NAV آماری چیست؟ تفاوت با NAV صدور و ابطال و کاربرد در حباب صندوق

NAV آماری یعنی ارزش هر واحد صندوق، اگر همه‌ی سهم‌ها و اوراق داخل صندوق را با همان قیمت پایانی تابلو حساب کنیم و مدیر صندوق هیچ قیمتی را دست نزند. در روزهای عادی این عدد تقریبا با NAV ابطال یکی است. فاصله‌ی این دو عدد به شما می‌گوید مدیر صندوق قیمت چه بخشی از دارایی‌ها را و تا چه اندازه تعدیل کرده است.

خیلی‌ها وقتی صفحه‌ی یک صندوق را باز می‌کنند، سه عدد کنار هم می‌بینند: قیمت صدور، قیمت ابطال و قیمت آماری. اغلب دو تای اول را می‌شناسند و سومی را نادیده می‌گیرند. ولی همین عدد سوم گاهی مهم‌ترین هشدار صفحه است. بیایید با هم ببینیم چرا.

NAV آماری چیست؟ به زبان ساده

اول یک یادآوری کوتاه. NAV یعنی خالص ارزش دارایی‌های صندوق برای هر واحد. همه‌ی دارایی‌ها را جمع می‌زنیم، بدهی‌ها را کم می‌کنیم و حاصل را بر تعداد واحدها تقسیم می‌کنیم. اگر این حساب برایتان تازه است، اول راهنمای کامل NAV و فرمول آن را ببینید.

حالا مساله این است که «ارزش دارایی» را با چه قیمتی حساب کنیم. جواب معمول این است: با قیمت پایانی هر سهم در تابلو. ولی قیمت تابلو همیشه راست نمی‌گوید. فرض کنید سهمی چند روز است در صف فروش گیر کرده. قیمت پایانی‌اش مثلا ۱۰ هزار تومان است، ولی هیچ‌کس با این قیمت نمی‌خرد. اگر صندوق مجبور شود این سهم را بفروشد، شاید فقط ۹ هزار تومان گیرش بیاید.

اینجا مقررات سازمان بورس به مدیر صندوق اجازه می‌دهد قیمت این سهم را در محدوده‌ی مجاز «تعدیل» کند؛ یعنی به‌جای قیمت تابلو، قیمتی را بگذارد که به ارزش قابل فروش نزدیک‌تر است. مدیر باید دلیل تعدیل را هم ثبت کند. NAV ابطال و صدور با همین قیمت‌های تعدیل‌شده حساب می‌شوند.

NAV آماری همان حساب است، ولی بدون تعدیل. یعنی می‌گوید: «اگر مدیر به هیچ قیمتی دست نزده بود، هر واحد چقدر می‌ارزید؟» برای همین صندوق‌ها موظف‌اند این عدد را کنار قیمت صدور و ابطال منتشر کنند تا سرمایه‌گذار بفهمد چقدر تعدیل انجام شده است.

یک تشبیه ساده: فرض کنید می‌خواهید ارزش جهیزیه‌ی دخترتان را حساب کنید. یخچال را با قیمت فروشگاه حساب می‌کنید، ولی می‌دانید اگر بخواهید همین فردا دست‌دومش را بفروشید، کمتر می‌خرند. عدد «با قیمت فروشگاه» همان NAV آماری است. عدد «با قیمتی که واقعا می‌شود فروخت» شبیه NAV ابطال است.

پس NAV آماری عدد بی‌طرف ماشین‌حساب است و NAV ابطال عددی است که داوری مدیر صندوق هم در آن آمده.

NAV صدور، NAV ابطال و NAV آماری چه فرقی دارند؟

هر سه عدد از یک فرمول درمی‌آیند. فرق‌شان در دو چیز است: هزینه‌ی خرید و فروش دارایی، و تعدیل قیمت‌ها. این جدول سه عدد را کنار هم می‌گذارد:

مقایسه‌ی NAV صدور، NAV ابطال و NAV آماری

عدد	قیمت دارایی‌ها	هزینه‌ی معامله	به چه کاری می‌آید؟
NAV صدور	قیمت تعدیل‌شده‌ی مدیر	هزینه‌ی خرید دارایی اضافه می‌شود	قیمتی که با آن واحد تازه برایتان صادر می‌شود
NAV ابطال	قیمت تعدیل‌شده‌ی مدیر	هزینه‌ی فروش دارایی کم می‌شود	پولی که با پس دادن واحد به صندوق می‌گیرید؛ معیار رسمی حباب
NAV آماری	قیمت پایانی تابلو، بدون تعدیل	عملا اثری ندارد	محکی برای اینکه بفهمید مدیر چقدر قیمت‌ها را تغییر داده

در روزی که بازار آرام است و هیچ سهمی در صف نیست، مدیر چیزی را تعدیل نمی‌کند. آن روز NAV آماری و NAV ابطال تقریبا برابرند و NAV صدور کمی بالاتر از هر دو است. فاصله‌ی صدور و ابطال هم فقط هزینه‌ی معامله است، نه چیز دیگر.

دردسر از روزی شروع می‌شود که صف‌ها بزرگ می‌شوند. آن وقت NAV آماری از NAV ابطال جدا می‌شود. اینکه به کدام طرف جدا شود، خودش یک پیام دارد.

چرا NAV آماری با ابطال فرق دارد؟

دلیل اصلی همان تعدیل است. ولی جهت این فاصله را باید درست بخوانید.

وقتی NAV آماری بالاتر از ابطال است

یعنی مدیر قیمت بعضی دارایی‌ها را پایین‌تر از قیمت تابلو گذاشته است. معمولا این وقتی پیش می‌آید که چند سهم بزرگ سبد در صف فروش‌اند. قیمت پایانی آن‌ها خوش‌بینانه است، چون کسی با آن قیمت نمی‌خرد. مدیر محتاط‌تر حساب کرده است. پیام برای شما: بخشی از دارایی صندوق فعلا نقد نمی‌شود.

وقتی NAV آماری پایین‌تر از ابطال است

یعنی مدیر قیمت بعضی دارایی‌ها را بالاتر از قیمت تابلو گذاشته است. این بیشتر وقتی است که سهم‌های سبد در صف خرید گیر کرده‌اند و قیمت پایانی از ارزشی که بازار برایشان قایل است عقب مانده. این حالت کمتر پیش می‌آید و باید با دقت بیشتری نگاهش کنید، چون تعدیل رو به بالا یعنی مدیر عدد را به نفع صندوق گرد کرده است.

چند دلیل دیگر

• سهم متوقف: نمادی که بسته است، قیمت پایانی‌اش ممکن است ماه‌ها عوض نشود. مدیر می‌تواند ارزش آن را با شرایط روز هماهنگ کند. برای اینکه بدانید یک سهم چرا در صف می‌ماند، مطلب گره معاملاتی و صف سهم را ببینید.
• اوراق کم‌معامله: در صندوق‌های درآمد ثابت، بعضی اوراق روزها معامله نمی‌شوند. قیمت تابلوی آن‌ها هم کهنه می‌شود و تعدیل لازم دارد.
• دارایی‌های بیرون از بورس: بعضی صندوق‌ها سپرده یا دارایی‌ای دارند که قیمت تابلو ندارد. این بخش در هر دو عدد یکسان حساب می‌شود، ولی سهم بقیه‌ی دارایی‌ها را کوچک‌تر یا بزرگ‌تر نشان می‌دهد.

پس فاصله‌ی NAV آماری و ابطال به‌خودی‌خود بد نیست. نشان می‌دهد بازار بخشی از سبد صندوق را درست قیمت نمی‌دهد و مدیر کوشیده این را جبران کند.

یک مثال عددی: حباب صندوق با کدام NAV؟

بیایید با هم حساب کنیم. این عددها فقط مثال‌اند و مال هیچ صندوق واقعی نیستند.

یک صندوق سهامی قابل معامله (ETF) داریم. اگر همه‌ی سهم‌ها را با قیمت پایانی تابلو حساب کنیم، هر واحد ۱۰ هزار تومان می‌ارزد. این NAV آماری است. از این ۱۰ هزار تومان، ۳ هزار تومانش سهم شرکتی است که سه روز است در صف فروش است. مدیر صندوق تخمین زده که این سهم اگر فروخته شود، حدود ۱۰٪ کمتر از قیمت پایانی گیر می‌آید.

1. کاهش ارزش آن سهم: ۳٬۰۰۰ × ۱۰٪ = ۳۰۰ تومان.
2. NAV ابطال (هزینه‌ی فروش را برای ساده شدن کنار می‌گذاریم): ۱۰٬۰۰۰ − ۳۰۰ = ۹٬۷۰۰ تومان.
3. قیمت واحد صندوق در تابلو امروز: ۹٬۹۰۰ تومان.

حالا حباب را با هر دو عدد حساب کنیم. فرمول همیشگی این است: قیمت تابلو منهای NAV، تقسیم بر NAV، ضرب در ۱۰۰.

• با NAV ابطال: (۹٬۹۰۰ − ۹٬۷۰۰) ÷ ۹٬۷۰۰ × ۱۰۰ ≈ مثبت ۲٫۱٪. یعنی کمی گران‌تر از ارزش می‌خرید.
• با NAV آماری: (۹٬۹۰۰ − ۱۰٬۰۰۰) ÷ ۱۰٬۰۰۰ × ۱۰۰ = منفی ۱٪. یعنی به نظر می‌رسد ارزان‌تر از ارزش می‌خرید.

می‌بینید؟ یک صندوق، یک روز، دو جواب کاملا متضاد. کسی که فقط NAV آماری را دیده، فکر می‌کند حراج است. کسی که NAV ابطال را دیده، می‌داند دارد ۲٪ بالاتر از ارزش می‌خرد. حقیقت به ابطال نزدیک‌تر است، چون آن سهم در صف واقعا با قیمت پایانی فروخته نمی‌شود.

پس حباب رسمی صندوق را با NAV ابطال حساب کنید. NAV آماری را کنارش بگذارید تا بفهمید عدد ابطال چقدر به داوری مدیر وابسته است. روش کامل حباب را در مطلب حباب قیمت و روش محاسبه‌ی آن هم توضیح داده‌ام.

در خرید ETF کدام NAV را ببینیم؟

جواب کوتاه: NAV ابطال را معیار بگیرید و NAV آماری را چراغ هشدار. ولی نوع صندوق هم مهم است.

کدام NAV در کدام صندوق به کار می‌آید؟

نوع صندوق	قیمت خرید و فروش شما	نقش NAV آماری
صندوق صدور و ابطالی	خرید با NAV صدور، فروش با NAV ابطال	نشان می‌دهد پولی که می‌گیرید چقدر به تعدیل مدیر بستگی دارد
صندوق قابل معامله (ETF) سهامی	قیمت تابلو که عرضه و تقاضا تعیین می‌کند	در روزهای صف‌دار، فاصله‌اش با ابطال ریسک نقدشوندگی سبد را نشان می‌دهد
صندوق درآمد ثابت	تابلو یا صدور و ابطال، بسته به نوع صندوق	معمولا فاصله‌ی کمی دارد؛ فاصله‌ی بزرگ یعنی اوراق کم‌معامله زیاد است
صندوق طلا	قیمت تابلو	کمتر کاربرد دارد؛ برای طلا حباب واقعی مهم‌تر است

در صندوق‌های صدور و ابطالی، شما مستقیم با NAV صدور می‌خرید و با NAV ابطال می‌فروشید. حبابی در کار نیست، ولی اگر NAV آماری خیلی بالاتر از ابطال باشد، یعنی اگر امروز ابطال کنید، تعدیل مدیر از پول شما کم می‌شود.

در صندوق‌های قابل معامله در بورس، قیمت را بازار تعیین می‌کند و NAV فقط ترازوست. اینجا NAV آماری کمک می‌کند بفهمید آیا ترازو را کسی دستکاری کرده یا نه. در صندوق طلا هم داستان کمی فرق دارد، چون صندوق طلا علاوه بر حباب اسمی، «حباب واقعی» هم دارد که در مطلب حباب صندوق طلا توضیحش داده‌ام.

NAV آماری را کجا ببینیم؟

هر صندوق یک سایت رسمی دارد. در صفحه‌ی اول یا صفحه‌ی گزارش روزانه، معمولا سه عدد قیمت صدور، قیمت ابطال و قیمت آماری کنار هم با تاریخ آمده‌اند. در ساعت معاملات، صندوق‌های قابل معامله NAV ابطال را چند بار در روز به‌روز می‌کنند و عدد دقیق را بعد از بسته شدن بازار منتشر می‌کنند.

در سایت TSETMC هم با جست‌وجوی نماد صندوق، NAV ابطال کنار قیمت پایانی دیده می‌شود. اگر صندوق گزارش ترکیب دارایی یا تعدیل قیمت منتشر کرده باشد، آن را در سایت صندوق یا در سامانه‌ی کدال پیدا می‌کنید. برای دیدن قیمت لحظه‌ای صندوق‌ها هم تابلوی کامل بازار را ببینید.

پس اولین قدم ساده است: سایت خود صندوق را باز کنید و سه عدد را کنار هم بخوانید.

چه مقدار فاصله زیاد است؟

عدد جادویی وجود ندارد، ولی این دسته‌بندی تقریبی به تصمیم کمک می‌کند. فاصله را همیشه به درصد حساب کنید: NAV آماری منهای NAV ابطال، تقسیم بر NAV ابطال، ضرب در ۱۰۰.

• کمتر از نیم درصد: عادی است. تقریبا تعدیلی در کار نیست.
• بین نیم تا ۲ درصد: چند سهم سبد در صف‌اند. ترکیب سبد را نگاه کنید.
• بیشتر از ۲ درصد: بخش مهمی از دارایی صندوق نقد نمی‌شود یا قیمت تابلویش واقعی نیست. با احتیاط بیشتری تصمیم بگیرید.

این مرزها قانون نیستند؛ قاعده‌ی سرانگشتی خود من‌اند. در صندوق سهامی و اهرمی، فاصله زودتر بزرگ می‌شود. در صندوق درآمد ثابت، حتی یک درصد فاصله هم غیرعادی است.

اشتباه‌های رایج درباره‌ی NAV آماری

1. حباب را با NAV آماری حساب کردن. در روزهای صف‌دار، این کار حباب منفی ساختگی می‌سازد و خریدار را به اشتباه می‌اندازد.
2. فاصله را نشانه‌ی تقلب دانستن. تعدیل کار قانونی مدیر است. فاصله یعنی بازار سبد را درست قیمت نمی‌دهد، نه اینکه کسی دزدی کرده است.
3. فقط به یک روز نگاه کردن. فاصله‌ای که یک روز هست و فردا می‌رود، با فاصله‌ای که دو هفته مانده، فرق دارد. چند روز را با هم مقایسه کنید.
4. قاطی کردن قیمت آماری صندوق با قیمت پایانی سهم. این دو اسم شبیه هم‌اند ولی دو چیز جدا هستند. قیمت پایانی را در مطلب قیمت پایانی و قیمت آخرین معامله توضیح داده‌ام.
5. فکر کردن اینکه NAV بالاتر یعنی صندوق بهتر. NAV فقط ارزش هر واحد است. بازده را از تغییر NAV در طول زمان بسنجید، نه از بزرگی خود عدد.

چک‌لیست پیش از خرید یا ابطال واحد صندوق

• NAV ابطال امروز را از سایت صندوق بخوانید.
• NAV آماری را کنارش ببینید و فاصله را به درصد حساب کنید.
• اگر فاصله زیاد است، در گزارش ترکیب دارایی ببینید کدام سهم‌ها بیشترین وزن را دارند و آیا در صف‌اند.
• برای صندوق قابل معامله، حباب را با NAV ابطال حساب کنید، نه آماری.
• اگر صندوق صدور و ابطالی است و فاصله زیاد است، بپرسید آیا عجله‌ای برای ابطال دارید یا می‌توانید صبر کنید تا صف‌ها باز شوند.
• کارمزد ابطال و دوره‌ی ابطال زودهنگام را هم در امیدنامه‌ی صندوق نگاه کنید.

اگر هنوز نمی‌دانید کدام صندوق به کارتان می‌آید، راهنمای انواع صندوق سرمایه‌گذاری نقطه‌ی شروع خوبی است.

سوالات متداول

جمع‌بندی

NAV آماری عدد ساده و بی‌طرفی است: ارزش هر واحد صندوق با قیمت پایانی تابلو، بدون دخالت مدیر. NAV ابطال همان عدد است بعد از تعدیل مدیر و کسر هزینه‌ی فروش. در روزهای آرام این دو تقریبا یکی‌اند. در روزهای صف‌دار از هم جدا می‌شوند و همین جدایی خبر می‌دهد که بخشی از سبد صندوق نقد نمی‌شود.

پس دفعه‌ی بعد که خواستید واحد صندوقی بخرید یا ابطال کنید، اول این سه کار را بکنید: NAV ابطال را بخوانید، فاصله‌اش را با NAV آماری به درصد حساب کنید، و حباب را فقط با NAV ابطال بسنجید. تصمیم نهایی با خودتان است.