بورس چین؛ آشنایی با بورس شانگهای و شنژن، شاخص‌ها و سهام A و H

بورس چین در اصل سه بورسِ جدا در خاکِ اصلیِ چین است: بورس شانگهای، بورس شنژن و بورسِ کوچک‌ترِ پکن. بورس هنگ‌کنگ هم کنارشان است، ولی قانون و پولِ خودش را دارد. شانگهای و شنژن با هم یکی از دو بازارِ بزرگِ سهامِ دنیا را ساخته‌اند و فقط آمریکا از آن‌ها بزرگ‌تر است.

چرا این برای ما ایرانی‌ها مهم است؟ چون چین بزرگ‌ترین شریکِ تجاریِ ایران است و بزرگ‌ترین خریدارِ فولاد، مس، سنگِ آهن و نفتِ دنیا. وقتی بازارِ چین سرما می‌خورد، سهمِ فولادی و مسیِ بورسِ تهران هم عطسه می‌کند. در این راهنما با هم می‌بینیم بورس چین چه بخش‌هایی دارد، شاخص‌هایش چه می‌گویند، سهام A و H چه فرقی دارند و از تجربهٔ چین چه درسی برای بورسِ خودمان می‌شود گرفت.

بورس چین چه بازارهایی دارد؟

جوابِ کوتاه: سه بورس در خاکِ اصلی و یک بورس در هنگ‌کنگ. هر کدام هم چند «تابلو» دارند، درست مثلِ بورسِ تهران که بازارِ اول و دوم دارد و فرابورس هم کنارش است.

بورس شانگهای؛ خانهٔ غول‌های دولتی

بورس اوراق بهادار شانگهای (SSE) در آذرِ ۱۳۶۹، یعنی دسامبرِ ۱۹۹۰، کارش را شروع کرد. البته شانگهای از اواخرِ قرنِ نوزدهم هم بازارِ سهام داشت، ولی بعد از انقلابِ ۱۹۴۹ تعطیل شد و چهل سال بعد دوباره جان گرفت.

بیشترِ شرکت‌هایی که اینجا هستند بزرگ و اغلب دولتی‌اند: بانک‌های بزرگ، شرکت‌های نفت و گاز، بیمه و مخابرات. مثلِ این است که شرکت‌های بزرگِ «شستا»یی و بانک‌ها و پالایشگاه‌های ما همه یک‌جا جمع شده باشند. در میانهٔ ۲۰۲۶ حدودِ ۲٬۳۰۰ شرکت در بورس شانگهای بودند و ارزشِ همهٔ سهام‌شان به حدودِ ۱۰ هزار میلیارد دلار می‌رسید.

شانگهای دو تابلوی اصلی دارد:

• تابلوی اصلی (Main Board): شرکت‌های بزرگ و جاافتاده.
• بازار ستاره (STAR Market): از تیرِ ۱۳۹۸ (ژوئیهٔ ۲۰۱۹) راه افتاد، برای شرکت‌های فناوری مثلِ تراشه، هوش مصنوعی و داروهای نو. خیلی‌ها آن را «نزدکِ چین» صدا می‌کنند.

بورس شنژن؛ جای شرکت‌های خصوصی و پرشتاب

بورس اوراق بهادار شنژن (SZSE) هم‌زمان با شانگهای، در سالِ ۱۹۹۰ ساخته شد. شنژن همان شهری است که چین اولین «منطقهٔ ویژهٔ اقتصادی»اش را آنجا ساخت و از یک روستای ماهیگیری به یکی از شهرهای صنعتیِ بزرگِ دنیا رسید.

روحیهٔ بورسِ شنژن هم همین است: تعدادِ شرکت‌هایش بیشتر است (حدودِ ۲٬۹۰۰ شرکت در ۲۰۲۶)، ولی شرکت‌ها به‌طورِ میانگین کوچک‌تر و بیشتر خصوصی‌اند. سازندگانِ باتری، خودروی برقی، لوازمِ خانگی و الکترونیک اینجا زیادند. شنژن هم دو تابلو دارد:

• تابلوی اصلی: که از ۲۰۲۱ با تابلوی شرکت‌های کوچک و متوسط یکی شد.
• بازار چاینکست (ChiNext): از ۲۰۰۹ برای شرکت‌های نوآور و رو به رشد.

بورس پکن؛ کوچک‌ترین عضو

بورس پکن (BSE) جوان‌ترین است و از آبانِ ۱۴۰۰ (نوامبرِ ۲۰۲۱) کار می‌کند. کارش تأمینِ پول برای شرکت‌های کوچک و متوسطِ نوآور است. حدودِ ۳۰۰ شرکت دارد و هنوز در برابرِ دو برادرِ بزرگ‌ترش کوچک است. اگر بخواهیم با ایران مقایسه کنیم، کمی شبیهِ بازارِ شرکت‌های کوچک و متوسطِ فرابورس است.

بورس هنگ‌کنگ؛ پنجرهٔ چین به دنیا

بورس هنگ‌کنگ (HKEX) از نظرِ قانونی جداست. پولش دلارِ هنگ‌کنگ است، قانونش بیشتر شبیهِ انگلستان است و سرمایه‌گذارِ خارجی آزادانه در آن معامله می‌کند. برای همین بسیاری از شرکت‌های بزرگِ چینی، از بانک‌ها تا شرکت‌های اینترنتی، سهام‌شان را در هنگ‌کنگ هم عرضه کرده‌اند. شاخصِ معروفِ این بورس «هانگ‌سنگ» (Hang Seng) است.

پس وقتی کسی می‌گوید «بورس چین»، معمولاً منظورش شانگهای و شنژن است. ولی تصویرِ کامل بدونِ هنگ‌کنگ ناقص است.

چه کسی بر بورس چین نظارت می‌کند؟

ناظرِ اصلی «کمیسیون تنظیم مقررات اوراق بهادار چین» است، یعنی CSRC. این نهاد در سالِ ۱۹۹۲ ساخته شد و نقشش شبیهِ سازمان بورس در کنارِ بورس تهران است: مجوزِ عرضهٔ اولیه می‌دهد، قانون می‌نویسد و با تخلف برخورد می‌کند.

فرقِ مهم اینجاست که دولتِ چین دستِ سنگینی در بازار دارد. وقتی بازار تند ریزش می‌کند، صندوق‌های دولتی (که در خودِ چین به آن‌ها «تیمِ ملی» می‌گویند) وارد می‌شوند و سهم می‌خرند. گاهی هم عرضهٔ اولیه را کند می‌کنند یا فروشِ سهامدارانِ عمده را محدود می‌کنند. این برای ما آشناست: صندوق تثبیت بازار و حمایت‌های دستوری را در بورسِ تهران هم زیاد دیده‌ایم.

سهام A و H و B چه فرقی دارند؟

این یکی از گیج‌کننده‌ترین بخش‌های بورس چین است. یک شرکتِ چینی ممکن است هم‌زمان چند نوع سهم در چند بورس داشته باشد. سهم‌ها با حرف از هم جدا می‌شوند:

• سهام A: در شانگهای یا شنژن، با پولِ چین یعنی یوان. بیشترِ خریدارانش خودِ مردمِ چین‌اند. خارجی‌ها فقط از راه‌های مجاز و محدود می‌توانند وارد شوند.
• سهام B: باز هم در شانگهای یا شنژن، ولی با دلارِ آمریکا (شانگهای) یا دلارِ هنگ‌کنگ (شنژن). روزی برای جذبِ خارجی‌ها ساخته شد. امروز تقریباً فراموش شده و کم‌معامله است.
• سهام H: سهمِ شرکتی که در خاکِ اصلیِ چین ثبت شده، ولی در بورس هنگ‌کنگ معامله می‌شود، با دلارِ هنگ‌کنگ.
• «ردچیپ» و «پی‌چیپ»: شرکت‌هایی که بیرون از چین ثبت شده‌اند، ولی کارشان در چین است و در هنگ‌کنگ عرضه شده‌اند. ردچیپ‌ها بیشتر دولتی‌اند و پی‌چیپ‌ها خصوصی.

جدولِ زیر همین را کنارِ هم می‌گذارد:

مقایسهٔ انواع سهام شرکت‌های چینی

نوع سهم	کجا معامله می‌شود	با چه پولی	بیشترِ خریداران
سهام A	شانگهای، شنژن، پکن	یوان	مردم و نهادهای چینی
سهام B	شانگهای، شنژن	دلار آمریکا یا هنگ‌کنگ	خارجی‌ها (امروز کم‌رونق)
سهام H	هنگ‌کنگ	دلار هنگ‌کنگ	سرمایه‌گذارانِ هنگ‌کنگی و جهانی
ردچیپ و پی‌چیپ	هنگ‌کنگ	دلار هنگ‌کنگ	سرمایه‌گذارانِ هنگ‌کنگی و جهانی

یک نکتهٔ جالب: سهمِ A و سهمِ Hِ یک شرکت، حقِ کاملاً یکسانی به سهامدار می‌دهند. همان سود، همان رأی. ولی قیمت‌شان یکی نیست و سهمِ A معمولاً گران‌تر است. چرا؟ چون مردمِ چین راهِ زیادی برای سرمایه‌گذاری ندارند، پول‌شان در کشور می‌ماند و تقاضا برای سهمِ داخلی بالاست.

این را خودمان خوب می‌فهمیم. فرض کنید یک کالا را در دو شهر بفروشند، ولی مردمِ یکی از شهرها اجازهٔ بیرون رفتن نداشته باشند. در آن شهر قیمت بالاتر می‌رود، چون همه دنبالِ همان چند جنس‌اند. این «فاصلهٔ قیمت» در حقیقت نوعی حباب قیمت است که از بسته بودنِ بازار می‌آید.

شاخص بورس شانگهای چیست؟ و شاخص‌های مهم دیگر

شاخص بورس یعنی یک عدد که حالِ کلیِ بازار را نشان می‌دهد؛ مثلِ دماسنجِ بازار. چین چند دماسنجِ مهم دارد:

• شاخص ترکیبیِ شانگهای (SSE Composite): قدیمی‌ترین و معروف‌ترین. همهٔ سهام‌های بورس شانگهای را دربر می‌گیرد. از ۱۹ دسامبرِ ۱۹۹۰ با عددِ ۱۰۰ شروع شد. در خبرها وقتی می‌گویند «شاخص چین»، بیشترِ وقت‌ها همین را می‌گویند.
• شاخصِ کامپوننتِ شنژن (SZSE Component): چند صد شرکتِ مهمِ بورس شنژن.
• شاخص CSI 300: ۳۰۰ شرکتِ بزرگ و پرمعامله از هر دو بورسِ شانگهای و شنژن. حرفه‌ای‌ها این را دقیق‌ترین تصویرِ بازارِ چین می‌دانند. اگر فقط یک شاخص را می‌خواهید دنبال کنید، این را دنبال کنید.
• شاخص STAR 50 و ChiNext: برای شرکت‌های فناوری. نوسانِ تندتری دارند.
• شاخص هانگ‌سنگ: برای بورس هنگ‌کنگ؛ دماسنجِ نگاهِ سرمایه‌گذارِ خارجی به چین.

چرا CSI 300 را به شاخصِ معروفِ شانگهای ترجیح می‌دهند؟ چون شاخصِ شانگهای وزنِ زیادی به بانک‌ها و شرکت‌های بزرگِ دولتی می‌دهد و از شرکت‌های پرشتابِ شنژن چیزی نمی‌گوید. شبیهِ این است که فقط با نگاه به شاخص کل بورس تهران دربارهٔ حالِ فرابورس هم حکم بدهیم.

پس اگر خبری خواندید که «بورس چین فلان درصد بالا رفت»، اول ببینید منظورش کدام شاخص است. شاخص‌های جهانیِ دیگر مثلِ شاخص S&P 500 و داو جونز هم همین منطق را دارند.

قانون‌های معامله در بورس چین با تهران چه فرقی دارد؟

بیایید قانون‌های اصلیِ بورس چین را کنارِ بورسِ خودمان بگذاریم. چند فرق برایتان آشنا و چند فرق تازه است.

مقایسهٔ قانون‌های معاملهٔ سهام در بورس چین و بورس تهران (تا مهر ۱۴۰۵)

موضوع	بورس چین (شانگهای و شنژن)	بورس تهران
دامنهٔ نوسانِ روزانه	تابلوی اصلی ۱۰٪؛ بازار ستاره و چاینکست ۲۰٪؛ پکن ۳۰٪	۳٪ (در دستِ بررسی برای افزایش)
روزهای اولِ عرضه	در ستاره و چاینکست ۵ روزِ اول بی‌دامنه؛ در پکن روزِ اول بی‌دامنه	دامنه دارد
فروشِ سهمِ امروز خریده	ممنوع؛ زودتر از روزِ بعد نمی‌شود فروخت	همان روز می‌شود فروخت
کمترین تعدادِ خرید	۱۰۰ سهم (یک «لات»)	یک سهم
روزهای کاری	دوشنبه تا جمعه	شنبه تا چهارشنبه
رنگِ بالا و پایین	قرمز یعنی مثبت، سبز یعنی منفی	سبز یعنی مثبت، قرمز یعنی منفی

دو ردیف را جدی بگیرید. اول، دامنهٔ نوسان. دامنهٔ نوسان یعنی سقف و کفِ تغییرِ قیمت در یک روز. در بورسِ تهران ۳٪ است و در تابلوی اصلیِ چین ۱۰٪. یعنی سهمِ چینی در یک روز می‌تواند به اندازهٔ سه روزِ پشتِ‌سرِ همِ صفِ خرید در تهران بالا یا پایین برود. هیجان بیشتر، ریسک هم بیشتر.

دوم، قانونِ «امروز بخر، فردا بفروش». در چین کسی که امروز سهم خرید، تا فردا نمی‌تواند آن را بفروشد. این قانون را برای کم کردنِ نوسان‌گیریِ هیجانیِ مردم گذاشته‌اند. یک تفاوتِ بامزه هم هست: در چین رنگِ قرمز یعنی شادی و ثروت، برای همین سهمِ مثبت قرمز است. اگر نمودارِ چینی دیدید، با عادتِ تهران قضاوت نکنید.

از ۱۵ تیرِ ۱۴۰۵ (۶ ژوئیهٔ ۲۰۲۶) هم چین دو تغییر داد: دامنهٔ سهام‌های پرریسکِ ST در تابلوی اصلی از ۵٪ به ۱۰٪ رسید و جلسهٔ معاملهٔ بعد از ساعتِ کاری با قیمتِ ثابت برای همهٔ سهام‌های A باز شد.

ساعت کاری بورس چین به وقت تهران

بورس چین روزانه دو نوبت کار می‌کند و وسطش یک ناهارِ طولانی دارد. پکن چهار ساعت و نیم از تهران جلوتر است و چون ایران دیگر ساعتِ تابستانی ندارد، این فاصله در همهٔ سال ثابت است.

ساعت معاملات بورس شانگهای و شنژن به وقت پکن و تهران

بخش	وقت پکن	وقت تهران
حراجِ گشایش (ثبتِ سفارش برای کشفِ قیمتِ اول)	۹:۱۵ تا ۹:۲۵	۴:۴۵ تا ۴:۵۵ بامداد
نوبتِ صبح	۹:۳۰ تا ۱۱:۳۰	۵:۰۰ تا ۷:۰۰
تعطیلیِ ناهار	۱۱:۳۰ تا ۱۳:۰۰	۷:۰۰ تا ۸:۳۰
نوبتِ عصر (با حراجِ پایانی از ۱۴:۵۷)	۱۳:۰۰ تا ۱۵:۰۰	۸:۳۰ تا ۱۰:۳۰

یعنی وقتی ساعتِ ۹ صبح بازارِ تهران باز می‌شود، چین نوبتِ عصرش را شروع کرده است. ساعتِ ۱۰:۳۰ صبحِ تهران هم بازارِ چین بسته می‌شود. پس هر خبرِ مهمی که صبح از چین می‌آید، تا شروعِ معاملاتِ تهران خودش را نشان داده است. چین تعطیلاتِ طولانیِ خودش را هم دارد: سالِ نوی چینی در بهمن یا اسفند، و «هفتهٔ طلایی» در اولِ اکتبر که یک هفتهٔ کامل بسته است.

بورس چین چقدر بزرگ است؟ چند عدد که تصویر را روشن می‌کند

عددهای بازارِ چین چنان بزرگ‌اند که آدم را گیج می‌کنند. بیایید آن‌ها را به زبانِ ساده ترجمه کنیم (آمارها حدودی و مربوط به میانهٔ ۲۰۲۶ است):

• ارزشِ بورس شانگهای: حدودِ ۹ تا ۱۰ هزار میلیارد دلار. طبقِ برخی آمارها پس از بورس نیویورک و نزدک، سومین بازارِ سهامِ دنیاست.
• ارزشِ بورس شنژن: حدودِ ۶ تا ۷ هزار میلیارد دلار.
• تعدادِ شرکت‌ها: روی هم بیش از ۵ هزار شرکت در سه بورسِ خاکِ اصلی.
• تعدادِ حساب‌های سرمایه‌گذاری: بیش از ۲۰۰ میلیون حساب.

برای اینکه حسِ این عددها دستتان بیاید: ارزشِ هر کدام از این دو بورس چند برابرِ کلِ تولیدِ یک سالِ اقتصادِ ایران است. تعدادِ حساب‌ها هم از کلِ جمعیتِ ایران دو برابر بیشتر است.

این آخری مهم‌ترین ویژگیِ بورسِ چین است: بازارِ مردم است. بیشترِ معاملات را سرمایه‌گذارانِ خرد انجام می‌دهند، نه صندوق‌ها و نهادهای حرفه‌ای. در آمریکا برعکس است. نتیجه؟ بورس چین احساساتی‌تر است. با شایعه بالا می‌رود و با ترس تند پایین می‌آید. حالا که این را دانستیم، داستانِ دو حبابِ معروفِ چین را بهتر می‌فهمیم.

دو حبابِ معروفِ بورس چین و درسش برای ما

بورسِ چین دو بار تجربه‌ای را از سر گذرانده که سرمایه‌گذارِ ایرانی خوب می‌شناسد.

حبابِ ۲۰۰۷

شاخصِ شانگهای در دو سال حدودِ شش برابر شد و در مهرِ ۱۳۸۶ (اکتبرِ ۲۰۰۷) به بالای ۶ هزار واحد رسید. بعد در یک سال بیش از ۷۰٪ از ارزشش را از دست داد. این سقف هنوز هم شکسته نشده است.

سقوطِ ۲۰۱۵

در سالِ ۲۰۱۵ میلیون‌ها نفر، بسیاری با وام و اعتبارِ خرید (مارجین)، وارد بازار شدند. شاخص در یک سال بیش از دو برابر شد و در خرداد ۱۳۹۴ به حدودِ ۵٬۲۰۰ واحد رسید. بعد در چند هفته حدودِ یک‌سومِ ارزشش ریخت. دولت هر کاری کرد: نیمی از شرکت‌ها معاملهٔ سهم‌شان را متوقف کردند، فروشِ سهامدارانِ بزرگ ممنوع شد و صندوق‌های دولتی خریدار شدند. اول ژانویهٔ ۲۰۱۶ هم یک «ترمزِ اضطراری» برای کلِ بازار گذاشتند که بعد از چهار روز، به‌خاطرِ ترسی که خودش ایجاد کرد، کنار گذاشته شد.

آشنا نیست؟ ماجرای ریزش بورس در ۱۳۹۹ تقریباً همین بود: هجومِ مردم، تبلیغِ رسمی، صف‌های خرید و بعد ریزشی که حمایت‌های دولتی هم جلویش را نگرفت. درس از هر دو بازار یکی است:

• وقتی همه، از راننده تاکسی تا همسایه، از سهم حرف می‌زنند، وقتِ احتیاط است، نه هجوم. این همان فومو یا ترس از جاماندن است.
• خرید با پولِ قرضی در بازارِ هیجانی، ضرر را چند برابر می‌کند.
• حمایتِ دولت می‌تواند سقوط را کند کند، ولی جلوی برگشتِ قیمت به ارزشِ واقعی را نمی‌گیرد.

پس بزرگی و قدرتِ اقتصادِ یک کشور تضمین نمی‌کند که بورسش همیشه بالا برود. اقتصادِ چین در این سال‌ها رشد کرد، ولی شاخصِ شانگهای هنوز زیرِ سقفِ ۲۰۰۷ است.

خارجی‌ها چطور در بورس چین سرمایه‌گذاری می‌کنند؟

بازارِ سهام A سال‌ها تقریباً به روی خارجی‌ها بسته بود. چین آرام‌آرام چند در را باز کرد. اول از ۲۰۰۲ به نهادهای بزرگِ خارجی با مجوزِ ویژه اجازهٔ خرید داد (طرحی که به آن QFII می‌گویند). بعد از آبانِ ۱۳۹۳ (نوامبرِ ۲۰۱۴) طرحی به نامِ «اتصالِ بورس‌ها» یا Stock Connect راه افتاد. با این طرح، سرمایه‌گذاری که در هنگ‌کنگ حساب دارد می‌تواند سهامِ Aِ شانگهای و از ۲۰۱۶ شنژن را بخرد. مردمِ چین هم از همین مسیر به بورسِ هنگ‌کنگ وصل‌اند.

بعد از این تغییرها، شرکت‌های شاخص‌سازِ جهانی از ۲۰۱۸ سهامِ A را وارد شاخص‌های بازارهای نوظهور کردند. یعنی صندوق‌های بزرگِ جهان کم‌کم ناچار شدند بخشی از پول‌شان را در بورسِ چین بگذارند.

یک نکتهٔ صادقانه برای خوانندهٔ ایرانی: این مقاله برای شناختِ بازار است. برای سرمایه‌گذارِ ایرانی راهِ مستقیم و قانونیِ ساده‌ای برای خریدِ سهامِ چین وجود ندارد و من هم راهی پیشنهاد نمی‌کنم. ارزشِ این شناخت برای ما جای دیگری است که در بخشِ بعد می‌بینیم.

بورس چین چه اثری بر بورس تهران دارد؟

بخشِ بزرگی از بورسِ تهران شرکت‌هایی‌اند که کالا می‌فروشند: فولاد، مس، روی، پتروشیمی، سنگِ آهن. قیمتِ این کالاها را بازارِ جهانی تعیین می‌کند و بزرگ‌ترین خریدارِ همهٔ آن‌ها چین است. زنجیره این‌طور است:

1. اقتصادِ چین کند می‌شود، مثلاً ساخت‌وسازِ مسکن آنجا می‌خوابد.
2. چین فولاد و مس و سنگِ آهنِ کمتری می‌خرد.
3. قیمتِ جهانیِ این کالاها پایین می‌آید.
4. درآمدِ شرکت‌های صنعت فولاد و مسِ ما کم می‌شود و سهم‌شان زیرِ فشار می‌رود.

برای همین تحلیلگرانِ کالایی در تهران، صبح‌ها پیش از باز شدنِ بازار، نگاهی به بورسِ چین و قیمتِ فولاد و سنگِ آهن در بازارهای چین می‌اندازند. بورس شانگهای در این معنا یک «دماسنجِ تقاضای کالا» است.

دو هشدار هم بدهم. اول، بورس چین و اقتصادِ چین یکی نیستند. گاهی اقتصاد رشد می‌کند و بورس درجا می‌زند، همان‌طور که در سقوطِ ۲۰۱۵ دیدیم. برای سنجشِ تقاضای کالا، آمارهای اقتصادی و قیمتِ خودِ کالا دقیق‌ترند. دوم، بورسِ تهران عامل‌های داخلیِ پرزورتری دارد: دلار، تورم، تحریم و سیاستِ دولت. چین فقط یکی از عامل‌هاست، نه همهٔ آن. اگر می‌خواهید بدانید کدام صنعت‌های بورسِ ما بیشتر به بازارِ جهانی وصل‌اند، نگاهی به صنایع فعال در بورس ایران بیندازید.

پس برای سرمایه‌گذارِ ایرانی، بورس چین بیشتر «چراغِ هشدار» است تا جای سرمایه‌گذاری. شناختنش کمک می‌کند خبرِ صبح را درست بخوانید و سهم‌های کالاییِ پرتفوی‌تان را بهتر بفهمید.

بورس چین در برابر بورس آمریکا

بسیاری از خوانندگان می‌پرسند بورسِ چین با بورسِ آمریکا چه فرقی دارد. خلاصه‌اش در جدولِ زیر است. برای آشنایی با طرفِ آمریکایی، مقالهٔ وال استریت و بورس نیویورک را هم ببینید.

مقایسهٔ کلیِ بورس چین و بورس آمریکا

ویژگی	بورس چین	بورس آمریکا
بازیگرانِ اصلی	سرمایه‌گذارانِ خرد	صندوق‌ها و نهادهای حرفه‌ای
نقشِ دولت	پررنگ؛ حمایت و محدودیت	کم‌رنگ‌تر؛ بیشتر نظارت
شرکت‌های بزرگ	بانک‌ها و شرکت‌های دولتی	شرکت‌های فناوری
دسترسیِ خارجی	محدود و از مسیرهای مجاز	تقریباً آزاد
نوسان	زیاد و هیجانی	کمتر، ولی نه کم

این جدول می‌گوید بورسِ چین از نظرِ رفتار به بورسِ تهران نزدیک‌تر است تا به بورسِ نیویورک: بازارِ مردم، دولتِ پررنگ و هیجانِ زیاد.

اشتباه‌های رایج در خواندنِ خبرهای بورس چین

• یکی گرفتنِ همهٔ شاخص‌ها: افتِ هانگ‌سنگ ممکن است روزی باشد که شانگهای بالا رفته است. اول ببینید کدام شاخص.
• داوری با رنگِ تهران: روی نمودارِ چینی قرمز یعنی مثبت.
• مقایسهٔ مستقیمِ درصدها: ۱۰٪ رشد در یک روز در چین سقفِ مجاز است، نه معجزه. در تهران با ۳٪ دامنه این عدد در یک روز ممکن نیست.
• یکی دانستنِ بورس و اقتصاد: رشدِ اقتصادیِ بالا الزاماً به رشدِ شاخص نمی‌رسد.
• نادیده گرفتنِ تعطیلات: وقتی چین تعطیل است، خبرِ «بازارِ چین ثابت ماند» یعنی بازار بسته بوده، نه آرام.

سوالات متداول

جمع‌بندی

بورس چین بازاری عظیم با سه بورس در خاکِ اصلی و یک پنجره در هنگ‌کنگ است. شانگهای خانهٔ غول‌های دولتی است، شنژن جای شرکت‌های خصوصی و پرشتاب، و پکن تازه‌کار. سهام A مالِ مردمِ چین است و سهام H مالِ دنیا. بازار پر از سرمایه‌گذارِ خرد است و برای همین هیجانی‌تر از آمریکا و شبیه‌تر به تهران.

پس دفعهٔ بعد که خبرِ «ریزشِ بورس چین» را شنیدید، سه چیز بپرسید: کدام شاخص؟ این ریزش از اقتصاد آمده یا از هیجان؟ و آیا روی قیمتِ فولاد و مس هم اثر گذاشته است؟ جوابِ این سه پرسش به شما می‌گوید که باید نگرانِ سهم‌های کالاییِ خودتان باشید یا نه. تصمیمِ نهایی هم با خودتان است.