شرکت تأمین سرمایه چیست؟ وظایف، فرق با کارگزاری و فهرست تأمین سرمایه‌ها

شرکت تأمین سرمایه (که خیلی‌ها «تامین سرمایه» می‌نویسند) شرکتی است که به کارخانه‌ها و شرکت‌ها کمک می‌کند از مردم پول جمع کنند؛ با فروشِ سهام یا انتشارِ اوراق. در دنیا به آن «بانک سرمایه‌گذاری» (Investment Bank) می‌گویند. ولی سپرده نمی‌گیرد، وام نمی‌دهد و زیرِ نظرِ سازمان بورس کار می‌کند.

شاید این نام را در اطلاعیهٔ یک عرضهٔ اولیه دیده باشید و از خودتان پرسیده باشید: «این‌ها دیگر چه کاره‌اند؟» یا شاید به خریدِ سهامِ یکی از همین شرکت‌ها فکر می‌کنید. بیایید با هم قدم‌به‌قدم ببینیم این شرکت‌ها دقیقاً چه می‌کنند، چه فرقی با کارگزاری دارند، پولشان از کجا می‌آید و کدام‌شان در بورس نماد دارند.

تأمین سرمایه چیست؟ یک مثالِ ساده

فرض کنید یک کارخانهٔ فولاد می‌خواهد خطِ تولیدِ تازه بسازد و برای این کار هزار میلیارد تومان پول لازم دارد. یعنی هزار تا یک میلیارد تومان؛ رقمی که از جیبِ صاحبانِ کارخانه درنمی‌آید. این پول را از کجا بیاورد؟

سه راه دارد:

1. از بانک وام بگیرد.
2. از سهامدارانِ فعلی‌اش پول بخواهد، یعنی افزایش سرمایه بدهد.
3. از عمومِ مردم پول جمع کند؛ با فروشِ سهام یا انتشارِ اوراقِ قرضه.

راهِ سوم کارِ ساده‌ای نیست. باید کسی تصمیم بگیرد چه نوع ورقه‌ای منتشر شود. باید قیمتِ منصفانه‌اش را حساب کند. باید مجوزها را بگیرد. و از همه مهم‌تر، باید کسی قول بدهد که اگر مردم استقبال نکردند، ورقه‌ها روی دستِ کارخانه نمی‌ماند.

این همان کارِ شرکت تأمین سرمایه است. یک تشبیهِ ساده: فکر کنید می‌خواهید خانه‌تان را بفروشید. بنگاهِ معمولی فقط آگهی می‌زند و خریدار می‌آورد. ولی یک بنگاهِ حرفه‌ای قیمت‌گذاری می‌کند، مدارک را مرتب می‌کند و حتی قول می‌دهد اگر تا سرِ موعد خریدار پیدا نشد، خودش خانه را بخرد. تأمین سرمایه همان بنگاهِ حرفه‌ای است، ولی برای شرکت‌ها و میلیاردها تومان پول.

پس تأمین سرمایه نه بانک است که سپرده بگیرد، نه کارگزاری است که سفارشِ خرید و فروشِ شما را ثبت کند. کارش پل‌زدن میانِ شرکتی است که پول می‌خواهد و مردمی که پول دارند؛ و بخشی از ریسکِ این کار را هم خودش به دوش می‌گیرد.

دو معنای «تأمین سرمایه»؛ قاطی نکنیم

این کلمه در فارسی دو معنا دارد. در معنای عام، تأمین سرمایه یعنی هر راهی که یک کسب‌وکار با آن پول پیدا می‌کند؛ از پس‌اندازِ خودِ صاحبش و وام تا جمع‌کردنِ پول از مردم در سایت‌های تأمین مالیِ جمعی. در معنای خاص، «شرکت تأمین سرمایه» نامِ یک نوع شرکتِ مالیِ مشخص در بورس است. این مقاله دربارهٔ معنای دوم است.

بانک سرمایه‌گذاری در دنیا و تأمین سرمایه در ایران

در دنیا به این شرکت‌ها بانک سرمایه‌گذاری می‌گویند. گلدمن ساکس و مورگان استنلی در وال استریت معروف‌ترین‌هایشان هستند. در آمریکا قانونی به نامِ Glass–Steagall در سالِ ۱۹۳۳ این دو کار را از هم جدا کرد: بانکِ معمولی سپرده بگیرد و وام بدهد، بانکِ سرمایه‌گذاری اوراق بفروشد. دلیلش ساده بود؛ پولِ سپرده‌گذاران نباید خرجِ ریسکِ بازار شود. این جدایی در سالِ ۱۹۹۹ برداشته شد و امروز خیلی از بانک‌های بزرگِ دنیا هر دو کار را زیرِ یک سقف انجام می‌دهند.

در ایران، قانون بازار اوراق بهادار که آذر ۱۳۸۴ تصویب شد، راه را برای این شرکت‌ها باز کرد. ناظرِ آن‌ها سازمان بورس و اوراق بهادار است، نه بانک مرکزی. اولین شرکت، تأمین سرمایه امین بود که شهریور ۱۳۸۶ مجوزِ تأسیس گرفت و فروردین ۱۳۸۷ مجوزِ فعالیت. امروز بیشترِ عرضه‌های اولیه و انتشارِ اوراق دست‌کم یک تأمین سرمایه را در کنارِ خود دارند.

اگر می‌خواهید ببینید این شرکت‌ها کنارِ صندوق‌ها، کارگزاری‌ها و سبدگردان‌ها کجا می‌ایستند، مقالهٔ آشنایی با نهادهای مالی و سرمایه‌گذاری تصویرِ کامل را می‌دهد.

وظایف شرکت تأمین سرمایه: هشت کاری که انجام می‌دهد

هر تأمین سرمایه فقط کارهایی را می‌کند که در مجوزش آمده. ولی فهرستِ زیر کارهای رایجِ این شرکت‌هاست. سه کارِ اول ستونِ اصلی‌اند و بقیه درآمدِ کمکی می‌سازند.

۱. مشاورِ عرضه: شرکت را تا بورس همراهی می‌کند

شرکتی که می‌خواهد سهامش را در بورس بفروشد، یک «مشاور پذیرش» لازم دارد. مشاور حساب‌وکتابِ شرکت را بررسی می‌کند و ارزشش را تخمین می‌زند. بعد «امیدنامه» را آماده می‌کند؛ یعنی دفترچه‌ای که همه‌چیزِ شرکت را برای خریداران توضیح می‌دهد. پرونده را هم تا روزی پیش می‌برد که نمادِ شرکت در تابلوی بورس بیاید.

قیمتِ عرضه هم معمولاً با همین مشاور است. مثلاً در روشِ ثبتِ سفارش، قیمتِ ثابت را تأمین سرمایه با هماهنگیِ شرکت اعلام می‌کند. البته کارگزاری‌ها و شرکت‌های مشاورِ سرمایه‌گذاری هم می‌توانند مشاور پذیرش باشند، ولی تأمین سرمایه‌ها بزرگ‌ترین بازیگرِ این بخش‌اند. روش‌های مختلفِ عرضه را در انواع روش‌های عرضه اولیه و کلِ ماجرا را در عرضه اولیه چیست؟ توضیح داده‌ام.

۲. پذیره‌نویسی و تعهدِ پذیره‌نویسی: قولِ خریدِ باقی‌مانده

پذیره‌نویسی یعنی فروشِ سهام یا اوراقِ تازه به مردم، پیش از اینکه در بازار دست‌به‌دست شود. فرقش با عرضهٔ اولیه را در پذیره‌نویسی چیست؟ نوشته‌ام. نقشِ ویژهٔ تأمین سرمایه اینجا «متعهدِ پذیره‌نویسی» است. یعنی قول می‌دهد اگر بخشی از اوراق تا پایانِ مهلت فروش نرفت، باقی‌مانده را خودش بخرد.

این قول خیالِ شرکت را راحت می‌کند؛ می‌داند پولش در هر حال جمع می‌شود. در عوض، تأمین سرمایه برای این قول کارمزد می‌گیرد و ریسکش را می‌پذیرد. برای همین، اندازهٔ قول‌هایی که یک تأمین سرمایه داده، در مقایسه با سرمایهٔ خودش، یکی از مهم‌ترین نشانه‌های ریسکِ آن است. چند بخش پایین‌تر با عدد نشانش می‌دهم.

۳. طراحی و انتشارِ اوراقِ قرضه

بخشِ بزرگی از پولی که شرکت‌ها در ایران از بورس می‌گیرند، با اوراقِ قرضهٔ اسلامی است؛ یعنی صکوک مثلِ اوراقِ اجاره، مرابحه، مشارکت و سلف. ساده بگویم: شرکت از مردم قرض می‌گیرد و قول می‌دهد سودِ مشخصی بدهد و سرِ موعد اصلِ پول را برگرداند. تأمین سرمایه تصمیم می‌گیرد کدام نوعِ ورقه به کارِ آن شرکت می‌آید، قرارداد و نرخِ سود را طراحی می‌کند و معمولاً هم‌زمان مشاور، متعهدِ پذیره‌نویسی و گاهی بازارگردانِ همان اوراق است. انواعِ این اوراق را در انواع اوراق با درآمد ثابت کنارِ هم گذاشته‌ام.

۴. بازارگردانی: نگه‌داشتنِ بازار

بعد از عرضه، کسی باید کاری کند که هر وقت خواستید بفروشید، خریدار باشد. بازارگردان همین کار را می‌کند؛ هم‌زمان سفارشِ خرید و فروش می‌گذارد تا معامله راحت انجام شود و نوسان‌های هیجانی کم شود. خیلی از تأمین سرمایه‌ها این کار را مستقیم یا با صندوق‌های بازارگردانیِ خودشان انجام می‌دهند.

حواسمان باشد: بازارگردان به شما راهِ خروج می‌دهد، ولی قولِ سود نمی‌دهد. اگر همه با هم بخواهند بفروشند، پولِ بازارگردان هم تمام می‌شود.

۵. مدیریتِ صندوق و سبدگردانی

تأمین سرمایه‌ها مدیر یا مؤسسِ خیلی از صندوق‌های سرمایه‌گذاری‌اند؛ از صندوق‌های درآمد ثابت و سهامی تا صندوق‌های طلا و بازارگردانی. با مجوزِ جداگانه می‌توانند سبدگردانی هم بکنند؛ یعنی پولِ یک مشتری را جدا و اختصاصی برایش مدیریت کنند. کارمزدِ این کار هر سال تکرار می‌شود و درآمدِ نسبتاً پایداری برایشان می‌سازد.

۶. مشاورهٔ مالی، ارزش‌گذاری، ادغام و خرید

شرکت‌ها برای تصمیم‌های بزرگ هم سراغِ تأمین سرمایه می‌روند. مثلاً پیش از خرید یا فروشِ یک شرکتِ دیگر، می‌خواهند بدانند واقعاً چقدر می‌ارزد. یا می‌خواهند بدهی‌هایشان را مرتب کنند، با شرکتی یکی شوند (به انگلیسی M&A) یا ببینند یک پروژه از نظرِ مالی می‌صرفد یا نه. در این نقش، تأمین سرمایه بیشتر شبیهِ یک مشاورِ خانوادگیِ باتجربه برای کارهای بزرگِ مالی است.

۷. ساختنِ ابزارهای تازه برای جمع‌کردنِ پول

بخشی از ابزارهای تازهٔ بورسِ ایران را تأمین سرمایه‌ها طراحی کرده‌اند: صندوق‌های پروژه، صندوق‌های زمین و ساختمان، و اوراقی که پشتوانه‌شان یک دارایی یا درآمدِ مشخص است. این ابزارها به پروژه‌ای که هنوز درآمد ندارد، مثلاً یک برج یا نیروگاهِ نیمه‌کاره، اجازه می‌دهند از مردم پول جمع کند.

۸. پژوهش و گزارش‌های تحلیلی

بیشترِ تأمین سرمایه‌ها واحدِ پژوهش دارند و گزارش‌هایی دربارهٔ صنعت‌ها، اقتصاد و ارزشِ شرکت‌ها منتشر می‌کنند. بخشی از این گزارش‌ها عمومی است و برای سرمایه‌گذارِ معمولی هم منبعِ خوبی است. فقط یادتان باشد نویسندهٔ گزارش ممکن است خودش در همان سهم منافع داشته باشد.

پس تأمین سرمایه از روزِ اولِ آماده‌شدنِ یک شرکت برای بورس تا سال‌ها بعد از عرضه، در کنارش است: اول مشاور، بعد متعهد، بعد بازارگردان.

تعهدِ پذیره‌نویسی با عدد: ریسک کجا می‌رود؟

تا اینجا گفتیم تأمین سرمایه قول می‌دهد باقی‌ماندهٔ اوراق را بخرد. بیایید با یک مثالِ فرضی ببینیم این قول در عمل یعنی چه.

شرکتِ فرضیِ «الف» می‌خواهد ۵۰۰ میلیارد تومان اوراقِ اجاره بفروشد. تأمین سرمایهٔ «ب» مشاور و متعهدِ پذیره‌نویسی است. قول داده هر مقدار از اوراق که تا پایانِ مهلت فروش نرفت، خودش بخرد. سه حالت را در جدولِ زیر می‌بینید.

مثالِ فرضیِ تعهدِ پذیره‌نویسی (عددها ساختگی‌اند)

حالت	فروش به مردم	خریدِ تأمین سرمایه	پولی که شرکت می‌گیرد
استقبالِ کامل	۵۰۰ میلیارد تومان	صفر	۵۰۰ میلیارد تومان
استقبالِ متوسط	۳۸۰ میلیارد تومان	۱۲۰ میلیارد تومان	۵۰۰ میلیارد تومان
استقبالِ ضعیف	۱۵۰ میلیارد تومان	۳۵۰ میلیارد تومان	۵۰۰ میلیارد تومان

شرکت در هر سه حالت کلِ پولش را می‌گیرد. ریسک کجا رفت؟ به جیبِ تأمین سرمایه. در حالتِ سوم، «ب» باید ۳۵۰ میلیارد تومان پولِ نقد داشته باشد؛ یعنی ۷۰٪ِ کلِ اوراق را خودش بخرد. آن هم اوراقی که مردم رغبتی به آن نشان ندادند.

ماجرا اینجا تمام نمی‌شود. اگر بعداً سودِ بانکی و بازار بالا برود، کسی این اوراقِ کم‌سود را به قیمتِ قبل نمی‌خرد و قیمتشان پایین می‌آید. این زیان هم با تأمین سرمایه است. مثلِ کسی که با قیمتِ ثابت قولِ خریدِ کلِ محصولِ یک باغ را داده و بعد بازارِ میوه خوابیده است.

پس اگر سهامدارِ یک تأمین سرمایه هستید یا می‌خواهید باشید، یک عدد را حتماً نگاه کنید: مجموعِ قول‌های پذیره‌نویسیِ باز در مقایسه با سرمایهٔ خودِ شرکت. قول‌های سنگین در بازارِ رکودی می‌تواند سودِ یک سالِ کامل را بخورد.

فرق تأمین سرمایه با کارگزاری، بانک و سبدگردان

خیلی‌ها از من می‌پرسند: «تأمین سرمایه همان کارگزاری نیست؟» نه. کارگزاری بورس وکیلِ شماست. سفارشِ خرید و فروشِ سهم‌هایی را که الان در بازار هست، برایتان اجرا می‌کند و از هر معامله کارمزد می‌گیرد. تأمین سرمایه طرفِ شرکتی است که پول می‌خواهد. ورقهٔ تازه می‌سازد و برای اولین بار به مردم می‌فروشد.

یک تشبیهِ روزمره: نمایندگیِ خودرو ماشینِ صفر را برای اولین بار به مشتری می‌فروشد؛ این کارِ تأمین سرمایه است. بنگاهِ ماشین بعد از آن، خرید و فروشِ ماشینِ دست‌دوم میانِ مردم را راه می‌اندازد؛ این کارِ کارگزاری است. جدولِ زیر چهار نهادی را که بیشتر با هم قاطی می‌شوند کنارِ هم گذاشته است.

مقایسهٔ تأمین سرمایه با کارگزاری، سبدگردان و بانک

ویژگی	تأمین سرمایه	کارگزاری	سبدگردان	بانک
مشتریِ اصلی	شرکت‌هایی که پول می‌خواهند	خریداران و فروشندگانِ سهم	کسانی که سرمایهٔ نسبتاً بزرگی دارند	سپرده‌گذاران و وام‌گیرندگان
کارِ اصلی	طراحی، قیمت‌گذاری و فروشِ اوراقِ تازه	اجرای سفارشِ خرید و فروش	مدیریتِ اختصاصیِ پولِ مشتری	سپرده گرفتن و وام دادن
بازار	بیشتر بازارِ اولیه (فروشِ اول)	بازارِ ثانویه (دست‌به‌دست)	بازارِ ثانویه	بازارِ پول
درآمدِ اصلی	کارمزدِ مشاوره، تعهد و مدیریت، سودِ سرمایه‌گذاری‌های خودش	کارمزدِ معاملات	کارمزدِ مدیریت و عملکرد	فرقِ سودِ وام و سودِ سپرده
ناظر	سازمان بورس	سازمان بورس	سازمان بورس	بانک مرکزی

مرزِ این‌ها همیشه سفت نیست. یک تأمین سرمایه می‌تواند با مجوزِ جداگانه سبدگردانی کند و یک کارگزاری هم می‌تواند مشاورِ عرضه شود. پس معیارِ درست، مجوزهای همان شرکت است که در بخشِ نهادهای مالیِ کدال دیده می‌شود.

فرق تأمین سرمایه با شرکت سرمایه‌گذاری

شرکت سرمایه‌گذاری (هلدینگ‌ها و شرکت‌هایی که نمادشان اغلب با «و» شروع می‌شود) پولِ خودش را در سهامِ شرکت‌های دیگر می‌گذارد و سودش از همان سهم‌هاست. تأمین سرمایه هم سهام نگه می‌دارد، ولی اصلِ کارش خدمت‌دادن به شرکت‌ها و گرفتنِ کارمزد است. اگر بیشترِ سودِ یک تأمین سرمایه از سهم‌هایش بیاید، در عمل بیشتر شبیهِ شرکت سرمایه‌گذاری رفتار می‌کند تا بانک سرمایه‌گذاری. این نکته موقعِ تحلیلِ سهمش خیلی به کار می‌آید.

درآمد شرکت‌های تأمین سرمایه از کجاست؟

درآمدِ این شرکت‌ها را می‌شود در دو جیب دید. جیبِ اول کارمزدهاست که کمتر به بالا و پایینِ بازار حساس است. جیبِ دوم سود و زیانِ سهام و اوراقی است که شرکت برای خودش نگه می‌دارد و کاملاً با بورس بالا و پایین می‌رود.

• کارمزدِ مشاورهٔ عرضه: برای هر پروندهٔ عرضهٔ اولیه یا انتشارِ اوراق.
• کارمزدِ تعهدِ پذیره‌نویسی: بهای قبولِ ریسکِ فروش‌نرفتنِ اوراق؛ سقفش را مقرراتِ سازمان بورس تعیین می‌کند.
• کارمزدِ مدیریتِ صندوق و سبدگردانی: درصدی از پولی که مدیریت می‌کنند، به‌علاوهٔ پاداشِ عملکرد.
• درآمدِ بازارگردانی: کارمزدی که شرکتِ صاحبِ سهم می‌دهد، به‌علاوهٔ فرقِ قیمتِ خرید و فروش.
• سود و زیانِ سرمایه‌گذاری‌های خودش: از جمله اوراقی که از راهِ همان قولِ پذیره‌نویسی روی دستش مانده است.

زنجیره را ببینید: بورس که رونق بگیرد، عرضه‌های اولیه زیاد می‌شود؛ صندوق‌ها بزرگ‌تر می‌شوند؛ سهم‌هایی که خودش دارد هم سود می‌دهند. در رکود، هر سه با هم ضعیف می‌شوند. برای همین سهامِ تأمین سرمایه‌ها اغلب مثلِ یک نسخهٔ پرنوسان‌ترِ شاخص کل بورس رفتار می‌کند؛ وقتی بازار خوب است بیشتر بالا می‌رود و وقتی بد است بیشتر پایین می‌آید.

فهرست شرکت‌های تأمین سرمایه بورسی و نمادهایشان

خیلی از کسانی که «تامین سرمایه» را جست‌وجو می‌کنند، دنبالِ نامِ همین شرکت‌ها هستند. جدولِ زیر تأمین سرمایه‌هایی را آورده که در بورس یا فرابورس نماد دارند. این فهرست فقط برای آشنایی است و پیشنهادِ خرید یا فروش نیست.

شرکت‌های تأمین سرمایهٔ دارای نمادِ معاملاتی (تا مهر ۱۴۰۵)

نام شرکت	نماد	نکته
تأمین سرمایه امین	امین	اولین تأمین سرمایهٔ ایران (مجوزِ تأسیس ۱۳۸۶)
تأمین سرمایه نوین	تنوین	از گروهِ مالیِ بانک اقتصاد نوین
تأمین سرمایه بانک ملت	تملت	از گروهِ بانک ملت
تأمین سرمایه لوتوس پارسیان	لوتوس	از گروهِ بانک پارسیان
تأمین سرمایه امید	امید	از تأمین سرمایه‌های قدیمیِ بازار
تأمین سرمایه خلیج فارس	تفارس	از گروهِ صنایعِ خلیج فارس
تأمین سرمایه دماوند	تماوند	فعال در انتشارِ اوراق و بازارگردانی
تأمین سرمایه کاردان	تکاردان	با عرضهٔ اولیهٔ شهریور ۱۴۰۲ وارد بازار شد

چند تأمین سرمایهٔ دیگر هم مثلِ کیمیا، تمدن و سپهر مجوزِ فعالیت دارند؛ بعضی نماد دارند و بعضی هنوز عرضه نشده‌اند. نمادها هم ممکن است با تغییرِ بازار یا ادغام عوض شوند. پس فهرستِ رسمی و به‌روز را از بخشِ نهادهای مالیِ سامانهٔ کدال (cfi.codal.ir) بگیرید. قیمت و وضعیتِ معاملاتیِ هر نماد را هم در تابلوی بازار می‌توانید ببینید.

پیش از خریدِ سهامِ تأمین سرمایه: هفت پرسشِ من

در این سال‌ها زیاد دیده‌ام که کسی سهامِ تأمین سرمایه می‌خرد، فقط به این دلیل که «اسمش مالی است، حتماً خودشان می‌دانند چه کار کنند». این دلیلِ کافی نیست. آدم‌هایی که بازار را می‌شناسند هم در رکود ضرر می‌کنند.

پیش از هر تصمیمی، جوابِ این هفت پرسش را از صورت‌های مالی و گزارش‌های شرکت در کدال پیدا کنید:

1. سود از کدام جیب می‌آید؟ چند درصد از کارمزدهاست و چند درصد از سهم‌هایی که خودش دارد؟ هرچه سهمِ کارمزد بیشتر، سود پایدارتر.
2. سهم‌هایی که دارد چقدر می‌ارزند؟ ارزشِ امروزِ سهم‌های شرکت را با ارزشِ بازارِ خودِ شرکت مقایسه کنید. این همان منطقِ خالص ارزش دارایی (NAV) است؛ یعنی اگر امروز همهٔ دارایی‌ها را بفروشند و بدهی‌ها را بدهند، چقدر می‌ماند.
3. چقدر قولِ باز داده؟ مجموعِ قول‌های پذیره‌نویسی و بازارگردانی را با سرمایهٔ خودِ شرکت مقایسه کنید.
4. پولِ تحتِ مدیریتش بزرگ‌تر شده یا کوچک‌تر؟ روندِ اندازهٔ صندوق‌ها و سبدهایش را در چند سالِ اخیر ببینید.
5. چند پرونده گرفته؟ در یک سالِ گذشته مشاور یا متعهدِ چند عرضه و انتشارِ اوراق بوده است؟
6. صاحبش کیست؟ به کدام بانک یا گروه وابسته است و آیا بیشترِ پرونده‌هایش از شرکت‌های همان گروه می‌آید؟
7. سود را تقسیم می‌کند یا نگه می‌دارد؟ شرکتی که قول‌های سنگین داده، معمولاً باید سود را برای پشتوانهٔ آن قول‌ها نگه دارد.

پس اگر جوابِ این هفت پرسش را ندارید، هنوز برای تصمیم زود است. تصمیمِ نهایی هم با خودتان است.

تأمین سرمایه به من و شما چه ربطی دارد؟

حتی اگر هیچ‌وقت سهامِ یک تأمین سرمایه را نخرید، با کارشان سروکار دارید. هر بار که در عرضهٔ اولیه شرکت می‌کنید، قیمتی که می‌پردازید را مشاورِ عرضه پیشنهاد داده است. هر بار که در صندوقِ درآمد ثابت پول می‌گذارید، احتمالاً اوراقی در آن صندوق هست که یک تأمین سرمایه طراحی کرده و فروشش را تعهد داده است.

توصیهٔ من این است: پیش از هر عرضهٔ اولیه، در اطلاعیهٔ عرضه سه نام را پیدا کنید.

1. مشاورِ پذیرش؛ چون قیمت را او پیشنهاد داده.
2. متعهدِ پذیره‌نویسی، اگر هست؛ چون ریسکِ فروش را او برداشته.
3. بازارگردان؛ چون بعد از عرضه، او باید پشتِ سهم بایستد.

نگاهی به عرضه‌های قبلیِ همین سه شرکت بیندازید. قیمت‌گذاری‌هایشان منصفانه بوده؟ بعد از عرضه پشتِ سهم ایستاده‌اند؟ این سابقه چیزهای زیادی می‌گوید. زمانِ عرضه‌های پیشِ رو را هم در تقویم عرضه اولیه دنبال کنید.

پنج اشتباهِ رایج دربارهٔ تأمین سرمایه

این‌ها حرف‌هایی است که زیاد می‌شنوم و هر کدام می‌تواند پول‌تان را ببرد:

• «تأمین سرمایه یعنی بانک.» نه. سپرده نمی‌گیرد، وام نمی‌دهد و ناظرش سازمان بورس است، نه بانک مرکزی.
• «تأمین سرمایه همان کارگزاری است.» نه. کارگزاری سفارشِ شما را اجرا می‌کند؛ تأمین سرمایه برای شرکت‌ها پول جمع می‌کند. ممکن است یک گروهِ مالی هر دو را داشته باشد، ولی دو شرکتِ جدا هستند.
• «بازارگردان دارد، پس ضرر نمی‌کنم.» بازارگردان خریدار پیدا می‌کند، قیمت را تضمین نمی‌کند. وقتی همه با هم می‌فروشند، دستِ او هم بسته است.
• «متعهدِ پذیره‌نویسی دارد، پس اوراقش بی‌خطر است.» متعهد فقط قول داده اوراق فروش برود، نه اینکه پولِ شما سرِ موعد برگردد. این را ضامن و اعتبارِ خودِ شرکت تعیین می‌کند.
• «قیمتِ عرضه همیشه زیرِ ارزش است.» مشاور معمولاً کمی تخفیف می‌گذارد تا عرضه جذاب شود، ولی این قانون نیست. همهٔ عرضه‌های اولیه سود نداده‌اند.

سوالات متداول

جمع‌بندی

شرکت تأمین سرمایه موتورِ فروشِ اولِ سهام و اوراق در بورس است. شرکت‌ها را به بورس می‌آورد، اوراق می‌سازد، قول می‌دهد آن‌ها فروش بروند و بعد از عرضه با بازارگردانی پشتِ سهم می‌ایستد. برای من و شما، شناختنِ این نقش‌ها یعنی اطلاعیهٔ عرضه را دقیق‌تر بخوانیم و عرضه‌ها و صندوق‌ها را آگاهانه‌تر انتخاب کنیم.

پس دفعهٔ بعد که اطلاعیهٔ یک عرضهٔ اولیه را باز کردید، اول آن سه نام را پیدا کنید: مشاور، متعهد و بازارگردان. و اگر به سهامِ خودِ تأمین سرمایه‌ها فکر می‌کنید، یادتان باشد سودشان سخت به حالِ بازار گره خورده است؛ هفت پرسشِ بالا را کنارِ صورت‌های مالی بگذارید و بعد تصمیم بگیرید.