:

• ۱۰۰ دلار استرالیا با سود ۱۰٪ می‌شود ۱۱۰ دلار استرالیا.
• ولی هر دلار استرالیا حالا ۸٪ کم‌ارزش‌تر است: ۱۱۰ × ۰٫۹۲ = حدود ۱۰۱٫۲.
• یعنی کسی که حسابش به دلار آمریکاست، به جای ۱۰٪ فقط حدود ۱٫۲٪ سود دیده است.

پس هر وقت شنیدید «بورس فلان کشور امسال این‌قدر بالا رفت»، بپرسید: به پول خودش یا به دلار؟ این همان درسی است که ما ایرانی‌ها با ریال خوب بلدیم: شاخص کل تهران ممکن است بالا برود، ولی اگر دلار تندتر بالا رفته باشد، آیا واقعا پولدارتر شده‌ایم؟ نه.

بانک مرکزی استرالیا و نرخ بهره

بانک مرکزی استرالیا با نام کوتاه RBA نرخ بهره‌ی پایه‌ی این کشور را تعیین می‌کند؛ نرخی که به آن «کش ریت» می‌گویند. هیات سیاست پولی‌اش سالی هشت بار جلسه دارد.

زنجیره‌اش ساده است. نرخ بهره بالا برود، قسط وام مسکن مردم زیاد می‌شود. بیشتر وام‌های مسکن استرالیا نرخ شناور دارند، پس این فشار زود به جیب خانواده‌ها می‌رسد. سود بانک‌ها ممکن است بهتر شود، ولی ریسک نکول وام‌ها هم بالا می‌رود و بازار سهام معمولا محتاط‌تر می‌شود.

برای اینکه تصویر روز را داشته باشید: بانک مرکزی استرالیا در سال ۲۰۲۶ برای مهار تورم چند بار نرخ را بالا برد و آخرین بار در ۱۲ آبان ۱۴۰۵ آن را به ۴٫۸۵٪ رساند. این عدد ممکن است در جلسه‌های بعدی عوض شود.

پس بورس استرالیا را با دو چشم نگاه کنید: یک چشم به چین و قیمت کالا، یک چشم به بانک مرکزی و بازار مسکن.

ساعت کاری بورس استرالیا به وقت ایران

بورس استرالیا دوشنبه تا جمعه کار می‌کند. روز معاملاتی‌اش چند بخش دارد:

1. پیش‌گشایش (۷ صبح تا ۱۰): سفارش‌ها ثبت می‌شوند ولی معامله‌ای انجام نمی‌شود؛ درست مثل پیش‌گشایش بورس تهران.
2. گشایش (حدود ۱۰ صبح): نمادها به ترتیب حروف الفبا، در چند گروه و ظرف حدود ده دقیقه باز می‌شوند.
3. معامله‌ی پیوسته (تا ۴ عصر): خرید و فروش عادی.
4. حراج پایانی (حدود ۴:۱۰ عصر): قیمت پایانی با یک حراج کوتاه تعیین می‌شود.

همه‌ی این ساعت‌ها به وقت سیدنی است. سختی کار اینجاست: سیدنی ساعت تابستانی دارد و ایران از ۱۴۰۱ ندارد. سیدنی از یکشنبه‌ی اول اکتبر (حدود اواسط مهر) ساعت را یک ساعت جلو می‌کشد و یکشنبه‌ی اول آوریل (حدود اواسط فروردین) برمی‌گرداند. برای همین فاصله‌ی دو شهر در طول سال عوض می‌شود.

ساعت کار بورس استرالیا به وقت تهران در دو نیمه‌ی سال

بخش روز	وقت سیدنی	تهران؛ اواسط مهر تا اواسط فروردین	تهران؛ اواسط فروردین تا اواسط مهر
شروع پیش‌گشایش	۷:۰۰	۲۳:۳۰ شب قبل	۰۰:۳۰ بامداد
گشایش بازار	۱۰:۰۰	۰۲:۳۰ بامداد	۰۳:۳۰ بامداد
پایان معامله‌ی پیوسته	۱۶:۰۰	۰۸:۳۰ صبح	۰۹:۳۰ صبح
حراج پایانی	حدود ۱۶:۱۰	حدود ۰۸:۴۰ صبح	حدود ۰۹:۴۰ صبح

یعنی وقتی ما در تهران صبحانه می‌خوریم، بورس استرالیا کارش را تمام کرده است. یک نکته‌ی جالب هم دارد: بورس استرالیا جزو اولین بازارهای بزرگی است که هر هفته باز می‌شود. وقتی دوشنبه صبح سیدنی معامله را شروع می‌کند، در اروپا و آمریکا هنوز یکشنبه شب است. برای همین خیلی‌ها حال آن را اولین نشانه‌ی حال‌وهوای بازارهای جهانی در آن هفته می‌دانند.

تعطیلی‌های رسمی استرالیا مثل روز استرالیا (۲۶ ژانویه)، روز آنزاک (۲۵ آوریل)، عید پاک و کریسمس هم بازار را می‌بندد. فهرست دقیق هر سال را خود ASX منتشر می‌کند. اگر می‌خواهید ساعت‌های بورس خودمان را هم کنار این بگذارید، متن ساعت کاری بورس ایران را ببینید.

دو ویژگی که بورس استرالیا را خاص می‌کند

صندوق بازنشستگی اجباری

در استرالیا کارفرما باید بخشی از حقوق هر کارمند را به صندوق بازنشستگی او بریزد. به این صندوق‌ها «سوپر» می‌گویند. سهم اجباری از تیر ۱۴۰۴ به ۱۲٪ حقوق رسیده است. یعنی کسی که ماهی ۱۰ هزار دلار استرالیا حقوق می‌گیرد، هر ماه ۱٬۲۰۰ دلار به حساب بازنشستگی‌اش واریز می‌شود.

این پول‌ها روی هم چند تریلیون دلار استرالیا شده و بخش بزرگی‌اش در سهام سرمایه‌گذاری می‌شود. پس بورس استرالیا هر ماه یک جریان پول ثابت از جیب کارمندان دارد. این یکی از دلیل‌هایی است که بازار سهامش برای کشوری با حدود ۲۷ میلیون جمعیت این‌قدر بزرگ است.

سود نقدی پررنگ

شرکت‌های استرالیایی به پرداخت سود نقدی زیاد معروف‌اند. دلیلش قانونی است که از اواخر دهه‌ی ۱۹۸۰ اجرا می‌شود: شرکت مالیاتش را می‌دهد و سهامدار بابت همان مالیات اعتبار مالیاتی می‌گیرد. به این اعتبار «فرنکینگ» می‌گویند. نتیجه این است که یک سود دو بار مالیات نمی‌خورد و سهامدار داخلی تقسیم سود را دوست دارد.

پس بانک‌ها و معدن‌کارهای استرالیایی معمولا بخش بزرگی از سودشان را تقسیم می‌کنند. شبیه شرکت‌های تقسیم‌کننده‌ی سود در بورس خودمان که سهامدار منتظر مجمع‌شان است.

درسی از پروژه‌ی بلاک‌چین بورس استرالیا

بورس استرالیا از ۲۰۱۷ می‌خواست سامانه‌ی تسویه‌ی قدیمی‌اش، همان CHESS، را با یک سامانه‌ی تازه بر پایه‌ی فناوری بلاک‌چین عوض کند. خبرش در دنیا پیچید. ولی در سال ۲۰۲۲، بعد از پنج سال، پروژه را کنار گذاشت و حدود ۲۵۰ میلیون دلار استرالیا هزینه را زیان شناسایی کرد.

درس این ماجرا برای ما چیست؟ اینکه حتی یک بورس بزرگ و باسابقه هم می‌تواند پشت یک واژه‌ی مد روز برود و پول زیادی خرج کند. پس هر وقت شرکتی گفت «ما فلان فناوری داغ را به کار می‌گیریم»، بپرسید: دقیقا چه مشکلی را حل می‌کند و چقدر خرج دارد؟

بورس استرالیا در مقایسه با بورس تهران و آمریکا

کنار هم گذاشتن این سه بازار کمک می‌کند تفاوت‌ها را بهتر ببینیم:

مقایسه‌ی بورس استرالیا، بورس تهران و بورس آمریکا

ویژگی	بورس استرالیا	بورس تهران	بورس آمریکا
شاخص مرجع	S&P/ASX 200	شاخص کل	S&P 500، داو جونز، نزدک
روزهای کاری	دوشنبه تا جمعه	شنبه تا چهارشنبه	دوشنبه تا جمعه
گروه‌های سنگین	بانک و معدن	فلزات اساسی، پتروشیمی، پالایشی، بانک	فناوری
حساسیت اصلی	چین، قیمت کالا، نرخ بهره	دلار، تورم، سیاست‌گذاری داخلی	فدرال رزرو، سود شرکت‌های فناوری
پول معامله	دلار استرالیا	ریال	دلار آمریکا
دامنه‌ی نوسان روزانه	ندارد؛ با سازوکار توقف موقت	دارد	ندارد؛ با توقف خودکار در ریزش شدید

شباهت جالب بورس استرالیا و تهران این است که هر دو بازارهای «کالامحور»ند. بخش بزرگی از هر دو را شرکت‌هایی ساخته‌اند که کالایی با قیمت جهانی می‌فروشند. فرقشان این است که در استرالیا بانک‌ها سنگین‌ترند و در آمریکا شرکت‌های فناوری. اگر می‌خواهید طرف آمریکایی را بهتر بشناسید، متن وال استریت را بخوانید و برای اروپا بورس آلمان را.

چرا دنبال کردن بورس استرالیا برای ما فایده دارد؟

لازم نیست در بورس استرالیا سهم داشته باشید تا از آن چیزی یاد بگیرید. چند فایده‌ی عملی دارد:

• نشانه‌ی زودهنگام: وقتی ما صبح بیدار می‌شویم، روز معاملاتی استرالیا تمام شده است. حال معدن‌کارهایش چیزی درباره‌ی تقاضای کالا می‌گوید.
• دماسنج چین: اگر سهم‌های سنگ آهنی استرالیا با هم بریزند، احتمالا خبری درباره‌ی فولاد و ساخت‌وساز چین هست. این خبر برای سهم‌های فولادی و معدنی بورس تهران هم مهم است.
• درس اقتصادی: استرالیا نشان می‌دهد کشوری که کالا می‌فروشد، چطور می‌تواند بازار سهام بزرگ و پایداری داشته باشد: قانون روشن، ناظر جدی و پس‌انداز بازنشستگی که به بورس می‌رود.
• یادآوری تنوع‌بخشی: بازاری که فقط به دو گروه تکیه دارد، با ضربه به همان دو گروه سخت می‌لرزد. سبد خودمان هم همین‌طور است.

سه اشتباه رایج درباره‌ی بورس استرالیا

اشتباه اول: «بورس استرالیا یعنی معدن.» نه. معدن مهم است، ولی گروه مالی بزرگ‌تر است. اگر فقط به سنگ آهن نگاه کنید، نیمی از ماجرا را ندیده‌اید.

اشتباه دوم: مقایسه‌ی عدد شاخص‌ها. عدد ASX 200 با عدد شاخص آلمان یا شاخص کل تهران قابل مقایسه نیست. هر شاخص نقطه‌ی شروع و روش خودش را دارد. فقط درصد تغییر را با هم مقایسه کنید، آن هم با حساب پول.

اشتباه سوم: ثابت دانستن ساعت. فاصله‌ی سیدنی و تهران در طول سال یک ساعت عوض می‌شود. کسی که ساعت را از یک جدول قدیمی برمی‌دارد، ممکن است فکر کند بازار باز است در حالی که بسته شده.

سوالات متداول

جمع‌بندی

بورس استرالیا بازاری با دو پای اصلی است: بانک‌ها و معدن‌کارها. شاخص مرجعش S&P/ASX 200 است و حالش به سه چیز گره خورده: تقاضای چین، قیمت کالا و نرخ بهره‌ی بانک مرکزی استرالیا. دلار استرالیا هم معمولا با همین کالاها بالا و پایین می‌رود.

پس دفعه‌ی بعد که شنیدید بورس سیدنی ریخت یا بالا رفت، سه سوال بپرسید: سنگ آهن چه شد؟ چین چه خبری داد؟ بانک مرکزی استرالیا چه کرد؟ و اگر سهم‌های فولادی و معدنی بورس تهران را دنبال می‌کنید، همین سه سوال به کار شما هم می‌آید. تصمیم نهایی هم، مثل همیشه، با خودتان.