چارتیست کیست؟ فرق چارتیست و تحلیلگر تکنیکال به زبان ساده

چارتیست کسی است که فقط با نگاه به نمودار قیمت تصمیم می‌گیرد خرید کند یا بفروشد. نه گزارش مالی می‌خواند و نه دنبال خبر می‌رود. شکل نمودار، خط روند، کف و سقف‌ها و الگوهای قیمتی ابزار اصلی اوست. چارتیست در واقع یک نوع تحلیلگر تکنیکال است، ولی هر تحلیلگر تکنیکالی چارتیست نیست.

این کلمه را احتمالا در گروه‌های بورسی زیاد شنیده‌اید: «فلانی چارتیست است، به بنیاد سهم کاری ندارد.» گاهی با احترام گفته می‌شود و گاهی با کمی طعنه. بیایید با هم ببینیم چارتیست دقیقا چه کار می‌کند، چه فرقی با تحلیلگر تکنیکال دارد و کجا ممکن است اشتباه کند.

چارتیست کیست؟ به زبان ساده

کلمه‌ی «چارت» در انگلیسی یعنی نمودار. چارتیست یعنی «نمودارخوان». او معتقد است هر چیزی که درباره‌ی یک سهم باید بدانیم، روی نمودار قیمتش پیدا است.

یک مثال روزمره بزنم. فرض کنید هر روز از جلوی یک نانوایی رد می‌شوید. لازم نیست بدانید آرد چند خریده یا شاطرش چقدر حقوق می‌گیرد. همین که می‌بینید صف هر روز بلندتر می‌شود، می‌فهمید نانش خوب است و احتمالا فردا هم شلوغ است. چارتیست هم همین کار را با «صف» خریدارها و فروشنده‌ها روی نمودار می‌کند.

چارتیست چند سوال ساده از نمودار می‌پرسد:

• قیمت الان در روند صعودی است، نزولی است یا درجا می‌زند؟
• قیمت در گذشته کجا برگشته است؟ یعنی کف و سقف‌های مهم کجاست؟
• آیا نمودار شکل آشنایی گرفته که قبلا بارها دیده‌ایم؟
• اگر اشتباه کردم، کجا باید از معامله بیرون بیایم؟

پس چارتیست با نمودار حرف می‌زند، نه با ترازنامه. این هم نقطه‌ی قوت اوست و هم نقطه‌ی ضعفش.

چارتیست و تحلیلگر تکنیکال چه فرقی دارند؟

این مهم‌ترین سوالی است که خیلی‌ها می‌پرسند. جواب کوتاه این است: تحلیل تکنیکال یک خانه‌ی بزرگ است و چارتیست در یکی از اتاق‌های آن زندگی می‌کند.

تحلیل تکنیکال یعنی بررسی قیمت و حجم معاملات گذشته برای حدس زدن حرکت بعدی. تحلیلگر تکنیکال ممکن است نمودار بخواند، ولی ممکن است از فرمول، آمار، اندیکاتور یا حتی برنامه‌ی کامپیوتری هم استفاده کند. چارتیست بیشتر به چشم و تجربه‌اش تکیه دارد. خط می‌کشد، شکل پیدا می‌کند و تصمیم می‌گیرد.

در جدول زیر این دو را کنار هم گذاشته‌ام تا فرقشان روشن‌تر شود.

مقایسه‌ی چارتیست و تحلیلگر تکنیکال

موضوع	چارتیست	تحلیلگر تکنیکال (به معنای گسترده)
ابزار اصلی	خود نمودار، خط روند، الگوهای قیمتی	نمودار به‌اضافه‌ی اندیکاتور، حجم، آمار و مدل‌های عددی
روش تصمیم	بیشتر دیداری و با تجربه	هم دیداری، هم با قاعده‌ی عددی و قابل آزمون
مثال کار	«سهم سقف دوقلو زده، احتمال ریزش هست»	«RSI بالای ۷۰ رفته و حجم کم شده، قدرت خریدار کم است»
ذهنی بودن	بیشتر؛ دو چارتیست ممکن است یک نمودار را دو جور ببینند	کمتر، به‌خصوص وقتی قاعده‌ها از پیش نوشته شده باشد
آزمودن روش	سخت؛ چون تعریف الگو دقیق نیست	آسان‌تر؛ می‌شود روی داده‌ی گذشته امتحانش کرد
نام‌های دیگر	نمودارخوان، تحلیلگر کلاسیک	تکنیکالیست، تکنیسین بازار

پس در زبان روزمره‌ی بازار ایران، این دو کلمه را تقریبا به جای هم به کار می‌برند و اشکالی هم ندارد. ولی اگر بخواهیم دقیق باشیم، چارتیست زیرمجموعه‌ی تحلیلگر تکنیکال است. هر چارتیستی تکنیکالیست است، اما هر تکنیکالیستی چارتیست نیست.

تکنیکالیست چه کسی است؟

تکنیکالیست همان تحلیلگر تکنیکال است. این کلمه را بیشتر برای کسی به کار می‌برند که با اندیکاتورها و قاعده‌های عددی کار می‌کند. اندیکاتور یعنی یک فرمول ریاضی که از قیمت و حجم گذشته ساخته می‌شود و نتیجه‌اش را زیر یا روی نمودار نشان می‌دهد. چارتیستِ خالص به این فرمول‌ها کم‌تر نگاه می‌کند و می‌گوید «خود نمودار کافی است».

پدر تحلیل تکنیکال کیست؟ از برنج‌فروش‌های ژاپن تا چارلز داو

نمودارخوانی کار تازه‌ای نیست. در ژاپن قرن هجدهم، تاجرهای برنج قیمت را روزبه‌روز ثبت می‌کردند. معروف‌ترین آن‌ها مردی به نام مونه‌هیسا هوما بود. از دل همین یادداشت‌ها بعدها نمودار شمعی یا کندل بیرون آمد که امروز تقریبا همه‌ی معامله‌گرها با آن کار می‌کنند.

اما بیشتر کتاب‌ها Charles Dow یا چارلز داو را پدر تحلیل تکنیکال امروزی می‌دانند. او در سال ۱۸۸۲ با دو همکارش شرکت داو جونز را ساخت و از بنیان‌گذاران روزنامه‌ی وال‌استریت ژورنال بود. داو در یادداشت‌هایش نوشت که قیمت‌ها در روند حرکت می‌کنند و این روندها را می‌شود شناخت.

داو در سال ۱۹۰۲ از دنیا رفت و خودش هیچ‌وقت کتابی به اسم «نظریه‌ی داو» ننوشت. همکارانش، به‌خصوص ویلیام همیلتون و بعد رابرت ریا، یادداشت‌های او را جمع و مرتب کردند. حاصلش شد نظریه‌ی داو که هنوز پایه‌ی خیلی از روش‌های چارتیستی است.

بعدها در سال ۱۹۴۸ دو آمریکایی به نام‌های رابرت ادواردز و جان مجی کتابی نوشتند که الگوهای نموداری مثل سر و شانه و مثلث را منظم کرد. خیلی‌ها این کتاب را «انجیل چارتیست‌ها» می‌نامند. پس چارتیستی سنتی صدساله است، نه مد روز.

یک نکته‌ی جالب درباره‌ی کلمه‌ی «چارتیست»

اگر در تاریخ انگلیس جست‌وجو کنید، به گروهی به نام «چارتیست‌ها» می‌رسید. آن‌ها هیچ ربطی به بورس نداشتند. در قرن نوزدهم یک جنبش سیاسی بودند که برای حق رای مردم عادی «منشور» یا چارتر نوشتند. پس اگر جایی خواندید «چارتیسم یک جنبش کارگری بود»، گیج نشوید. آن چارتیست با نمودارخوان بازار سهام فرق دارد.

چارتیست‌ها از چه ابزاری استفاده می‌کنند؟

جعبه‌ابزار چارتیست زیاد شلوغ نیست. بیشتر کارش با چند ابزار ساده انجام می‌شود که اگر خوب یاد گرفته شوند، خیلی کارآمدند.

1. نمودار قیمت. اول باید نوع نمودار را انتخاب کند: خطی، میله‌ای یا شمعی. هر کدام چیزی را بهتر نشان می‌دهد. در مقاله‌ی انواع چارت در تحلیل تکنیکال این‌ها را کامل توضیح داده‌ام.
2. خط روند. خطی که کف‌ها یا سقف‌های پشت سر هم را به هم وصل می‌کند و جهت حرکت را نشان می‌دهد. روش رسمش را در آموزش رسم خط روند ببینید.
3. حمایت و مقاومت. حمایت یعنی قیمتی که خریدارها قبلا آنجا زیاد خریده‌اند و قیمت معمولا از آن پایین‌تر نمی‌رود. مقاومت برعکس است؛ جایی که فروشنده‌ها زیاد بوده‌اند. جزییاتش در حمایت و مقاومت در تحلیل تکنیکال آمده است.
4. الگوهای قیمتی. شکل‌هایی که نمودار بارها به خودش گرفته، مثل سر و شانه، سقف دوقلو، مثلث و پرچم. فهرست کاملش را در الگوهای کلاسیک تحلیل تکنیکال گذاشته‌ام.
5. تایم فریم. یعنی هر شمع یا میله‌ی نمودار چه مدتی را نشان می‌دهد: یک روز، یک هفته یا یک ساعت. چارتیست اول نمودار بلندمدت را می‌بیند و بعد سراغ کوتاه‌مدت می‌رود. درباره‌اش در تایم فریم چیست نوشته‌ام.
6. حجم معاملات. خیلی از چارتیست‌ها حجم را هم کنار قیمت نگاه می‌کنند. شکستی که با حجم زیاد اتفاق بیفتد معتبرتر است.

پس ابزار چارتیست بیشتر «خط‌کش و چشم» است تا «ماشین‌حساب». همین سادگی باعث می‌شود تازه‌کارها هم بتوانند زود شروع کنند.

یک چارتیست چطور فکر می‌کند؟ یک مثال قدم‌به‌قدم

بیایید یک نمونه را با هم دنبال کنیم. عددها فقط مثال‌اند و به هیچ سهم واقعی مربوط نیستند.

فرض کنید سهمی چند ماه بین ۱٬۰۰۰ تا ۱٬۲۰۰ تومان بالا و پایین رفته است. هر بار به ۱٬۰۰۰ رسیده، خریدارها آمده‌اند و قیمت برگشته. هر بار هم به ۱٬۲۰۰ رسیده، فروشنده‌ها زیاد شده‌اند. یک چارتیست این‌طور فکر می‌کند:

1. محدوده را می‌شناسد. ۱٬۰۰۰ حمایت است و ۱٬۲۰۰ مقاومت. قیمت در یک «مستطیل» گیر کرده است.
2. منتظر شکست می‌ماند. تا وقتی قیمت داخل مستطیل است، کاری نمی‌کند یا فقط نزدیک کف می‌خرد.
3. شکست را بررسی می‌کند. روزی قیمت با حجم زیاد بالای ۱٬۲۰۰ بسته می‌شود. این یعنی خریدارها بالاخره زورشان چربیده است.
4. هدف را حساب می‌کند. ارتفاع مستطیل ۲۰۰ تومان است. پس هدف اول را حدود ۱٬۲۰۰ به‌اضافه‌ی ۲۰۰، یعنی ۱٬۴۰۰ تومان می‌گذارد. یعنی حدود ۱۷٪ بالاتر از نقطه‌ی شکست.
5. حد ضرر می‌گذارد. اگر قیمت دوباره زیر حدود ۱٬۱۵۰ برگشت، یعنی شکست جعلی بوده و بیرون می‌آید. یعنی حدود ۴٪ ضرر در برابر ۱۷٪ سود احتمالی.

به این حساب دقت کنید. چارتیست خوب هیچ‌وقت نمی‌گوید «قطعا به ۱٬۴۰۰ می‌رسد». او می‌گوید اگر درست بود این‌قدر سود می‌کنم و اگر غلط بود این‌قدر ضرر. بازار قسم نخورده تحلیل ما را عمل کند. پس کار چارتیست پیشگویی نیست، مدیریت احتمال است.

چارتیست در بورس ایران با چه دام‌هایی روبه‌رو است؟

نمودارخوانی در همه‌ی بازارها یک اصول دارد، ولی بورس ایران چند ویژگی دارد که چارتیست باید حواسش به آن‌ها باشد.

• دامنه‌ی نوسان. قیمت سهم در یک روز فقط تا سقف مشخصی بالا یا پایین می‌رود. برای همین گاهی چند روز پشت سر هم صف خرید یا فروش داریم و نمودار شکل غیرعادی پیدا می‌کند. یک شمع کوچک در روز صف، معنای یک روز آرام را ندارد.
• نمودار تعدیل‌شده. بعد از افزایش سرمایه یا تقسیم سود، قیمت سهم یک‌باره پایین می‌آید. اگر نمودار تعدیل نشده باشد، این افت شبیه سقوط به نظر می‌رسد. پیش از هر تحلیلی فرق نمودار تعدیل‌شده و تعدیل‌نشده را بدانید.
• سهم کم‌حجم. در سهمی که روزی چند معامله‌ی کوچک بیشتر ندارد، چند خریدار بزرگ می‌توانند شکل نمودار را بسازند. الگو در این سهم‌ها اعتبار کمی دارد.
• اثر خبر و تصمیم‌های کلان. یک تصمیم درباره‌ی نرخ ارز یا قیمت‌گذاری دستوری می‌تواند در یک روز همه‌ی خط‌ها را بشکند. نمودار این را از قبل نمی‌داند.

پس چارتیست ایرانی باید یک چشمش به نمودار باشد و چشم دیگرش به همین ویژگی‌های بازار. بی این‌ها، بهترین الگو هم گول‌مان می‌زند.

اشتباه‌های رایج چارتیست‌های تازه‌کار

خیلی از تازه‌کارها بعد از چند هفته یادگیری فکر می‌کنند راز بازار را پیدا کرده‌اند. این چند اشتباه را بیشتر از همه دیده‌ام:

• دیدن الگو در همه‌جا. وقتی ذهن دنبال سر و شانه بگردد، در هر نموداری پیدایش می‌کند. اگر برای دیدن یک الگو باید چشم‌تان را تنگ کنید، احتمالا الگویی در کار نیست.
• کشیدن خط به میل خود. خط روندی که از روی دو نقطه‌ی دلخواه کشیده شود، هر چیزی را که بخواهیم نشان می‌دهد. خط معتبر دست‌کم سه بار لمس شده است.
• نگذاشتن حد ضرر. چارتیست بدون حد ضرر مثل راننده‌ی بدون ترمز است. یک الگوی شکست‌خورده می‌تواند ماه‌ها سود را ببرد.
• نگاه فقط به تایم فریم کوتاه. روی نمودار یک‌ساعته همه‌چیز هیجان‌انگیز است. ولی روند اصلی را نمودار روزانه و هفتگی نشان می‌دهد.
• بی‌اعتنایی کامل به بنیاد. نمودار زیبا روی سهمی که شرکتش در حال ورشکستگی است، دیر یا زود خراب می‌شود.

آیا فقط چارتیست بودن کافی است؟

این سوال را زیاد از من می‌پرسند. جواب من این است: برای پیدا کردن «زمان» خرید و فروش، نمودار خیلی کمک می‌کند. ولی برای انتخاب «چه سهمی»، نمودار به‌تنهایی کافی نیست.

خیلی از معامله‌گرهای باتجربه کار را دو مرحله می‌کنند. اول با تحلیل بنیادی شرکت‌های سالم و ارزان را جدا می‌کنند. بعد با نمودار منتظر زمان مناسب ورود می‌مانند. مثل اینکه اول خانه‌ی خوب را پیدا کنید و بعد صبر کنید قیمتش منطقی شود.

تصمیم نهایی با خودتان است. بعضی‌ها با نمودار خالص هم سال‌ها موفق بوده‌اند. ولی پیشنهاد من به تازه‌کارها این است که دست‌کم بدانند شرکتی که سهمش را می‌خرند چه کار می‌کند.

چطور چارتیست شویم؟ یک مسیر ساده

اگر می‌خواهید نمودارخوانی را یاد بگیرید، این ترتیب را پیشنهاد می‌کنم:

1. انواع نمودار و خواندن کندل را یاد بگیرید.
2. روند، خط روند و حمایت و مقاومت را تمرین کنید. این‌ها پایه‌ی همه‌چیزند.
3. نظریه‌ی داو را بخوانید تا بفهمید روندها چطور شکل می‌گیرند.
4. الگوهای کلاسیک را یکی‌یکی روی نمودارهای گذشته پیدا کنید.
5. برای هر معامله‌ی تمرینی، از قبل نقطه‌ی ورود، هدف و حد ضرر را بنویسید.
6. بعد اگر خواستید، سراغ اندیکاتورها و سبک‌های پیچیده‌تر مثل امواج الیوت بروید.

برای تمرین می‌توانید از نمودارهای سامانه‌ی معاملاتی کارگزاری خودتان یا سایت تریدینگ ویو استفاده کنید. اگر هم بخواهید این راه را حرفه‌ای‌تر ادامه دهید، مدرک‌های بین‌المللی تحلیل تکنیکال هست که در مقاله‌ی مدرک CFTE درباره‌اش نوشته‌ام.

پس چارتیست شدن با یک دوره‌ی کوتاه تمام نمی‌شود. تمرین روی صدها نمودار و ثبت صادقانه‌ی اشتباه‌ها، شما را نمودارخوان می‌کند.

سوالات متداول

جمع‌بندی

چارتیست نمودارخوانی است که قیمت را از روی شکل نمودار، خط روند، حمایت و مقاومت و الگوهای قیمتی می‌سنجد. او بخشی از خانواده‌ی بزرگ تحلیلگران تکنیکال است؛ خانواده‌ای که اندیکاتور و آمار و مدل‌های عددی را هم در بر می‌گیرد. ریشه‌ی این کار به تاجرهای برنج ژاپن و یادداشت‌های چارلز داو برمی‌گردد.

پس دفعه‌ی بعد که کسی گفت «من چارتیستم»، می‌دانید دنیایش از کجا شروع می‌شود. اگر خودتان هم می‌خواهید نمودارخوان شوید، از روند و حمایت و مقاومت شروع کنید، همیشه حد ضرر بگذارید و یادتان باشد که نمودار احتمال را نشان می‌دهد، نه قطعیت را.