بید و آسک چیست؟ قیمت پیشنهادی خرید و فروش و اسپرد به زبان ساده
فهرست مطالب۱۳ بخش
- بید و آسک به زبان ساده یعنی چه؟
- در تابلوی بورس بید و آسک کجاست؟
- شما با کدام قیمت میخرید و با کدام میفروشید؟
- یک مثالِ عددی: اسپرد بید و آسک چقدر هزینه دارد؟
- چه اسپردی کم است و چه اسپردی زیاد؟
- چرا اسپرد بعضی سهمها زیاد است؟
- بید و آسک در صف خرید و صف فروش
- بید و آسک فقط عددِ اول نیست: حجم هم مهم است
- بید و آسک در دلار، طلا، سکه و ارز دیجیتال
- بید و آسک با اسپرد چه رابطه‌ای دارد؟
- چک‌لیست پیش از ثبتِ سفارش
- اشتباه‌های رایج درباره‌ی بید و آسک
- سوالات متداول
- جمع‌بندی
وقتی سکه را به صرافیِ محل می‌برید، او آن را ارزان‌تر از شما می‌خرد و گران‌تر به نفرِ بعدی می‌فروشد. همین دو قیمت، بید و آسک است. بید (Bid) بالاترین قیمتی است که یک خریدار همین حالا پیشنهاد داده و آسک (Ask) پایین‌ترین قیمتی است که یک فروشنده همین حالا میخواهد. فاصلهی این دو را اسپرد میگویند.
در بورس تهران به بید «قیمت پیشنهادی خرید» یا «بهترین مظنه‌ی خرید» میگویند و به آسک «قیمت پیشنهادی فروش». این دو عدد در هر لحظه بالای تابلوی هر سهم هستند. اگر خواندنشان را یاد بگیرید، می‌دانید با چه قیمتی میخرید، با چه قیمتی میفروشید و هر معاملهی فوری چقدر برایتان آب می‌خورد.
بید و آسک به زبان ساده یعنی چه؟
بازار مثل یک حراجیِ دوطرفه است. یک طرف آدم‌هایی ایستاده‌اند که میخواهند بخرند و هر کدام قیمتی میگویند. طرفِ دیگر آدم‌هایی هستند که میخواهند بفروشند و هر کدام قیمتی میخواهند.
- بید یا قیمت پیشنهادی خرید: بیشترین پولی که یک خریدار حاضر است همین الان برای یک سهم بدهد. این «تقاضا» است.
- آسک یا قیمت پیشنهادی فروش: کمترین پولی که یک فروشنده حاضر است همین الان بگیرد. این «عرضه» است. در بعضی متن‌ها به آن Offer هم میگویند.
- اسپرد: آسک منهای بید. یعنی فاصله‌ای که هنوز بینِ خریدار و فروشنده باز مانده است.
آسک تقریبا همیشه بالاتر از بید است. دلیلش ساده است: اگر خریداری حاضر بود همان قیمتی را بدهد که فروشنده میخواهد، معامله همان لحظه انجام می‌شد و آن دو سفارش از تابلو پاک می‌شدند. پس آنچه روی تابلو می‌ماند، همیشه خریدارهایی است که کمی کمتر میدهند و فروشنده‌هایی که کمی بیشتر میخواهند.
یک تشبیهِ خودمانی: در بازارِ ماشینِ دست‌دوم، خریدار میگوید «۵۰۰ میلیون می‌دهم» و فروشنده میگوید «کمتر از ۵۲۰ نمی‌دهم». ۵۰۰ بید است، ۵۲۰ آسک، و ۲۰ میلیون فاصله، اسپرد. تا یکی کوتاه نیاید، ماشین دست به دست نمی‌شود.
در تابلوی بورس بید و آسک کجاست؟
در تابلوی هر نماد، چه در سایت TSETMC و چه در سامانه‌ی معاملاتیِ کارگزاری، جدولی هست به نامِ «مظنه» یا «عمق بازار». این جدول دو نیمه دارد: نیمهی خرید (معمولا سبز) و نیمهی فروش (معمولا قرمز). هر ردیف سه عدد دارد: تعدادِ سفارش‌ها، حجم و قیمت.
ردیفِ اولِ نیمهی خرید همان بید است، چون بالاترین پیشنهادِ خرید است. ردیفِ اولِ نیمهی فروش همان آسک است، چون ارزان‌ترین پیشنهادِ فروش است. به این دو ردیف «سرخطِ خرید» و «سرخطِ فروش» یا «بهترین مظنه» هم میگویند. ردیف‌های پایینتر صفِ بعدیِ خریدارها و فروشنده‌ها هستند. طرزِ خواندنِ همه‌ی ردیف‌ها را در راهنمای اوردر بوک و عمق بازار قدم‌به‌قدم گفته‌ام.
حواستان باشد که بید و آسک با «قیمت آخرین معامله» و «قیمت پایانی» فرق دارند. آخرین معامله میگوید چند ثانیه یا چند دقیقه پیش سهم به چه قیمتی دست به دست شد. بید و آسک میگویند همین حالا با چه قیمتی میشود معامله کرد. در سهمِ کممعامله این دو می‌توانند خیلی از هم دور باشند. فرقِ آخرین معامله و پایانی را هم در مقاله‌ی قیمت پایانی و قیمت آخرین معامله ببینید.
| عدد | یعنی چه؟ | به درد چه کسی می‌خورد؟ |
|---|---|---|
| بید (قیمت پیشنهادی خرید) | بالاترین قیمتی که یک خریدار الان منتظر است | کسی که میخواهد فوری بفروشد |
| آسک (قیمت پیشنهادی فروش) | پایین‌ترین قیمتی که یک فروشنده الان منتظر است | کسی که میخواهد فوری بخرد |
| قیمت آخرین معامله | قیمتِ آخرین معامله‌ای که انجام شده | کسی که میخواهد بداند بازار کجا بوده |
| قیمت پایانی | میانگینِ وزنیِ قیمتِ معامله‌های روز (با قاعده‌های بورس) | پایه‌ی دامنه‌ی نوسانِ روزِ بعد و ارزشِ پرتفوی |
پس اگر می‌خواهید بدانید «الان اگر بخرم چند میخرم؟»، به آخرین معامله نگاه نکنید؛ به آسک نگاه کنید. و اگر می‌خواهید بدانید «الان اگر بفروشم چند می‌فروشم؟»، به بید.
شما با کدام قیمت میخرید و با کدام میفروشید؟
این مهم‌ترین نکته‌ی این مقاله است و خیلی‌ها آن را برعکس می‌فهمند:
- اگر بخواهید همین الان بخرید، باید با قیمتِ آسک بخرید؛ یعنی قیمتی که فروشنده میخواهد.
- اگر بخواهید همین الان بفروشید، باید با قیمتِ بید بفروشید؛ یعنی قیمتی که خریدار میدهد.
یعنی کسی که عجله دارد، همیشه کمی بدتر معامله می‌کند. کسی که عجله ندارد، می‌تواند سفارشش را وسطِ اسپرد یا پشتِ بید بگذارد و صبر کند تا طرفِ مقابل به سراغش بیاید.
در بورس تهران تقریبا هر سفارشی یک قیمت دارد؛ یعنی از جنسِ سفارش محدود (لیمیت) است. اگر قیمتِ خریدتان را برابرِ آسک یا بالاتر بنویسید، سفارش فوری با فروشنده‌ها جور میشود و مثلِ سفارش بازار عمل می‌کند. اگر پایینتر بنویسید، سفارشتان در نیمهی خرید می‌نشیند و خودتان یکی از بیدها می‌شوید. فرقِ این دو نوع سفارش را در سفارش لیمیت و مارکت با مثال گفته‌ام.
یک مثالِ عددی: اسپرد بید و آسک چقدر هزینه دارد؟
فرض کنیم تابلوی یک سهم این را نشان میدهد. این عددها فقط مثال‌اند و مالِ هیچ نمادِ واقعی نیستند:
- بید: ۱٬۰۰۰ تومان
- آسک: ۱٬۰۱۰ تومان
بیایید با هم حساب کنیم:
- اسپرد: ۱٬۰۱۰ منهای ۱٬۰۰۰ میشود ۱۰ تومان.
- اسپرد به درصد: ۱۰ را بر قیمتِ میانه تقسیم می‌کنیم. میانه یعنی وسطِ بید و آسک: (۱٬۰۰۰ + ۱٬۰۱۰) ÷ ۲ = ۱٬۰۰۵. پس ۱۰ ÷ ۱٬۰۰۵ تقریبا ۱٪ است.
- اثرش روی پول شما: اگر با ۱۰ میلیون تومان با قیمتِ آسک بخرید و یک دقیقه بعد، بی آنکه قیمت‌ها تکان بخورند، با قیمتِ بید بفروشید، حدودِ ۱۰۰ هزار تومان کمتر پس می‌گیرید.
- کارمزد هم هست: کارمزدِ خرید و فروشِ کارگزاری و مالیاتِ فروش جدا از این ۱٪ کم میشود.
۱٪ شاید کم به نظر برسد. ولی کسی که هفته‌ای چند بار سهم عوض می‌کند، هر بار این هزینهی پنهان را میدهد. در یک سال، همین فاصله‌های کوچک می‌تواند یک تکه‌ی جدی از سود را ببرد. پس پیش از هر معاملهی فوری، اول فاصلهی بید و آسک را نگاه کنید.
چه اسپردی کم است و چه اسپردی زیاد؟
عددِ جادویی وجود ندارد، ولی یک قاعده‌ی سرانگشتی به کار می‌آید. در سهم‌های بزرگ و پرمعامله، بید و آسک معمولا فقط یکی دو پله‌ی قیمتی با هم فاصله دارند و اسپرد خیلی کمتر از ۱٪ است. اگر در سهمی اسپرد بالای ۲ یا ۳ درصد باشد، یعنی آن سهم کممعامله است و ورود و خروج در آن گران تمام میشود.
چرا اسپرد بعضی سهمها زیاد است؟
اسپرد آینه‌ی نقدشوندگی است. نقدشوندگی یعنی اینکه بتوانید دارایی‌تان را سریع و نزدیکِ قیمتِ منصفانه به پول تبدیل کنید. هرچه آدم‌های بیشتری یک سهم را بخرند و بفروشند، بید و آسک به هم نزدیک‌تر می‌شوند. چند عامل اسپرد را باز می‌کند:
- حجمِ معاملهی کم: در سهمی که روزی چند معاملهی بیشتر ندارد، خریدار و فروشندهی کافی نیست که فاصله را پر کنند.
- نبودِ بازارگردان یا بازارگردانِ کم‌کار: بازارگردان وظیفه دارد هر دو طرف سفارش بگذارد و فاصله را در حدِ مشخصی نگه دارد. جایی که او فعال نیست، اسپرد باز میشود.
- خبر و ابهام: وقتی خبرِ مهمی در راه است، مثلا مجمع یا گزارشِ مالی، هر دو طرف محتاط می‌شوند. خریدار پایینتر میخواهد و فروشنده بالاتر.
- اوایل و اواخرِ بازار: در دقیقههای اول و آخر، تابلو هنوز جا نیفتاده یا آدم‌ها دارند سفارش‌هایشان را جمع می‌کنند.
- سهمِ گران و پله‌ی قیمتیِ بزرگ: در بعضی بازارها حداقلِ تغییرِ قیمت ثابت است و نسبت به قیمتِ سهم، اسپرد کم یا زیاد دیده میشود.
پس اسپردِ زیاد خودش یک هشدار است. به شما میگوید «ورود به این سهم ساده است، ولی خروج شاید نه». این را در کنارِ مقاله‌ی نقدشوندگی دارایی بخوانید تا تصویر کامل شود.
بید و آسک در صف خرید و صف فروش
بورس تهران دامنه‌ی نوسان دارد؛ یعنی هر سهم در یک روز فقط تا سقف و کفِ مشخصی می‌تواند بالا و پایین برود. همین باعث وضعیتی میشود که در بازارهای بی‌سقف کمتر می‌بینید:
- صف خرید: همه میخواهند با سقفِ قیمت بخرند و کسی نمی‌فروشد. نیمهی خرید پر است و بید روی سقف ایستاده. نیمهی فروش خالی است؛ یعنی آسکی وجود ندارد که بشود به آن رسید.
- صف فروش: برعکس. همه با کفِ قیمت می‌فروشند. آسک روی کف است و بیدی نیست.
در این حالت دیگر اسپرد معنا ندارد. بحث این است که نوبتِ شما در صف کِی می‌رسد. قاعده‌ی اولویت (قیمتِ بهتر، بعد زمانِ زودتر) را در صف خرید و صف فروش توضیح داده‌ام. نکته‌ی من این است: سهمی که امروز صف خرید است، ممکن است فردا صف فروش شود و آن وقت شما در طرفِ بیدی هستید که خریداری ندارد.
بید و آسک فقط عددِ اول نیست: حجم هم مهم است
کنارِ هر قیمت یک حجم نوشته شده. اگر آسک ۱٬۰۱۰ تومان باشد ولی فقط ۲ هزار سهم با این قیمت فروشی باشد و شما ۵۰ هزار سهم بخواهید، بقیه را باید از ردیف‌های بالاتر و گران‌تر بخرید. نتیجه این است که میانگینِ خریدتان از آسک بالاتر میشود.
به این فاصلهی قیمتی که انتظار داشتید و قیمتی که واقعا گرفتید، لغزش قیمت میگویند. هرچه سفارشتان بزرگ‌تر و سهم کم‌عمق‌تر باشد، این لغزش بیشتر است. ریزِ آن را در اسلیپیج یا لغزش قیمت ببینید. سفارش‌های خیلی بزرگ در یک ردیف هم گاهی «دیوار» می‌سازند که حرکتِ قیمت را کند می‌کند؛ درباره‌اش در دیوار خرید و دیوار فروش نوشته‌ام.
بید و آسک در دلار، طلا، سکه و ارز دیجیتال
این دو قیمت فقط مالِ بورس نیستند. هر جا خرید و فروش هست، بید و آسک هم هست، فقط اسم‌شان فرق می‌کند:
- صرافی و طلافروشی: تابلوی صرافی دو نرخ دارد: «خرید» و «فروش». نرخِ خرید همان بیدِ صراف است، یعنی پولی که به شما میدهد. نرخِ فروش آسکِ اوست. فاصلهی این دو، سود و ریسکِ صراف است. نرخ‌های امروز را در قیمت دلار امروز و قیمت سکه امروز ببینید.
- مظنه در بازارِ طلا: در بازارِ طلای تهران هم «مظنه» گفته میشود و خریدار و فروشنده هر کدام قیمتی دارند. معنای دقیقش را در مظنه چیست گفته‌ام.
- صرافی‌های داخلیِ ارز دیجیتال: دفترِ سفارشِ آن‌ها دقیقا مثلِ تابلوی بورس است: ستونِ خرید با بیدها و ستونِ فروش با آسک‌ها. فقط سقف و کفِ روزانه ندارد.
- بازار جهانیِ ارز و کالا: نمودارها معمولا قیمتِ بید را نشان میدهند و آسک کمی بالاتر است. برای همین کسی که خرید باز می‌کند، از همان اول کمی در ضرر است.
پس دفعه‌ی بعد که دلار یا سکه میخرید، فقط نپرسید «چند؟». بپرسید «خرید چند، فروش چند؟». فاصلهی این دو به شما میگوید اگر فردا پشیمان شوید، چقدر از پول‌تان همان روزِ اول رفته است.
بید و آسک با اسپرد چه رابطه‌ای دارد؟
بید و آسک دو سرِ یک خط‌کش‌اند و اسپرد طولِ همان خط‌کش است. این مقاله بیشتر درباره‌ی خودِ دو قیمت بود: کجا می‌نشینند و شما با کدام معامله می‌کنید. اگر می‌خواهید بدانید اسپرد در بازارهای مختلف چطور حساب میشود، چرا هنگامِ خبر زیاد میشود و «استراتژی اسپرد» در آپشن چیست، مقاله‌ی کاملِ اسپرد چیست را بخوانید.
چک‌لیست پیش از ثبتِ سفارش
- بید و آسک را ببینید و اسپرد را به درصد حساب کنید. بالای ۲٪ یعنی با احتیاط.
- حجمِ ردیفِ اول را با حجمِ سفارشِ خودتان مقایسه کنید. اگر کمتر است، ردیف‌های بعدی را هم حساب کنید.
- اگر عجله ندارید، با قیمتِ آسک نخرید؛ سفارش را کمی پایینتر بگذارید و صبر کنید.
- به قیمتِ آخرین معامله اعتماد نکنید؛ ممکن است مالِ یک ساعت پیش باشد.
- در دقیقههای اولِ بازار و نزدیکِ خبرِ مهم، تابلو را چند بار نگاه کنید؛ بید و آسک تند عوض می‌شوند.
- کارمزد را کنارِ اسپرد بگذارید تا هزینهی واقعیِ رفت و برگشت را بدانید.
اشتباه‌های رایج درباره‌ی بید و آسک
- قاطی کردنِ جهت: فکر می‌کنند با بید می‌خرند. نه؛ خریدِ فوری با آسک است و فروشِ فوری با بید.
- دیدنِ فقط ردیفِ اول: سفارشِ بزرگ ردیف‌های بعدی را هم می‌خورد و میانگینِ قیمت بدتر میشود.
- جدی نگرفتنِ سهمِ کممعامله: خرید در سهمی با اسپردِ ۵٪ یعنی همان لحظه ۵٪ عقب افتاده‌اید.
- اعتماد به هر سفارشِ بزرگ: سفارش‌ها را میشود در یک لحظه برداشت. بیدِ پرحجم همیشه یعنی تقاضای واقعی نیست.
اگر تازه با تابلو آشنا شده‌اید، تابلوی معاملاتی و محتویاتش و تابلوخوانی در بورس قدم بعدیِ خوبی است.
سوالات متداول
بید و آسک چیست؟
بید بالاترین قیمتی است که یک خریدار همین حالا برای خرید پیشنهاد داده و آسک پایین‌ترین قیمتی است که یک فروشنده همین حالا برای فروش میخواهد. در بورس تهران به آن‌ها قیمت پیشنهادی خرید و قیمت پیشنهادی فروش یا بهترین مظنه میگویند.
قیمت پیشنهادی خرید و فروش در بورس چیست؟
قیمت پیشنهادی خرید همان بید است، یعنی ردیف اول نیمهی خرید در جدول مظنه. قیمت پیشنهادی فروش همان آسک است، یعنی ردیف اول نیمهی فروش. این دو نشان میدهند همین حالا با چه قیمتی میشود سهم را فوری خرید یا فروخت.
اسپرد بید و آسک چه میگوید؟
اسپرد یعنی آسک منهای بید و نشان میدهد یک خرید و فروش فوری چقدر هزینهی پنهان دارد. اسپرد کم یعنی سهم پرمعامله و نقدشونده است. اسپرد زیاد یعنی خریدار و فروشنده کم است و ورود و خروج در آن گران تمام میشود.
چرا اسپرد بعضی سهمها زیاد است؟
بیشتر به خاطر حجم معاملهی کم، نبودن یا کمکاری بازارگردان، ابهام پیش از خبر مهم مثل مجمع یا گزارش مالی، و دقیقههای اول و آخر بازار. در این سهمها خریدار و فروشندهی کافی نیست که فاصلهی دو قیمت را پر کنند.
در تابلوی بورس بید و آسک کجاست؟
در جدول مظنه یا عمق بازار هر نماد. ردیف اول ستون خرید، که معمولا سبز است، بید است و ردیف اول ستون فروش، که معمولا قرمز است، آسک. کنار هر قیمت تعداد سفارش‌ها و حجم هم نوشته شده است.
با قیمت بید میخرم یا آسک؟
اگر بخواهید فوری بخرید، با آسک میخرید، یعنی قیمتی که فروشنده میخواهد. اگر بخواهید فوری بفروشید، با بید میفروشید. اگر عجله ندارید، میتوانید سفارش خرید را پایینتر از آسک بگذارید و منتظر بمانید تا فروشندهای به قیمت شما برسد.
فرق بید و آسک با قیمت آخرین معامله چیست؟
قیمت آخرین معامله میگوید سهم آخرین بار به چه قیمتی دست به دست شد، شاید چند دقیقه پیش. بید و آسک میگویند همین حالا با چه قیمتی میشود خرید یا فروخت. در سهم کممعامله این دو ممکن است خیلی از هم فاصله داشته باشند.
در صف خرید بید و آسک چطور است؟
در صف خرید همه با سقف قیمت روز میخواهند بخرند، پس بید روی سقف است و ستون فروش خالی است و آسکی وجود ندارد. در صف فروش برعکس است. در این حالت اسپرد معنا ندارد و مهم نوبت شما در صف است.
جمع‌بندی
بید قیمتی است که خریدار میدهد و آسک قیمتی است که فروشنده میخواهد. شما فوری با آسک میخرید و فوری با بید میفروشید و فاصلهی این دو، یعنی اسپرد، هزینهی پنهانِ عجله است. پس پیش از هر سفارش سه چیز را نگاه کنید: بید و آسک، فاصله‌شان به درصد، و حجمِ ردیفِ اول. همین سه نگاه جلوی خیلی از خریدهای گران و فروش‌های ارزان را می‌گیرد.